Кіріспе

Құс түрі Тау шымтезегі (Poecile gambeli) – Paridae тұқымдасына жататын кішкентай әнші құс.

Таксономия

Аталған есім табиғатты зерттеуші Уильям Гэмбелдің құрметіне берілген. Тау шымтезек бұрын көптеген басқа құстармен бірге Parus туысына жатқызылған, бірақ mtDNA цитохром b тізбегінің деректері мен морфологиялық ерекшеліктері Поэцилді бөліп қарастыру осы құстардың туыстығын дұрыс көрсетеді деген пікірді келтіреді.

Сипаттама

Ересектерде екі жыныста да қара шапкасы және қара посткулярлық жолағы бар, олардың үстінде ерекше ақ қабаулары көзге түседі. Арқалары мен қабырғалары сұр, ал төс бөлігі ақшыл сұр; олардың қысқа қара мүсігі және қара төсшесі бар. Ересек құстың қанаттарының ені – , ал жалпы ұзындығы – . Тау шыбыртқысы – шыбыртқылар мен сұңқарлардың 55 түрінің бірі. Тау шыбыртқысын Солтүстік Американың басқа шыбыртқыларынан оның қара шапкасының қабырғасынан өтетін ақ жолағымен ажыратуға болады, ал қалған Солтүстік Америка шыбыртқыларының шапкасы толық қара болады. Тау шыбыртқысы мен басқа 55 түрдің тағы бір айырмашылығы – олардың мекендеу орындары, таралу аймағы және өмір сүру ортасы.

Таралуы және мекендейтін ортасы

АҚШ пен Канаданың батыс таулы аймақтарының кең таралған тұрғындары, олардың ареалы оңтүстік Юконнан Калифорнияға және АҚШ-тың Роки таулары штаттарына дейін созылады. Аз ғана таушымшықтары жазда тауға қарай жылжып, қыста тау етегіне түсуі мүмкін, бірақ бұл құбылыс толыққанды зерттелмеген.

Өсіру

Олар бір жұп болып көбейеді, жылына 1-2 рет балалайды. Әр балалауда орташа жұмыртқа саны 5-9 жұмыртқаны құрайды. Жұмыртқалары ақ түсті, бірақ терракота түсті ұсақ дақтары болады. Кейде тау шымтезек терракота түсі жоқ жұмыртқа да салады. Аналығы 14 күндей басып шығарады. Балапандар ұядан шықпай, 21 күн бойы екі ата-анасы да тамақтандырады.

Ұя салу

Таулық шымшықтар ұяларын қуыстарда салады. Олардың ұяларын көбінесе ағаштарда кездестіруге болады, бірақ ағашқа өзіндік ойыс жасамайтындықтан, табиғи қуыстарға немесе басқа түрлер бұрын жасаған қалталарға да ұялайды. Ұяның ішінде аналық тау шымшығы жүн сияқты жинаған материалдарынан кіреберіс тұмшасын жасайды. Бұл оның салған жұмыртқаларын ұядан кету кезінде қорғауға мүмкіндік береді. Егер қуыс үлкен болса, ол ұяны жылу оқшаулау үшін де сол материалдарды пайдаланады. Таулық шымшықтар бір ұяны бірнеше жыл бойы пайдалана алады. Таулық шымшықтардың саны көбінесе жақсы ұялану орындары мен көптеген қуыстары бар белгілі бір аймақтармен шектеледі. Олар жұптармен немесе шағын топтарда қозғалады және көбею маусымынан кейін түрлі топтарға қосылуы мүмкін. Таулық шымшықтар жұптасу үшін аталықты таңдағанда, әдетте күштірек, үстемдік танытқан аталықты таңдайды. Дауысы қатты әрі денесі ірі аталықтарды аналықтары үнсіз және кіші аталықтарға қарағанда көбірек жақсы көреді. Осылайша, таулық шымшықтың дауысы мен әні олардың көбеюі үшін өте маңызды фактор болып табылады.

Мінез-құлық

Таулық шымтезек басқа шымтезек түрлеріне өте ұқсас. Олар шапшаң әрі епті құстар, жәндіктер мен тұқымдар іздеп бұтақтарда секіріп жүреді. Жаз аяқталғанда таулық шымтезектер топтасып, әр топта бірнеше ересек және жас құстар болады. Жас құстар көбінесе жазды жеке өткізеді, бірақ қыс жақындағанда ересек құстармен қосылады. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, аралас үйірлерде қара шапқырауыт шымтезектер таулық шымтезектерден үстемдік танытады. Олар өте белсенді құстар. Оларды кішкентай бұтақтарға ілінген күйде көруге болады, көбінесе бастарымен төмен қарап тұрады.