Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Римдегі төтенше жағдай заңы
Ancient Roman state of emergency law
Senatus consultum ultimum ("Сенаттың соңғы қаулысы", көбінесе SCU деп қысқартылады) – Рим Сенатының шенеуніктерге өздерінің өкілеттіктерін толыққанды пайдалануға және мемлекетті қорғау үшін заңдарды елемеуге моральдық қолдау білдірген қаулыларына берілген қазіргі заманғы термин. Бұл қаулы әскери жағдайға, конституцияның тоқтатылуына немесе төтенше жағдайға ұқсас деп түсіндірілген. Дегенмен, Сенаттың заңдар жасауға немесе олардан ерекшелік жасауға құқығы болмағаны қабылданған. Заңдар іс жүзінде күшін жойған жоқ; Сенат шенеуніктің заңнан тыс әрекеттерін қорғау үшін ғана моральдық құқық берді. Бұл қаулы алғаш рет б.з.д. 121 жылы Гай Гракхқа қарсы, колонизация заңын жоюға қарсы наразылықты басу үшін қолданылды және содан бері пайдаланылып келді. Республиканың соңғы ғасырында қаулыға жүгіну жиіледі. Оның қолданылуы саяси дау тудырды, бірақ көбінесе қаулының заңдылығынан гөрі, мемлекет алдындағы қиындықтармен негізделуі туралы пікірлер айтылды.
The senatus consultum ultimum ("final decree of the Senate", often abbreviated to SCU) is the modern term given to resolutions of the Roman Senate lending its moral support for magistrates to use the full extent of their powers and ignore the laws to safeguard the state. The decree has been interpreted to mean something akin to martial law, a suspension of the constitution, or a state of emergency. However, it is generally accepted that the senate did not have power to make or provide exceptions to laws. No laws were actually suspended; the senate merely lent its moral authority to defend a magistrate's extra legal acts. First used against Gaius Gracchus in 121 BC to suppress a violent protest against repeal of a colonisation law and accepted thereafter, recourse to the decree accelerated over the course of the last century of the republic. Its use was politically disputed, although usually in terms of whether a decree was justified by the challenges facing the state rather than in terms of its overarching legality.
Атауы
Жарлықтың дереккөздерде нақты атауы жоқ, оны әдетте "оны қабылдаған судьяға жолданған бастапқы кеңес сөздерін келтіру арқылы" атайды. Керісінше, бұл Юлий Цезарьдің "Commentarii de Bello Civili" еңбегінен пайда болған қазіргі заманғы термин, онда ол былай деп жазады:
The decree does not have a specific name in the sources, where it is usually mentioned "by quoting what was obviously its opening advisory statements to the magistrate who had it passed". Rather, it is a modern term that emerges from Julius Caesar's Commentarii de Bello Civili, in which he writes:
Цезарь бұл терминді өзінің соңғы шара ретінде қабылданғаны туралы тарапынан берілген пікірден тудырды, Цезарьдің сөзімен айқанда, "Рим қаласының өзі дерлік өртеніп, мемлекеттегі әрбір адамның қауіпсіздігіне үміт қалмаған" кезде. Бұл жарлық туралы қолда бар ең қысқа мәлімет болғандықтан, "осы атау қалыптасқан сияқты". Сенат қаулысының нақты тіркесі әлдеқайда ұзын болды:
Caesar coined the term from his tendentious claim that it was passed as a last resort when, in Caesar's words, "the city of Rome itself was already practically in flames and there was despair over the safety of everyone in the state". Since this is the shortest mention of the decree available, "the label seems to have stuck". The specific phraseology of the senatorial resolution was much longer:
Дегенмен, жарлықтың алдыңғы нұсқаларында тек басшылық еткен консул туралы айтылған болуы мүмкін. Қазіргі заманғы ғалымдардың аз бөлігі Цезарьдің тағайындаған атауынан гөрі senatus consultum de re publica defendenda атауын ұнатады.
Earlier versions of the decree may have, however, mentioned only the consul presiding. A minority of modern scholars prefer the name senatus consultum de re publica defendenda rather than Caesar's coinage.
Жарлық
Бұл жарлық сенаттың билеушілерге (әдетте консулдар мен преторларға) мемлекетті қорғауға кеңес берген хабарламасы болды. Сенаттың соңғы кеңесі – республика дағдарыс кезінде қолдана алатын басқа да бірқатар төтенше жарлықтардың бірі еді, мысалы, әскер шақыру, мемлекеттік істерді тоқтату немесе адамдарды мемлекеттік жау деп жариялау туралы жарлықтар.
The decree was a statement of the senate advising the magistrates (usually the consuls and praetors) to defend the state. The senatus consultum ultimum was related to a series of other emergency decrees that the republic could resort to in a crisis, such as decrees to levy soldiers, shut down public business, or declare people to be public enemies.
