Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сафавид Персиясының шахы 1729–1732 жылдары Тахмасп II (شاه تهماسب دوم; 1704? – 11 ақпан 1740) – Иранның Сафавидтік шахы, 1722–1732 жылдары билік құрған.
Safavid Shah of Persia from 1729 to 1732
Tahmasp II (شاه تهماسب دوم; 1704? – 11 February 1740) was the penultimate Safavid shah of Iran, ruling from 1722 to 1732.
Атауы
Тахмасп (طهماسب) – жаңа парсы тіліндегі есім, түп нұсқасы көне иран тіліндегі *ta(x)ma aspa сөзінен тараған, мағынасы – "батыл аттар иесі". Бұл есім – Ирандағы ислам дәуіріндегі династиялардың Шахнамеден алған сирек есімдерінің бірі. Шахнамеде Тахмасп – Пишдади әулетінің соңғы шахы Заавтың әкесі.
Tahmasp (طهماسب) is a New Persian name, ultimately derived from Old Iranian *ta(x)ma aspa, meaning "having valiant horses." The name is one of the few instances of a name from the Shahnameh being used by an Islamic era dynasty based in Iran. In the Shahnameh, Tahmasp is the father of Zaav, the penultimate shah of the Pishdadian dynasty.
Өмірбаян
Тахмасп сол кездегі Иран шахы Солтан Хосейннің ұлы еді. 1722 жылы ауғандар Солтан Хосейнды тақтан түсіргенде, ханзада Тахмасп таққа талап етуді қалады. Сафавилердің қоршаудағы астанасы Исфаханнан ол Қазвинге қашып, 1722 жылдың 10 қарашасында өзін шах деп жариялап, Тахмасп II деген атпен билеуге кірісті. Ол Кавказдың сүнни мұсылмандарының (бұрынғы көтерілісшілер лезгиндердің де) және бірнеше қызылбаш тайпаларының (соның ішінде Иранның болашақ билеушісі Надер шахтың бақылауындағы афшарлардың) қолдауын алды.
Tahmasp was the son of Soltan Hoseyn, the Shah of Iran at the time. When Soltan Hoseyn was forced to abdicate by the Afghans in 1722, Prince Tahmasp wished to claim the throne. From the besieged Safavid capital, Isfahan, he fled to Qazvin, where he on 10 November 1722 declared himself shah and assumed the regnal name of Tahmasp II. He gained the support of the Sunni Muslims of the Caucasus (even that of the previously rebellious Lezgins), as well as several Qizilbash tribes (including the Afshars, under the control of Iran's future ruler, Nader Shah).
Ресей-парсы соғысы
1722 жылы маусымда көршілес Ресей империясының сол кездегі патшасы Ұлы Петр, Каспий және Кавказ аймақтарында Ресейдің ықпалын кеңейту және оның бәсекелесі Осман империясының аймақтағы аумақтық пайдаға апаратын Сафавид Иранының әлсіреуінен туындаған ұмтылыстарын тоқтату мақсатымен Сафавид Иранына қарсы соғыс жариялады. Ресейдің жеңісі Сефевид Иранының Солтүстік, Оңтүстік Кавказ және қазіргі Солтүстік Иранның құрлықтағы аумақтарын, Дербент (Оңтүстік Дагестан) және Баку қалаларын, олардың жақын маңайындағы жерлерін, сондай-ақ Гилан, Ширван, Мазандаран және Астрабад провинцияларын Санкт-Петербург шарты (1723 ж.) бойынша Ресейге беруін бекітті. Тахмасп соңынан Осман империясы мен Ресейдің екеуінің де мойындауын алды, олардың әрқайсысы Иранда екіншісінің тым көп ықпал етуінен қаушады. 1729 жылға қарай Тахмасп елдің көп бөлігін бақылауына алды. Бірақ 1731 жылғы асығыс Осман жорылынан кейін, ол 1732 жылы болашақ Надир шаһтың ұлы Абас III пайдасына тақтан алынды; екеуі де 1740 жылы Сабзеварда Надир шаһтың үлкен ұлы Реза Қоли Мирза қолдарынан қаза тапты.
In June 1722, Peter the Great, the then tsar of the neighbouring Russian Empire, declared war on Safavid Iran in an attempt to expand Russian influence in the Caspian and Caucasus regions and to prevent its rival, Ottoman Empire, from territorial gains in the region at the expense of declining Safavid Iran. The Russian victory ratified for Safavid Irans' cession of their territories in the Northern, Southern Caucasus and contemporary mainland Northern Iran, comprising the cities of Derbent (southern Dagestan) and Baku and their nearby surrounding lands, as well as the provinces of Gilan, Shirvan, Mazandaran, and Astrabad to Russia per the Treaty of Saint Petersburg (1723). Tahmasp also eventually gained the recognition of both the Ottoman Empire and Russia, each worried about the other gaining too much influence in Iran. By 1729, Tahmasp had control of most of the country. Quickly after his foolhardy Ottoman campaign of 1731, he was deposed by the future Nader Shah in 1732 in favor of his son, Abbas III; both were murdered at Sabzevar in 1740 by Nader Shah's eldest son Reza qoli Mirza.