1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы оқиғалардың құпия құжаттары
The Tiananmen Papers
Тяньаньмэнь алаңындағы қырғын туралы құпия құжаттар. «Мамыр төртінші» кітабында 1989 жылғы оқиғалардың шындығы, құпия мәліметтер мен куәліктер жарияланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тяньаньмэнь алаңындағы қырғын туралы құжаттар
Documents about the Tiananmen Square Massacre
"Тяньаньмэнь паперлері" алғаш рет 2001 жылдың қаңтарында PublicAffairs басылымы ағылшын тілінде жарияланды. Бұл кітаптың қытай тіліндегі кеңейтілген нұсқасы сол жылдың сәуір айында Гонконгтегі "Мирр Букс" баспасынан 中國六四真相 (Пиньинь: Zhōngguó Liùsì Zhēnxiàng, "Маусымның төртінші күні: Шындық" деп аударылады) деген атпен жарық көрді. Кітап 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мен қырғынға қатысты құпия қытай ресми құжаттарының іріктеліп алынған жинағы ретінде ұсынылады. Екі кітапта да қолданылған құжаттарды Zhang Liang деген псевдониммен белгілі бір қытайлық құрастырушы ұсынған, оның жеке басын мүмкін болатын қуғын-сүргіннен қорғау үшін жасырылған. Кітаптың ағылшын тіліндегі нұсқасын Эндрю Дж. Нейтан, Перри Линк және Орвилл Шелл редакциялап, аударған. Бірақ, кітаптың түпнұсқалығы туралы пікірлер қаулап тұр, себебі редакторларға түпнұсқа құжаттар емес, материалдың қайта өңделген нұсқасы берілген.
The Tiananmen Papers was first published in English in January 2001 by PublicAffairs. The extended Chinese version of this book was published in April that same year under the title 中國六四真相 (Pinyin: Zhōngguó Liùsì Zhēnxiàng, translated as June Fourth: The True Story) by Mirror Books in Hong Kong. The book is presented as a compilation of selected secret Chinese official documents relating to the 1989 Tiananmen Square protests and massacre. The documents used in both books are said to have been made available by a Chinese compiler under the pseudonym Zhang Liang, whose identity is hidden to protect the individual from potential persecution. The English version of the book was edited and translated by Andrew J. Nathan, Perry Link, and Orville Schell, who claim to place full trust in the compiler. Speculations about the authenticity of the book have nevertheless been fervent, as the editors were never given the actual physical documents, but rather a reformatted version of the material.
Мазмұны
"Тяньаньмэнь құжаттары" түрлі үкіметтік құжаттарды редактордың түсіндірмелері мен әдебиеттік сілтемелермен біріктіре отырып, 1989 жылғы наразылықтар кезінде Қытай Коммунистік партиясы ішіндегі ахуалды көрсетеді. Құжаттар 1989 жылдың сәуірінен маусымның соңына дейін хронологиялық тәртіппен ұйымдастырылған. Кітап Партия ішіндегі фракциялықтарлық пен билік күресін көрсетеді, онда реформашыл фракцияны бас хатшы Жао Цзыян, ал консервативті фракцияны премьер-министр Ли Пэн басқарады. Жао студенттердің талаптарына келісімді көзқарас танытып, наразылықтарды көбінесе патриоттық қозғалыс деп санады. Лидің ұстанымы керісінше, қатаң болды және ол ең жоғары басшы Дэн Сяопинге наразылықтар "қаостың" тууына себеп болып, студенттердің "бір-бірімен байланыс орнатып жатқанына" көндіруге тырысты. Кітаптағы суреттемеде Дэн, ең беделді Партия ағасы, Партияның басты шешім қабылдаушы тұлғасы ретінде бейнеленген. Ол "бұл рөлді ықыласпен атқарған жоқ" болғанымен, Партия ішіндегі келіспеушіліктер шешім қабылдаушының болуын қажет етті. Соңында ол консервативті фракцияны қолдап, Жаоны қызметтен босатып, Жаоның орнына бас хатшылыққа Цзян Цзэминьді тағайындады, әскери жағдай жариялады және алаңды күшпен тазартты.
The Tiananmen Papers combines various government documents with editors' notes and footnotes to illustrate the situation within the Chinese Communist Party surrounding the time of the protests. The documents are arranged in chronological order from April to late June 1989. The book portrays a sense of factionalism and power struggle within the Party, in which the reformist faction is headed by General Secretary Zhao Ziyang and the conservative faction by Premier Li Peng. Zhao appears to have had a conciliatory attitude to the students' demands, deeming the protests to be mostly patriotic. Li had more of a hardline approach, and attempted to convince paramount leader Deng Xiaoping that the protests were causing "turmoil" and that the students were "networking." The book portrays Deng, the most prominent Party elder, as the main decision maker of the party. Though it appears that he "did not play this role happily," the internal division in the Party required a decision maker. In the end he sided with the conservative faction and decided to dismiss Zhao, appoint Jiang Zemin as General Secretary to replace Zhao, declare martial law, and clear the square by force.