Тиімділігі
Бұл жарлық сот төрешілеріне заң мәтінінде нақты көрсетілмеген мемлекеттік жауларға қарсы күш қолдануға рұқсат ету ретінде қабылданды, тіпті заңды ескермей де. Жарлықтың әсері негізінен сенаттың сот төрешілерінің заңға күмәнді әрекеттерін жүзеге асыруына саяси қолдау көрсетуіне байланысты болды. Пер Лундгриннің Ежелгі тарих энциклопедиясында айтылғандай:
The decree was seen as permitting the magistrates to use force against public enemies, not necessarily specified in the text of the law, without regard to the law. The decree's impact was mainly in terms of the senate establishing political cover for magistrates to take legally dubious actions. Per Lundgreen in the Encyclopaedia of Ancient History:
Бұл саяси қолдау сенаттың өздерінің dignitas және auctoritas-ын қолдануға уәде беру түрінде болды, егер сот төрешілері жарлықты орындағаннан кейін қудаланса, оларды қолдау үшін. Жарлық, әдетте, республика үкіметінің полиция күштері болмаған кезде саяси зорлық-зомбылықты тоқтатудың жалғыз жолы болды. Жарлықты іске асыру үшін "билік органдары азаматтар арасында көптеген жақтастарға сенеуі керек болды", олар репрессияны жүзеге асыруға тырысады: "Осылайша, азаматтардың арасындағы келісім төтенше шараларды іске асырудың қажетті шарты болды, биліктің физикалық құралдарына және оның заңдылығына қатысты". Әдетте, азаматтар сот төрешілерінің билігінен провокация құқығы және плебб трибунының қорғауы арқылы қорғалды. Senatus consultum ultimum-ның салдарының бірі трибундарды араласпауға ықпал ету немесе оларды сендіру болуы мүмкін; сонымен қатар трибундар оны белсенді түрде қолдаған жағдайлар да болды. Соңғы жарлық сонымен қатар сенаттың консулдарға заңдарды елемей, өздерінің imperium-дарын (әскери билік құқығын) қала шекарасында қолдануға нұсқау беруі мүмкін, бұл "барлық басқа билердің, оның ішінде трибундардың дәстүрлі potestas [азаматтық билік құқығы] билігін басып тастады". Жарлықтың бұрыштап айтылмауына байланысты, оны іске асырудың нақты тәсілдері жарлықты орындауға жауапты сот төрешілерінің қалауына байланысты болды.
This political cover took the form of a senatorial promise to use its dignitas and auctoritas to support magistrates executing the decree if they were later prosecuted. The decree was generally the only way for the republic's government to stop political violence in the absence of a police force. Actual enforcement of the decree required "the authorities [to] count on a substantial number of followers in the citizen body" to employ repression: "thus, consensus within the citizenry was a necessary precondition for the implementation of emergency measures, with respect to the physical means of power as well as to the legitimacy [thereof]". Normally, citizens were protected against the power of magistrates by the right of provocatio and the protection of the tribune of the plebs. One of the effects of the senatus consultum ultimum may have been in directing or convincing the tribunes not to intervene; there are also cases where tribunes actively supported it. The final decree may also have been the senate's instruction that the consuls ignore the laws and use their imperium (the power of military command) within the pomerium (the boundaries of the city), "overpower[ing] the normal potestas [civil magisterial authority] of all other magistrates, including that of the tribunes". Because the decree was vague, its specific effects were at the discretion of the magistrates charged with putting it into effect.
Жауапкершілік
Сенаттың өзі заңдарды бұзуға рұқсат беру билігіне ие болған жоқ; ол senatus consultum ultimum қабылдаған кезде мұны істемеді. Оның бұрыштап айқындалмаған жарлығы, керісінше, судьяларды дағдарысты шешу үшін кең өкілеттіктермен әрекет етуге шақырды; осылайша, ол осы әрекеттердің барлық құқықтық жауапкершілігін судьялардың өздеріне жүктеді. Декретті қабылдау сенаттың қолданылған шараларды мақұлдағанын және мемлекеттің қауіпсіздігі үшін қосымша заңдық шаралар қажеттігін білдірді. Декрет қолданылғаннан кейін, күш қолданғандар азаматтарды соттан тыс өлтірді деген айыппен жиі сотталды; соттағы қорғаныс осы кезде ақталуға негізделді. Б.з.д. 121 жылы декретті орындаған консул өз әрекеттерін қоғамдық қауіпсіздік тұрғысынан ақтады; Цицерон өз заманында "De legibus" еңбегінде "Salus populi suprema lex esto" ("Халықтың қауіпсіздігі – жоғарғы заң болсын") деген ұқсас аргумент келтірген болуы мүмкін. Цицеронның тұсында (б.з.д. 63 ж. шамасында) декрет тек қана дәстүр мен прецеденттермен заңдастырылған еді. Senatus consultum ultimum-ға сүйене отырып әрекет еткен судьялар немесе олардың ізбасарлары кейінірек сот алдында жауап беру қаупіне тап болған көптеген жағдайлар болды: Луций Опимий, Гай Рабирий және Цицерон – осының жарқын мысалдары. Сенат кейде айыпталған судьяның ақталуын қамтамасыз ету үшін өзінің ықпалын пайдалануға тырысты немесе айып тағылған кез келген адамды hostis деп жариялаумен қорқытты. Оппозиция senatus consultum ultimum-тің жалпы заңдылығын даулаудың орнына, нақты бір жағдайдың қажеттілігіне немесе негіздемесіне дауласты.
