Кіріспе
Философиялық көзқарас, теизмді агностицизммен үйлестіреді. Агностикалық теизм, агноститеизм немесе агноститеизм – теизм мен агностицизмді біріктіретін философиялық ұстаным. Агностикалық теист бір немесе бірнеше құдайдың бар екеніне сенсе де, бұл пікірдің негізін белгісіз немесе табиғаты бойынша танылмайтын деп есептейді. Агностикалық теист сондай-ақ, немесе басқаша айтқанда, сенетін құдайдың немесе құдайлардың қасиеттері туралы да агностик болуы мүмкін.
Agnostic theism, agnostotheism, or agnostitheism is the philosophical view that encompasses both theism and agnosticism. An agnostic theist believes in the existence of one or more gods, but regards the basis of this proposition as unknown or inherently unknowable. The agnostic theist may also or alternatively be agnostic regarding the properties of the god or gods that they believe in.
Агностикалық теизмнің көзқарастары
Агностикалық теизмге кіретін көптеген наным-сенімдер бар, мысалы, фейдизм, білім сенімге немесе аянға байланысты деген ілім; бірақ барлық агностикалық теистер фейдист емес. Агностицизм діни емес, философиялық мағынада, құдай туралы білімге қатысты эпистемологиялық ұстаным болып табылады және бір немесе бірнеше құдайлардың бар екендігіне сенуге тыйым салмайды, сондықтан ол атеистік және теистік көзқарастармен үйлесімді деп есептеледі. Білімнің классикалық философиялық түсінігі – білімді негізделген, шын сенім деп қарастырады. Логотерапияның негізін қалаушы Виктор Франкл осы анықтаманы көрнекті түрде бейнелей алады. Сейднер бұл мысалды кеңейтіп, Франклдың бейсаналықты сипаттауын ерекше атап көрсетеді. Агностикалық теизмді, құдайға деген сенімін жеткілікті дәлелдеуге болмайтынын мойндау ретінде түсіндіруге болады, осылайша оны білген деп санауға келмейді. Мұның себебі олар сенімді діни талап деп санайтындықтан немесе сенімділік көрінетін ғылыми немесе философиялық сынның ықпалынан болуы мүмкін. Христиан агностиктері агностицизмнің ерекше түрін ұстанады, ол тек христиан құдайының қасиеттеріне қатысты. Олардың пікірінше, христиан дінінің негізгі қағияттарын ескере отырып, басқа нәрсеге сену қиын немесе тіпті мүмкін емес. Олар христиан құдайының бар екеніне, Исаның онымен ерекше байланыста екеніне және оның бір жағынан құдайлық екеніне, сондай-ақ Құдайға құлшылық етуге болады деп сенеді. Бұл сенім жүйесінің тамыры тереңдеп, иудаизм мен христиан шіркеуінің алғашқы кезеңдеріне дейін жетеді.