Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Картезиандық метафизикалық ұғым
Cartesian metaphysical concept
Res extensa – Рене Декарттың картезиандық онтологиясында (көбінесе «радикалды дуализм» деп аталады) сипатталған екі субстанцияның бірі, res cogitans-пен қатар. Латын тілінен аударғанда «res extensa» «кеңейтілген нәрсе» дегенді білдіреді, ал екіншісі – «ойлайтын және кеңейтілмеген нәрсе» деп сипатталады. Декарт res extensa-ны жиі «дене субстанциясы» деп аударған, бірақ оны тек Құдай ғана жасай алады.
Res extensa is one of the two substances described by René Descartes in his Cartesian ontology (often referred to as "radical dualism"), alongside res cogitans. Translated from Latin, "res extensa" means "extended thing" while the latter is described as "a thinking and unextended thing". Descartes often translated res extensa as "corporeal substance" but it is something that only God can create.
Res extensa және res cogitans
Res extensa және res cogitans бір-бірінен мүлдем бөлек, және осының арқасында денеден толыққанды зиялық тәуелсіздікті ұғыну мүмкін болады. Екінші жағынан, res extensa – логика принциптерімен сипатталатын және анықтық тұрғысынан қарастырылатын нәрселер. Осы екі ұғымның қарама-қарсылығына байланысты, табиғат ғылымы res extensa-ға баса назар аударды. Дегенмен, осы екеуінің толық ажыратылуы мәселе тудырды, оны мына сұрақ арқылы көрсетуге болады: қалай тілек (ой процесі) қолдың қозғалысын (физикалық процесі) қозғауы мүмкін? Декарт бұл сұраққа жауап бермеген, бірақ Готфрид Лейбниц res extensa-дағы әрбір геометриялық нүктеге сана беру арқылы оны шешуге болатынын ұсынды. Бұл нүктелердің әрқайсысы res extensa-ның ішінде орналасқан, бірақ олар өлшемсіз, демек, кеңейтілмеген. Декарттың субстанция-атрибут-мод онтологиясында кеңейтім – дене субстанциясының негізгі атрибуты. Ол Екінші медитациясында балауыздың бір бөлігін сипаттайды (балауыз туралы аргументті қараңыз). Қатты балауыздың белгілі бір сезімдік қасиеттері бар. Алайда, балауыз еріген кезде, ол қатты күйде болған барлық сыртқы қасиеттерін жоғалтады. Бұл ретте, Декарт еріген заттың ішінде балауыз идеясын таниды.
Res extensa and res cogitans are mutually exclusive and this makes it possible to conceptualize the complete intellectual independence from the body. On the other hand, res extensa, are entities described by the principles of logic and are considered in terms of definiteness. Due to the polarity of these two concepts, the natural science focused on res extensa. The categorical separation of these two, however, caused a problem, which can be demonstrated in this question: How can a wish (a mental event), cause an arm movement (a physical event)? Descartes has not provided any answer to this but Gottfried Leibniz proposed that it can be addressed by endowing each geometrical point in the res extensa with mind. Each of these points is within res extensa but they are also dimensionless, making them unextended. In Descartes' substance–attribute–mode ontology, extension is the primary attribute of corporeal substance. He describes a piece of wax in the Second Meditation (see Wax argument). A solid piece of wax has certain sensory qualities. However, when the wax is melted, it loses every single apparent quality it had in its solid form. Still, Descartes recognizes in the melted substance the idea of wax.