The senate itself had no authority to authorise the breaking of laws; it did not do so when moving a senatus consultum ultimum. Its vague decree, rather, urged the magistrates, with substantial discretion, to resolve a crisis; in doing so, it pinned all legal liability for those actions on the magistrates themselves. Passing the decree instead signified that the senate offered its support of the measures taken and that extra legal measures were needed for the safety of the state. In the aftermath of the decree's usage, those responsible for the use of force were regularly prosecuted on grounds that citizens had been killed extrajudicially; the defence in the courts then was one of justification. In the first instance, in 121 BC, the consul executing the decree justified his actions in terms of public safety; Cicero in his time may have brought a similar argument in De legibus in his tag Salus populi suprema lex esto ("Let the safety of the people be the supreme law"). By Cicero's time (c. 63 BC), the decree had been legitimised merely by custom and precedent. There are multiple cases where magistrates or their followers taking actions armed with a senatus consultum ultimum were faced the prospect of being hauled before the courts in later years: Lucius Opimius, Gaius Rabirius, and Cicero being prime examples. The senate, at times, would attempt to use its influence to secure an acquittal of a magistrate charged, or otherwise threaten to declare anyone who brought charges hostis. Opponents, rather than disputing the validity of the senatus consultum ultimum in general, rather disputed the need or justification of a specific instance thereof.
Тарих
Ливий сенатус консультатум ультиматум алғаш рет б.з.д. 446 және 384 жылдары қолданылғанын мәлімдейді, бірақ ғалымдар оларды кеш республикадағы сенатус консультатум ультиматумға ұқсас нәрсенің нақты қолданылуы деп қарастырмайды. Қазіргі заманғы ғалымдар осы мәлімдемелердің ерте республика тарихына енгізілген анахронизмдер болуы ықтимал деп есептейді.
Livy asserts that the senatus consultum ultimum was first used in 446 and 384 BC, but scholars do not read these as actual usages of something akin to the senatus consultum ultimum of the late republic. Modern scholars believe it is likely that these claims are anachronisms inserted into the early republic.
Даму
Римде дүмпіл болған жағдайда республика үш түрлі мәселеге тап болды. Біріншіден, қоғамдық тәртіпті сақтауға тұрақты әскер немесе полиция күштері болған жоқ. Екіншіден, жақсы қорғалған провокация және трибун араласуы сот билігінің жазалау өкілеттігін шектеді. Үшіншіден, қылмыстық соттардың жұмысы жеткілікті жылдамдықпен жүргізілмеді және қарулы топтар тарапынан бұзылуы мүмкін еді. Senatus consultum ultimum осы мәселелерге жауап ретінде, өзін-өзі қорғау құралы ретінде табиғи түрде пайда болған болуы мүмкін. Мысалы, Теодор Моммсен сот процесін уақытша тоқтату қажеттілігіне байланысты ақталады деп мәлімдеді. Герхард Плауман келісіп, бұл жарлықтар мұндай заңдық бұзушылықтарды аздап еріксіз етеді деп дәлелдеді. Оның соңғы республикада қолданылуы, ерте республикадағы диктаторларды тағайындау арқылы ішкі тәртіпсіздікті шешуге бағытталған жалпы практикаға қайшы келді. 121 ж.б.д. senatus consultum ultimum пайда болған кезде диктатура біраз уақыттан бері тоқтап тұрды, соңғысы 202 ж.б.д. тағайындалған. Бұл соңғы жарлықтың қабылдануына диктатураның үзілісі ықпал еткен болуы мүмкін. Консулдардың да сот ісінің ұзартылуына байланысты қалада болу ықтималдығы, оларға әрекет етуге рұхсат беруді оңайлатты. Кейбір ғалымдар senatus consultum ultimum-ті 133 ж.б.д. Тиберий Гракхты өлтірумен байланыстырады, бұл жағдай консулдарды республиканы қорғауға шақыратын сенаторлық әрекет болып саналады деп санайды. Алайда, сол кездегі консул сенаторлық дауыс беруді қабылдамаған және Гракхты жеке азамат (сол кездегі pontifex maximus Scipio Nasica Serapio) өлтіргендіктен, тарихшылар бұл нақты сенаторлық жарлық санала ма, жоқ па деген мәселеде келіспейді. Жарлық алғаш рет ресми түрде 121 ж.б.д. Сенат Гай Семпроний Гракхқа (Тиберийдің кіші інісі) және Марк Фульвий Флаккқа қарсы қабылданды. Ол Гракх пен Флакк өткен жылы Карфагенде колония құру туралы заңды күштен шығаруға қарсы өткізген зорлық-зомбылық наразылығына жауап ретінде шығарылды. Одан кейін Гракх, Флакк және олардың жақтастары сол жылы консулдардың бірі Луций Опимий померий арқылы әскерлерді кіргізіп, Авентин төбесіндегі Гракх пен Флакк позицияларын қоршауға алған кезде жаппай өлтірілді. Келесі жылы Опимийді сотсыз азаматтарды өлтіргені үшін трибун айыптады, бірақ ол өз әрекеттерін senatus consultum ultimum негізінде ақтағаннан кейін ақталды. Бұл senatus consultum ultimum бойынша қабылданған әрекеттер әдетте заңдық жауапкершіліктен босатылып, ауқымды репрессияны ақтау үшін пайдаланылуы мүмкін деген үрдіс қалыптастырды, бірақ жарлық даулы болып қалды және замандастары арасында талқыланды.