Дау
Кітапқа қатысты негізгі даудың екі көзі – нақтылығы мен іріктеу қатесі. Кітапта ұсынылған құжаттардың нақтылығын анықтау қиын, тіпті мүмкін емес. «Тяньаньмэнь құжаттарын» түпнұсқа материалдармен салыстыру қажет болғанымен, олардың аз ғана саны қолжетімді. Мысалы, синолог Лоуэлл Диттмер «нақтылық мәселесі аса маңызды, бірақ осы жағдайда оны шешу өте қиын» деп жазды. Кітаптың өткір сыншыларының бірі, Хьюрон университетінің профессоры Альфред Л. Чан бұл пікірді одан әрі дамытып, кітаптың тек ішінара ғана шындыққа жақын емес, сонымен қатар «ашық және жартылай ашық» материалға негізделгенін мәлімдеді. Бұл пікір кітаптың сенімділігін ғана емес, ондағы құжаттардың құпиялығына да күмән тудырады. Кітап редакторы Эндрю Нейтан бұл талаптарды жоққа шығарып, құжаттардың нақты екенін, сондай-ақ олардың көп бөлігі басқа еш жерде табылмайтынын айтады. «Тяньаньмэнь құжаттарының» нақтылығын түпнұсқа құжаттармен салыстыру арқылы ғана растауға болады (бірақ бұл жинақтаушы дереккөздерін ашса немесе Қытай үкіметі мұрағаттарын ашса ғана мүмкін), сондықтан кітаптың дұрыстығы толыққанды анықталмайды. Нейтан құжаттардың нақтылығын мойындаса да, іріктеудің тудыруы мүмкін мәселелерді де ескереді. Ол «Тяньаньмэнь құжаттарындағы» материал бірнеше кезеңнен өтті, олардың әрқайсысы соңғы нәтижені болған оқиғаның бастапқы мәліметтерінен алшақтатты» дейді. Іріктеу қатесі кітаптың нақтылығына тікелей әсер етпесе де, егер жинақтаушының белгілі бір саяси мақсаты болса, ол белгілі бір дәрежеде сол мақсатқа бағытталған болуы мүмкін. Кітапқа жазған қысқаша шолуында Фан Лиззи студенттік қозғалысқа емес, партия ішіндегі билік күресіне көбірек назар аударылғанына өкініш білдіреді. Редакторлар бұл фактіні мойындап, оның себебін жинақтаушының «1989 жылғы оқиғаларды қайта қарастыру және Қытайдағы саяси либерализацияны жеделдету» ниетінен туындағанын атап көрсетті.
Authenticity and selection bias are two main sources of controversy about the book. To determine whether the documents presented in the book are authentic is problematic, if not impossible. While a process of authentication would require a comparison of the documents used in The Tiananmen Papers with the original materials, few of these original documents are available. Sinologist Lowell Dittmer, for example, wrote that though "the question of authenticity is key, it is frustratingly difficult to resolve in this case." One of the most ardent critics of the book, professor Alfred L. Chan from Huron University College, has taken this argument even further and claimed that not only is the book partially fictional, it is also "based on open and semi open" material. This argument not only discredits the reliability of the book but also puts into question the supposed secrecy of the documents presented in it. One of the editors of the book, Andrew Nathan, rejects these claims in a rejoinder and argues not only that the documents are authentic but also that most of the documents are not available anywhere else. Because a definitive validation of The Tiananmen Papers will be possible only through a comparison with the original documents (something that cannot happen unless the compiler reveals his sources or until the Chinese government opens up its archives), the validity of the book will not be firmly established. Although Nathan claims the documents are authentic, he acknowledges the potential issues selectivity brings. "The materials in The Tiananmen Papers," he continues, "have gone through a series of processes, each of which brought the final product further away from the raw material of what happened." While the selection bias does not necessarily detract from the assumed authenticity of the book, it might still be biased to some extent in favour of the political agenda of the compiler, if (s)he had one. In a short review of the book, Fang Lizhi laments that it focuses more on the power struggle within the party rather than the student movement itself. The editors have acknowledged this fact and identified it as arising from the compiler's wish to "spark a reevaluation of what transpired in 1989 and accelerate political liberalization in China."
Қытайлық қабылдау
Қытай үкіметі «Тяньаньмэнь құжаттарын» жалған деп мәлімдеді, және кітаптың қытай және ағылшын тіліндегі нұсқалары Қытайдың ішкі аймақтарында тыйым салынды. Кітаппен байланысы болғандықтан, редакторлардың бірі Эндрю Нейтанға Қытайға кіруге рұқсат берілмейді.
The Chinese government has denounced The Tiananmen Papers as fake, and both the Chinese and English versions of the book have been banned in the mainland. One of the editors, Andrew Nathan, has been banned from entering China due to his connection with the book.