Әлеуметтік кеңістік: анықтама, түрлері және қолданылуы
Sociotope
Социотоп – ортақ мәдени кеңістік, адамдардың өмір сүру ортасы мен мағынасы. Географиялық немесе кибер кеңістікте кездеседі. Әртүрлі өмір салтымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Әлеуметтік топос – қолданыс құндылықтары мен әлеуметтік мағыналары жағынан біркелкі болатын белгілі бір кеңістік (биотоппен салыстырыңыз). Оны бір жердің ұжымдық өмір әлемі деп сипаттауға болады (топос, tópos koinós, ортақ орыннан алынған ‘орналасу’ термині; көпше түрі – топостар), оның белгілі бір мәдениетте немесе адамдар тобында (социо) қолданылуы мен мағынасы. Әлеуметтік топосты нақты әлемде (география) немесе виртуалды шындықта (киберкеңістік) анықтауға болады. Ол белгілі бір орынмен байланысты әртүрлі өмір салтымен қалыптасады және жергілікті (немесе жаһандық) деңгейде жіктелуі мүмкін. Әлеуметтік топос қалалық социолог Мануэль Кастеллс ұсынған «орналасу кеңістігі» және оның «ағындар кеңістігімен» байланысымен тығыз байланысты. Мысал: Нью-Йорктегі Таймс-сквер – әлеуметтік өзара әрекеттесу, көлік және сауда үшін пайдаланылатын жаһандық әлеуметтік топос. Стокгольмдегі Тегнерлунден (шағын саябақ) – демалыс, әлеуметтік өзара әрекеттесу және балалар ойындары үшін пайдаланылатын жергілікті әлеуметтік топос. Әлеуметтік топос терминін алғаш рет кім анықтағаны белгісіз, бірақ ол антропология және социология салаларында қалыптасқан. Бұл терминді 1982 жылы неміс социологы Майкл Руцкий жасаған деп саналады. Тино Баргель және басқалар оны әлеуметтену процесінің орта жағдайларын қарастыруда қолданды. Швециялық әлеуметтік психолог Ларс Денчик 1989 жылы балалардың әлеуметтік өмір әлемін (желісін) сипаттау үшін бұл сөзді қолданды. Неміс тарихшысы Хассо Споде 1994 жылы Берлиннің Кройцберг ауданының ерекше әлеуметтік-мәдени құрамын талдау үшін «әлеуметтік топос» (Soziotop) туралы айтты. Неміс антропологы Элизабет Катчинг Фаш 1998 жылы қаланы көпмәдени өмір салтының «әлеуметтік топосы» ретінде сипаттау үшін бұл терминді қолданды. Неміс ландшафт архитекторлары Вернер Ноль оны қалалық ортаның әлеуметтік типтерін сипаттау үшін пайдаланған. Бұл термин Швецияда қала құрылысы тәжірибесінде кеңінен қолданыла бастады. Бірінші әлеуметтік топос картасын 2000 жылы Стокгольм қаласының ашық кеңістіктері үшін қала құрылысы басқармасындағы ландшафт архитекторлары Александр Стахле жасаған. Карта алаңдар мен жасыл аймақтардың қалай пайдаланылатынын және олардың жергілікті мекендемеге жататынын немесе аймақтық деңгейде маңызды екенін көрсетеді. Бұл карта қала құрылысы және жобалау үшін құрал болып табылады.
A sociotope is a defined space that is uniform in its use values and social meanings (compare with biotope). It can be described as the collective life world of a place (topos, 'place' from tópos koinós, common place; pl. topoi), its use and meaning, in a specific culture or group of people (socio). The sociotope can be defined in the real world (geography) or in virtual reality (cyberspace). It is shaped by a multiplicity of lifestyles connected to a specific place and it can be categorized as more or less local (or global). Sociotope is related to urban sociologist Manuel Castells concept "space of place" and how it connects to "the space of flows". Example: Times Square in New York is a global sociotope which is used for social interaction, traffic and shopping. Tegnérlunden (small park) in Stockholm, Sweden is a local sociotope which is used for recreation, social interaction and children's play. It is not clear who first defined the word sociotope but it is set in anthropology and sociology. The German sociologist Michael Rutschky is supposed to have created the term in 1982. Tino Bargel and other have used it with regard to the environment conditions of the socialisation process. The Swedish social psychologist Lars Dencik used the word 1989 to describe the social life world (network) of children. The German historian Hasso Spode spoke of a "sociotope" (Soziotop) in 1994 in order to analyze the special sociocultural composition of the Berlin district of Kreuzberg. The German anthropologist Elisabeth Katching Fasch used the word in 1998 to describe "the city as a "sociotope" of multicultural lifestyles. The German landscape architect Werner Nohl has used it to desbribe social types of urban settings. The word has recently been extensively used in Sweden for urban planning practise. The first sociotope map was made for the open spaces of Stockholm city in 2000 by landscape architect Alexander Ståhle at the Urban Planning Administration. The map shows how squares and green areas are used and if they are local or regional. The map is a tool for urban planning and design.