In cases of sedition in Rome, the republic faced a three fold problem. First, there was no standing army or police force with which to maintain public order. Second, well protected rights of provocatio and tribunician intercession constrained magisterial powers of punishment. Third, the operations of the criminal courts were insufficiently rapid and could regardless be disrupted by armed mobs. The senatus consultum ultimum may have emerged naturally as a response to these problems as a means of self help. Theodor Mommsen, for example, argued that the temporary suspension of legal process was excusable due to its necessity. Gerhard Plaumann agreed and argued that the decrees made such legal lapses less arbitrary. Its usage in the late republic also was in contrast to the general practice of the early republic to appoint dictators to resolve domestic unrest. By the time of the emergence of the senatus consultum ultimum in 121 BC, the dictatorship had been in abeyance for some time, the last having been appointed in 202 BC. The development of the final decree was likely motivated by the dictatorship's abeyance. That the consuls also were more likely to be in the city due to magisterial prorogation also made empowering the consuls to act more feasible. Some scholars trace the senatus consultum ultimum to 133 BC with the killing of Tiberius Gracchus, arguing that the instance meets the criteria of being a senatorial action calling upon the consuls to protect the republic. However, as the consul at the time rejected the senatorial vote and Gracchus was killed by a private citizen (the then pontifex maximus Scipio Nasica Serapio), historians disagree as to whether this qualifies as an actual senatorial decree. The first official use of the decree was in 121 BC, when the senate passed it against Gaius Sempronius Gracchus (Tiberius' younger brother) and Marcus Fulvius Flaccus. It was issued in response to a violent protest held by Gracchus and Flaccus against repeal of legislation to establish a colony at Carthage that they and allies had passed the previous year. In the aftermath, Gracchus, Flaccus, and their supporters were killed en masse as one of the consuls of that year, Lucius Opimius, brought soldiers across the pomerium and laid siege to Gracchus and Flaccus' positions on the Aventine Hill. The following year, Opimius was prosecuted by a tribune for killing citizens without trial, but was acquitted after he justified his actions on the basis of the senatus consultum ultimum. While this set a precedent that actions taken under an senatus consultum ultimum were normally free from legal consequence and could be used to justify substantial repression, the decree remained controversial and continued to be debated by contemporaries.
Сатурнин мен Глаукия
Ол б.з.д. 100 жылы Луций Аппулей Сатурнин мен Гай Сервилий Глаукияға қарсы қолданылды. Сол кезде Гай Мариус консулдардың бірі болды. Сенат консультациясының соңғы себебі – сол жылғы сайлауда Сатурнин мен Глауция консулдыққа үміткер әріптесін өлтіргені және олардың саяси мүдделерін ілгерілету үшін саяси зорлық-зомбылықты қолдануы болды. Мариус Капитолий төбесін басып алғаннан кейін Сатурнин мен Глаукияны қоршауға әскер жинады. Олар Мариустан дереу жазаланбайтынына кепілдік алғаннан кейін басылып, сенат үйінде қамалды, бірақ содан кейін халық оларды линчтеп өлтірді. 100 жылы Марийдің Сатурнин мен Глаукияны басып алуы ұзақ уақыт есте қалды. Оның лейтенанттарының бірі Гай Рабирий екі рет сотталды – екі рет де б.з.д. 63 жылы, Сатурнин көтерілісін басудан ондаған жылдар өткен соң, – және сот процестері тоқтатылмай тұрып, сотталуға жақын болды.
