Кіріспе

1953 жылы Чарльз Френдтің түсірген фильмі

"Қиын теңіз" – 1953 жылғы британдық соғыс фильмі, Николас Монсарраттың осы аттас романы негізінде түсірілген. Фильмде Джек Хокинс, Дональд Синден, Денхолм Эллиотт, Стэнли Бейкер, Лиам Редмонд, Вирджиния МакКенна және Моира Листер сомдады. Фильмді Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін жеті жыл өткен соң "Ealing Studios" студиясы түсірді, режиссері – Чарльз Френд, продюсері – Лесли Норман. Фильмде Атлантика шайқасының Корольдік теңіз күштері мен Германияның суасты қайықтары арасында қалай өткені британдық теңізшілер мен офицерлердің көзқарасымен бейнеленген. Бұл фильм бұрынғы теңіз офицері Николас Монсарраттың 1951 жылы жарық көрген, сол аттас бестселлер романына негізделген, алайда Эрик Амблер жазған сценарийде романның ең қасіретті тұстары кейбіреулері жоқ.

Кастинг

Кітапта қорқақ офицер Беннеттің рөлі австралиялық болғанымен, бастапқыда ағылшын Дональд Синден бұл рөлге кастингтен өтті, ал валлийлік Стэнли Бейкер Локхарт рөліне кастингтен өтті. Кейін Джек Хокинстің ұсынысымен және қосымша кастингтерден кейін рөлдер ауыстырылды. Болашақ режиссер Дон Шарп кішкентай рөлде ойнады. Вирджиния МакКенна кішкентай рөлімен мансабын бастады және түсірілім алаңында өзінің алғашқы күйеуі Денхолм Эллиоттпен танысты.

Кемелер

Компас Розаны HMS Coreopsis (K32) бейнеледі. Адмиралтейство барлық соғыс кезіндегі корветтерін жойды, бірақ Coreopsis фильмнің техникалық кеңесшісі, капитан Джек Брум DSC RN (жаман тағдырлы PQ 17 конвойының эскорт командирі болған) тарапынан Мальтада табылды. Coreopsis Грекия теңіз күштеріне берілді және Kriezis деп аталды, содан кейін Англияға сүйреліп, кемелерді бөлшектеуге жіберуге күтіп тұрды. Компас Роза "K49" белгісін таңбалады, бұл шын мәнінде HMS Crocus-қа тиесілі болған нөмір. Солташ қамалы фильмдегідей, F362 белгісімен бейнеленді. Ол 1947 жылы қызметтен босатылғанмен, 1958 жылы бұзылғанға дейін резервте сақталды, сондықтан фильмде пайдалануға болатын. (Кітапта Компас Розаны алмастырған жаңа кеме – ойдан шығарылған HMS Saltash болды. Бұл кемелер Касл класы корветтерінен әлдеқайда үлкен болды, бірақ фильм түсірілген кезде қызметтен босатылған немесе шетелге сатылған. Алайда, 1954 жылы қайта қызметке келген Канада Корольдік теңіз күштерінің River класындағы фрегаты Джон Уэйннің "The Sea Chase" фильміндегі ойдан шығарылған HMS Rockhampton рөлін ойнауға мүмкіндік алды.) Фильмде жаңа кемеге отырған Эрикссон мен Локхарт кейіпкерлері ешқайсысы да Салташта қамал туралы естімегендерін айтады – шындығында мұндай қамал жоқ, бірақ аймақта көптеген бекіністер бар. Екі кеме де Плимутте орналасқан, ал Плимут шығанағы Мерси өзенінің орнына қолданылды. Теңіздегі кемелердің түсірілімдері Англияның Ла-Манш арнасында, құрлық көрінбейтін жерде жүргізілді. Жазғы түсірілім кестесі мен жағалау сулары теңіздің қыста Атлантикадағы жағдайды тиімді бейнелеу үшін тым тыныш болды, сондықтан кемелер Портленд жарысына жіберілді. Жағалаудан бірнеше шақырым ғана қашықтықта орналасқан, қарама-қарсы ағыстар мен құмдық аймақ болжамды, бірақ көбінесе қауіпті, үлкен толқындар мен толқулы теңізді қамтамасыз етеді. Кемелер әдетте Портленд жарысынан қашып өтеді, бірақ Компас Роза қажетті түсірілімдерді алу үшін таяу ағын кезінде тікелей өтіп кетті.

Кассалық жинақ

Бұл 1953 жылы британдық прокатта ең табысты фильм болды және Джек Хокинсті британдық көрермендер арасында ең танымал актер деп таныды. Осы дәуірдегі көптеген британдық соғыс фильмдері АҚШ прокатында жақсы нәтиже көрсетпеді; алайда, бұл фильм осы тенденцияға қарсы тұрған санаулы фильмдердің бірі болды. Ол АҚШ-та 215 000 фунт стерлинг (2013 жылғы шамамен 4,9 миллион фунт стерлингке тең) табыс әкелді, сол кездегі британдық фильмдер үшін бұл жоғары көрсеткіш еді. (Variety бұл көрсеткішті 600 000 АҚШ доллары деп хабарлады.).

Мұра

1956 жылы "Пятидесятые годы британские военные фильмы: Дни славы" атты деректі фильмінде айтылғандай, Эльстри студиясы BBC-ге сатылып жатқанда, сэр Майкл Балконнан қызметінің барысындағы ең үлкен жетістігі қандай болғаны туралы сұрады. Ол: "Менің ойымша, "Қырағай теңіз" болса керек, себебі біз оны алғаш рет көргенде, оны шынымен іске асырғанымызды түсіндік. Ол жай ғана үйлесімді және толыққанды дұрыс болды. Кейде мұндай сезім тумайды, бірақ осы фильмде барлығымыз сондай сезімге толы едік". Фильм Британдық кино институтының 100 үздік британдық фильмдер тізімінде 75-орынды иеленеді. Корольдік теңіз флотында фильм культты мәртебеге ие, "Қырағай теңіз түні" дәстүрі бойынша, жаңадан келгендер фильмді құтқару жилеттерін киіп, HMS Compass Rose қатты дауылға тап болғанда немесе "Snorkers!" деген сөз айтылғанда су шашылып тұрғанда тамашалайды. Бұл Корольдік теңіз флотының көптеген мүшелері үшін міндетті түрде өтетін рәсім, және ол экватордан өтумен бірдей құрметпен қарастырылады. Halliwell's Film Guide фильмді "бәсеңгер кітаптың сәтті бейімделуі, таза түсірілген және актерлік шеберлігі жоғары" деп сипаттайды.