Ағылшын марксистік тарихшысы Артур Лесли Мортон өмірі мен қызметі

Кіріспе

Британдық тарихшы Артур Лесли Мортон (4 шілде 1903 – 23 қазан 1987) – ағылшын марксистік тарихшы. Ол тәуелсіз ғалым ретінде жұмыс істеді; 1946 жылдан бастап Ұлыбритания Коммунистік партиясының (CPGB) Тарихшылар тобының төрағасы болды. Ол "Англия халық тарихы" еңбегімен ең көп танылды, бірақ Уильям Блейк және Рантерлер туралы, сондай-ақ "Англияның утопиясы" зерттемесінде де құнды жұмыстар жасады.

Өмір

Мортон Саффолк графтығында, Йоркшир шаруасының ұлы ретінде дүниеге келді. Оның екі бауырласы болды – қарындасы Кэтлин және ағасы Макс. 16 жасқа дейін ол Бьюри-Сент-Эдмундс мектебінде оқыды, содан кейін Истборн қаласындағы пансионда білім алды. 1921-1924 жылдары Кембридж университетіндегі Питерхаус колледжінде ағылшын тілі мамандығы бойынша оқыды, үшінші санатты дипломмен тәмамлады. Кембриджде оқып жүргенде ол университеттің еңбек клубында Аллен Хатт (кейін типограф болған) және Айвор Монтегю (кейін кино индустриясында белсенді болған) сияқты достар тапты. Ол социалистік идеялармен танысып, университеттегі коммунистік топқа жақындады, оның ішінде Морис Доббтың да ықпалы болды. Колледжді бітірген соң Сассекс графтығындағы Стейнинг гимназиясында сабақ берді, оның ықпалымен мектеп ұжымының көп бөлігі 1926 жылғы жалпы ереуілді қолдады. Осының салдарынан жұмыстан босатылып, Лайм-Регис қаласындағы А.С. Нилдің прогрессивті «Summerhill» мектебінде бір жыл оқытты. Содан кейін Лондонға көшіп, Финсбери-Циркусте кітап дүкені ашты. 1929 жылы Ұлыбритания Коммунистік партиясына қосылып, әйелі Вивьенмен бірге өмірінің соңына дейін партия мүшесі болды. Вивьен социалист Томас А. Джексонның қызы еді. Мортон 1930 жылдары «Daily Worker» газетінде журналист болып жұмыс істеген кезде Лондонның солшыл зиялыларының қатарында болды. Ол газеттің редакциялық алқасына мүше болды. Сол кездегі достарының арасында А.Л. Ллойд және Морис Корнфорт болды, ол Виктор Б. Нойбургке көмектесті. 1932 және 1933 жылдары «Scrutiny» журналында Ф.Р. Ливиспен пікір алмасты. 1934 жылы аштық акциясына қатысты. 1938 жылы «Солтүстік кітап клубы» баспасынан жарық көрген «Англия халықтарының тарихы» атты еңбегі КПББ-ның ұлттық тарихы ретінде де-факто қабылданды, ал кейінгі басылымдары осы негізде шығарылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында ол Коммунистік партияның Шығыс Англия округінде толық уақытты ұйымдастырушы болып жұмыс істеді және көп жыл бойы округтік комитеттің төрағасы болды. Мортон 1939-1945 жылдардағы соғыстың көп бөлігін Шеппи аралындағы құрылыс алаңдарында жұмыс істеген Корольдік артиллерияда өткізді. 1954/5 жылы Кристофер Хилл, Эрик Хобсбаум және Византия тарихшысы Роберт Браунингпен бірге Мәскеуге шақырылған жетекші коммунистік тарихшылар тобының құрамында болды. Мортон 1955 жылы Уильям Моррис қоғамын құруға қатысты. 1980 жылдардың басында Солтүстік Англиядан Лондонға дейін шеру ұйымдастырған 500 жұмыссыз наразысынан құралған «Жұмыс үшін халықтық науқанға» қатысты. Мортон 1987 жылы Саффолк графтығындағы Клэрдегі The Old Chapel үйінде 84 жасында қайтыс болды.

Morton was born in Suffolk, the son of a Yorkshire farmer. He had two siblings, a sister Kathleen and a brother Max. He attended school in Bury St Edmunds until he was 16 and then at boarding school in Eastbourne. He then studied the English tripos at Peterhouse, Cambridge, from 1921 to 1924, graduating with a third class degree. While at Cambridge, he developed friends from within the university Labour club, including Allen Hutt who became a typographer and Ivor Montagu who was later active in the film industry. He encountered socialist ideas, moving towards the communist group at the university around Maurice Dobb. After college he taught at Steyning Grammar School in Sussex, where under his influence, most of the staff supported the General Strike in 1926. Dismissed as a consequence, he taught for a year at A. S. Neill's progressive school, Summerhill at that time in Lyme Regis. He then moved to London to write and run a bookshop in Finsbury Circus. In 1929 he joined the Communist Party of Great Britain and along with his wife, Vivien, remained a member for the rest of his life. Vivien was the daughter of the socialist Thomas A. Jackson. Morton belonged to a group of London left wing intellectuals of the 1930s, while working as a journalist for the Daily Worker. He served on the editorial board of the paper. His friends at that time included A. L. Lloyd and Maurice Cornforth; he assisted Victor B. Neuburg. In 1932 and 1933, he was involved in a debate with F. R. Leavis, in the pages of Scrutiny. He participated in the Hunger marches of 1934. His 1938 A People's History of England, published by the Left Book Club, was adopted quasi officially as the CPGB national history, and later editions were issued on that basis. During the early part of the Second World War, he was the full time district organiser of the Communist Party's East Anglia district and became chair of the district committee for many years. Morton spent most of the 1939–45 World War in the Royal Artillery labouring on construction sites in the Isle of Sheppey. He was part of the group of leading communist historians invited to Moscow in 1954/5, with Christopher Hill, Eric Hobsbawm, and the Byzantine historian Robert Browning. Morton was a founding member of the William Morris Society in 1955. He participated in the People's March for Jobs in the early 1980s, a demonstration of 500 anti unemployment protesters who marched to London from Northern England. Morton died in 1987 at his home in The Old Chapel at Clare in Suffolk, aged 84.

Кітапхана

А. Л. Мортон өзінің кітапханасын Германияның Мекленбург-Ворпомерн жеріндегі Росток университетінің университет кітапханасына мұра етіп қалдырды (сол кезде бұл Германия Демократиялық Республикасының құрамында болып, ГДР-дың бірінші және жалғыз президенті Вильгельм Пьектің атымен Вильгельм Пьек университеті деп аталған). Жиынға 3900-ден астам том кіреді, соның ішінде "Англия халқының тарихы" еңбегінің барлық шетел тілдеріндегі басылымдары бар, олардың көпшілігі Мортонның қолмен жазылған түсініктемелерін сақтайды.