It was next used against Lucius Appuleius Saturninus and Gaius Servilius Glaucia in 100 BC. Gaius Marius was then one of the consuls. The proximate cause of the senatus consultum ultimum was Saturninus and Glaucia's assassination of a fellow candidate for the consulship at that year's elections and their general usage of political violence to advance factional political interests. Marius raised a militia which besieged Saturninus and Glaucia after they seized the Capitoline Hill. They surrendered after receiving guarantees against summary execution from Marius and were imprisoned in the senate house, but were then lynched by a mob. Marius' suppression of Saturninus and Glaucia in 100 BC was not quickly forgotten. One of his lieutenants, Gaius Rabirius, was tried twice – both times in 63 BC, decades after the suppression of Saturninus' revolt, – and almost convicted before the trials were disrupted.
Сулла
Қысқа да шатас хабарламаға сүйенсек, б.з.б. 83 жылы Сулланың азамат соғысы басталар алдында, сол кезде Люций Корнелий Цинна фракциясының ықпалында болған Сенат Суллаға қарсы сенатус консультум ультиматумын қабылдаған.
A brief and muddled account suggests that a senatus consultum ultimum was moved by the senate, which at the time was under the domination of Lucius Cornelius Cinna's faction, against Sulla shortly before Sulla's civil war in the year 83 BC.
Лепид
Келесі рет б.з.б. 77 жылы Марк Эмилий Лепидтің көтерілісіне қарсы қолданылды. Бұл қала ішіндегі азаматтық тәртіпсіздіктерге ғана емес, Римге тікелей қауіп төндірмейтін сыртқы жауларға да қарсы қолданылуын көрсетті. Трансальпійлік Галлияның әкімі Лепид, өзінің реформа бағдарламасы оның әріптес консулы Квинт Лутаций Катул Капитолинмен тоқтатылғаннан кейін, әскермен Римге жорық жасады. Жоғары сенатор Луций Марций Филипптің ықпалымен сенат Лепидтің әскерлері жақында құрылған Сулла конституциясының тұрақтылығына қауіп төндіретініне көз жеткізген соң, сенатус консультумын қабылдады. 77 жылдың басында Катул оны Рим сыртындағы шайқаста жеңіп, Сардинияға қашуға мәжбүр етті, онда ол кейіннен болған шайқаста қаза тапты.
The next usage well established was against the uprising of Marcus Aemilius Lepidus in 77 BC. This marked its normal application not against civil disturbance from within the city but also against external enemies without a direct threat to Rome itself. Lepidus, who was governor of Transalpine Gaul, marched on Rome with an army after his reform programme was blocked by his co consul Quintus Lutatius Catulus Capitolinus. After the senate was convinced at the urging of a senior senator, Lucius Marcius Philippus, that Lepidus' forces were a threat against the stability of the recently established Sullan constitution, they moved the senatus consultum ultimum and in early 77, Catulus defeated him in battle outside Rome, forcing him to flee to Sardinia, where he was later killed in further fighting.
Катилин және заговоршылар
Лепидтің көтерілісінен кейін б.з.б. 63 жылы Луций Сергий Катилинаға қарсы соңғы жарлық тағы да жарияланды. Катилин екі рет консулдық сайлауда жеңіліп, одан әрі науқанды қаржыландыруға ақшасы таусылғаннан кейін, үкіметті құлату және өзін консул етіп тағайындау үшін құпия сөз байласты. Ол содан кейін өз мақсатын күшпен іске асыру үшін әскер жинады және құпия жоспар ашылғаннан кейін өзін консул деп жариялады. Цицерон Сенаттың қолдауымен Римде ұсталған бірнеше заговоршыларды сотсыз өлімге кесті, себебі ол Сулла республикасының негізінде құрылған соттарға сенімсіздік танытты. Бұл әсіресе күмәнді болды, өйткені Цицерон өлтірген адамдар қарулы күш қолданып немесе қарулы адамдармен бірге болған жоқ; мұндай жағдайларда заң мен дәстүр мемлекетті оларды өлтіруден бұрын айыптауға міндеттер еді. Цицеронды екі плебей трибуны өлім жазасы үшін дереу сынады. Сенат оған иммунитет беріп, оған қарсы қудалауды бастағандарды мемлекеттік жау деп жариялаумен қорқытқандықтан, ол бірнеше жылға кешіктірілді, бірақ 58 жылы Публий Клодий Пулхер жаңа заң қабылдағанда уақытша жер аударылуға мәжбүр болды. Бұл заң Сенаттың иммунитет беруін жойып, сотсыз азаматтарды өлімге кескендерді жер аударылуға кесті. Келесі жылы Квинт Цецилий Метелл Непос, сол кезде плебб трибуны, және Юлий Цезарға қарсы сенаттың соңғы қаулысы қайтадан жарияланды, олар Катилинаға қарсы күш қолдану арқылы ұсынысты қабылдауға тырысты. Цезарь мен Метелл Непос бас тартып, мансаптарын жалғастырды (олар б.з.б. 59 және 57 жылдары консул болды).
Following Lepidus' revolt, the final decree was moved again in 63 BC against Lucius Sergius Catilina. Catiline formed a conspiracy to overthrow the government and install himself as consul after being twice defeated in consular elections and having run out of money to finance a further campaign. He then raised an army to pursue his goals by force and proclaimed himself consul after the conspiracy was discovered. Controversially, Cicero, with the backing of the senate, executed a number of the conspirators who were captured in Rome without trial, partly because of his lack of confidence in the courts on which the Sullan republic was based. This was especially questionable because the men Cicero had killed were not actively under arms or amid armed men; both law and custom in such cases would have directed the state first to convict them before having them killed. Cicero was immediately attacked by two of the plebeian tribunes for his death sentences. While he was reprieved for a few years by the senate's voting of immunity and its threat to declare anyone who initiated a prosecution against him a public enemy, he nevertheless was forced into a temporary exile in 58 BC when Publius Clodius Pulcher passed a new law – overriding the senatorial grant of immunity – sentencing anyone who had put to death citizens without trial to exile. The senatus consultum ultimum was raised again in the following year against Quintus Caecilius Metellus Nepos, who was then tribune of plebs, and Julius Caesar to suppress their attempts to violently force through a proposal to give the command against the Catilinarians to Pompey. Caesar and Metellus Nepos backed down and their careers continued (they reached the consulship in 59 and 57 BC, respectively).
Мило мен Клодиус
Келесі оқиға б.з.б. 52 жылы терең саяси тұрақсыздық ахуалында болды. Соңғы екі жыл бойы тұрақты сайлау өткізуге шама болмады. 53 жылы жыл консулдарсыз басталды, себебі сайлаулар өткізілмеген еді, және Публий Клодий Пулхер мен Тит Анний Милоға адал топтардың үнемі көшедегі қақтығыстары мен сайлау шақыру үшін интеррегтерді сайлауға қарсы трибун ветолары салдарынан сайлау өткізу жеті ай бойы мүмкін болмады. 52 жылғы сайлау да осылай кешіктірілді; 52 жылдың қаңтарында қалада билік өкілдері болмады, ал Пулхер мен Милоның кездейсоқ кездесуі Пулхердің Милоның қолынан қаза табуына әкелді, осыдан кейін наразылар сенат үйін өртеп жіберді. Сенат соңғы шара ретінде сенат консультумын қабылдады және Помпей мен оның әскерлерінің қолдауымен тәртіпті қалпына келтіріп, Клодийшілер мен Милошылардың наразылық толқынын басуды тапсырды. Содан кейін Помпей тәртіпті сақтау үшін жалғыз консул болып сайланды. Тәртіп салыстырмалы түрде жылдам қалпына келтірілді және ірікөлдемді өлтірулер болған жоқ; Мило 52 жылы lex Pompeia de vi бойынша кісі өлтіргені үшін заңмен сотталды.
The next instance was in 52 BC, which occurred in a climate of profound political instability. For the last two years, it had been almost impossible to hold regular elections. In 53, the year started without consuls, for there had been no elections, and it proved impossible for seven months to hold elections due to constant street skirmishes between mobs loyal to Publius Clodius Pulcher and Titus Annius Milo and tribunician vetos against election of interreges to call elections. The elections for 52 were similarly delayed; in January 52, there were no magistrates in the city, and a chance encounter between Pulcher and Milo led to Pulcher's death by Milo's hand, leading to the burning of the senate house by a mob. The senate moved the senatus consultum ultimum and instructed an interrex, with the support of Pompey and his troops, to restore order and suppress the Clodian and Milonian mobs. Pompey was then elected sole consul to maintain order. Order was restored relatively quickly and there were no large scale extrajudicial killings; Milo was then duly prosecuted for murder under the lex Pompeia de vi in 52 BC.
Цезарь
Сенат консультациясының ең танымал қолданыстарының бірі – б.з.д. 49 жылы Юлий Цезарьға қарсы қолданылды, сол жылдың қаңтар айының бірінші аптасында оның мен Сенат арасындағы келіссөздер күйрегеннен кейін. Сенат консультациясына Цезарьге жақын трибундар вето қойғанымен, бұл ескерілмеді, өйткені Сенат қақтығыс болатынына сенімді болды. Бұл, сондай-ақ бірнеше күннен кейін Цезарьдың Рубиконды кесіп өтуі, оның азаматтық соғысын бастады. Цезарь өзінің кезегінде Сенат консультациясын пайдалануға қарсы болды: оның жалпы заңдылығын қабылдағанымен, қалада зорлық-зомбылық болмаған кездегі соңғы шара ретінде сипатталатын жарлықты қолдануға және Цезарьмен бірге болған трибундарды қашуға мәжбүрлеу үшін оны пайдалануға ерекше қарсылық білдірді, бұл Сенатқа трибундардың араласуынсыз оған қарсы әрекет етуге мүмкіндік берді. Цезарьдің мәлімдемелерінде толыққанды нақтылық жоқ: Римнен алыс нысанаға қарсы Сенат консультациясын қабылдаудың үлгісі болған; сонымен қатар, Цезарь трибундарды қашып жіберді деген мәлімдемесі де даулы, өйткені Цицерон Цезарьге жақын трибундар зорлық-зомбылық қысымысыз кеткенін хабарлайды.
One of the most famous usages of the senatus consultum ultimum was against Julius Caesar in 49 BC, after negotiations between him and senate broke down the first week of January that year. While the senatus consultum was vetoed by tribunes friendly to Caesar, this was ignored, as the senate was convinced that conflict was inevitable. This, along with Caesar's crossing of the Rubicon days later, triggered his civil war. Caesar, for his part, objected to the use of the senatus consultum ultimum: while accepting its legitimacy in general, he objected more specifically to the use of the decree – which he characterises as a last resort – in the absence of violence in the city and its use to put Caesar aligned tribunes to flight, enabling the senate to act against him without the tribunes' interventions. Caesar's claims were not entirely accurate: there was precedent for passing a senatus consultum ultimum against a target far from Rome; moreover, Caesar's claim that the tribunes were put to flight is debated, for Cicero reports the Caesar aligned tribunes left without the pressure of violence.
Кейінгі қолданылуы
Сенат консультациясы азаматтық соғыс кезінде қолданыста болды. 48 жылы Марк Келий Руф және Тит Анний Мило бастаған қарызды өтеу туралы көтерілісті басу үшін қолданылды, нәтижесінде екеуі де қаза тапты. Б.з.д. 47 жылы Публий Корнелий Долабелланың форумды басып алып, барлық қарыздарды жою туралы заңды қабылдауға мәжбүрлеуінен туындаған азаматтық тәртіпсіздікке қарсы ол қайтадан қолданылды. Марк Антоний, сол кезде Цезарьдің диктаторлық лейтенанты, Долабелланың лагерін тарату үшін әскерлерін жетектеп, нәтижесінде сегіз жүз азаматтың қаза болғаны хабарланды. Алайда Долабелла аман қалды және кейінірек Цезарь оны кешірді. Цезарьдің азаматтық соғысынан кейін senatus consultum ultimum қысқа мерзімге қолданылып, б.з.д. 40 жылы соңғы рет тіркелді. Сенат пен Антоний арасындағы қысқа соғыста Антонийға қарсы б.з.д. 43 жылы senatus consultum ultimum қолданылған болуы мүмкін, сол кезде консулдар – Авл Гирций және Гай Вибий Панса Цетрониан – солтүстікке жорықтап, Антониймен шайқасты. Консулдар Октавианның көмегімен солтүстікке қарай жорық жасады, ол imperium pro praetore дәрежесіне ие болды және консулдарға қосылуға бұйрық алды. Жеңіске жеткенімен, екі консул да шайқаста қаза тапты және Октавиан консулдыққа талап қойды, бірақ сенат одан бас тартты; жауап ретінде ол әскерімен Римге жорық жасады (басшысыз консулдық әскерлерден дезертирлердің көмегімен). Октавианға қарсы тағы бір senatus consultum ultimum бағытталды, ол қалалық претор – Марк Цецилий Корнутқа – қаланы қорғауды тапсырды, бірақ сенаттың қалған күштері тез арада Октавианға көшті, нәтижесінде ол Квинт Педиймен бірге консул сайланды. Senatus consultum ultimum сенатқа қандай әскери ресурстар берген болса да, олар династияларды жеңуге жеткіліксіз болды.
The senatus consultum ultimum remained in use during the civil war. It was used to suppress a revolt for debt relief instigated by Marcus Caelius Rufus and Titus Annius Milo in 48, resulting in both their deaths. It was used again against civil disturbance instigated by Publius Cornelius Dolabella in 47 BC when he seized the Forum in an attempt to force through a law abolishing all debts. Mark Antony, then Caesar's dictatorial lieutenant, led troops to disperse Dolabella's encampment, which resulted in the slaughter of, reportedly, eight hundred citizens. Dolabella, however, survived and was later pardoned by Caesar. Following Caesar's civil war, the senatus consultum ultimum remained in use for a short time until its last recorded use in 40 BC. During the short war between the senate and Antony, Antony was possibly targeted by a senatus consultum ultimum in 43 BC which the consuls, Aulus Hirtius and Gaius Vibius Pansa Caetronianus, enforced by marching north and engaging Antony in battle. The consuls marched north with the aid of Octavian, who had been voted imperium pro praetore and directed to join the consuls. Although victorious, both consuls were killed in the fighting and Octavian demanded the consulship, which the senate refused; in response, he marched on Rome with his army (adduced by defections from the now leaderless consular armies). Octavian was then targeted by another senatus consultum ultimum which directed the urban praetor – Marcus Caecilius Cornutus – to defend the city, but the remaining forces under the senate quickly defected to Octavian, leading to his irregular election as consul with Quintus Pedius. Whatever the military resources made available to the senate by a senatus consultum ultimum, they were not sufficient to defeat those of the dynasts.
Әсері
Сенат консультациясы және саяси зорлық-зомбылық республиканың құлдырауына себеп болған элитаның әлсіреуінің белгісі де, себебі де болды. Оның б.з.д. 121 жылдан бастап қолданылуы элитаның бірігуін жоғалтуын көрсетті, ал мықты бірігуі мен ұжымдық басқару нормалары болған жағдайда, мұндай дағдарыстардың алдын алуға болар еді. Бұл сенаторлық әлсіздікті қаншалықты көрсеткеніне қатысты пікірлер әртүрлі: сенаттың auctoritas-ын осылай қолдану оның бүлікшіл мінез-құлықты шектеуге жеткіліксіздігін білдірсе, нысандар (мысалы, Цезарь) жарлықтың өзінің жарамсыздығына емес, оның өз жағдайларына қолданылуына қарсы шықты, соның арқасында сенатты республиканың ортасына қойған дәстүрлі саяси мәдениетке деген құрметін көрсетті. Сонымен қатар, Гарриет Флауэрдің айтуынша, "декреттің өзі, мәнері мен салдары бойынша, ол қолдау көрсетуге тырысқан республикалық үкіметтің қолданыстағы нормаларының тиімділігін жоққа шығарады", – деп атап өтеді. Оның б.з.д. 121 жылы Гай Гракх пен Флаккқа қарсы қолданылуы қауіпті үрдіс орнатты, ол "саяси қатысу, келіссөздер және қолданыстағы саяси нормалар шегінде келісімге келуге қарағанда зорлық-зомбылықты логикалық және тиімді балама ретінде ұсынды". Рим саясатындағы популисттер мен оптималдар арасындағы фракциялық интерпретацияны қолдайтын кейбір ғалымдар декретті екі фракция арасындағы сыртқы күрес тұрғысынан және негізгі әлеуметтік-саяси дауларды құқықтық тұжырымдамалар ретінде жасыру әрекеті ретінде қарастырады. Ескі зерттеулердегі популисттерді декретті қолдануға немесе өлім жазасына қарсыластар ретінде бейнелеу әрекеттері саяси спектрдегі оның қабылдануы мен қолданылуының дәлелдерімен үйлеспегендігі үшін кеңінен қабылданбайды. Сулланнан кейінгі кезеңде декреттің қолданылуы қалыпқа келтіріліп, қабылданды: Цезарь оның заңдылығын мойындады (бірақ оның өзінің жағдайына сәйкес келмейтінін мәлімдеді), сондай-ақ кейінгі республикалық тарихшы Саллюст та.
The senatus consultum ultimum and political violence were both a symptom and a cause of the weakened elite cohesion that contributed to the fall of the republic. Its use from 121 BC onward signalled a loss of elite cohesion, which would have, with its strong cohesion and norms of collective government, precluded such crises in the first place. Perspectives differ as to the extent to which this displayed senatorial weakness: while use of the senate's auctoritas in this manner itself implied its insufficiency to restrain seditious behaviour, targets (like Caesar) argued not against the decree's inherent invailidity, but rather its application to their circumstances, showing his at least ostensible need to respect the traditional political culture which placed the senate at the republic's heart. Moreover, as Harriet Flower argues, "the decree itself, in tone and in effect, seems to subvert the effectiveness of the existing norms of the very republican government that it purported to uphold", adding that its use against Gaius Gracchus and Flaccus in 121 BC set a dangerous precedent that "suggested violence as the logical and more effective alternative to political engagement, negotiation, and compromise within the parameters set by existing political norms". Some scholars who believe in the factionalist interpretation of Roman politics between populares and optimates also frame the decree in terms of the ostensible struggle between the two factions and in terms of an attempt to disguise core sociopolitical disputes as legal arcana. Attempts by older scholarship to paint the so called populares as opponents of the decree's use, or of the death penalty, are widely rejected as being inconsistent with the evidence of acceptance and use of the decree across the political spectrum. By the post Sullan period, the use of the decree was both normalised and accepted: Caesar accepted its legality (although he denied its suitability in his situation), as did the late republican historian Sallust.