Хульда Гарборг: Норвеж жазушысы және қоғам қайраткері

Кіріспе

Норвегиялық жазушы және саясаткер

Хульда Гарборг (туған тегі Бергерсен, 22 ақпан 1862 – 5 қараша 1934) – норвегиялық жазушы, романист, драматург, ақын, халық бишісі және театр оқытушысы. Ол Арне Гарборгқа үйленген, қазіргі күні бұнад дәстүрін жаңғыртуға атсалысқандығымен танымал.

Жеке өмір

Карен Хулда Бергерсен Хедмарк қаласындағы Стангеде, Såstad шаруашылығында заңгер Кристиан Фредерик Бергерсеннің (1829–1873) және оның әйелі Мари Петрин Олсеннің (1835–1888) отбасында дүниеге келді. Оның Марта мен София есімді екі үлкен қарындасы болған. Хулда екі жаста болғанда ата-анасы ажырасып, ол анасымен бірге Хамарға көшіп кетті. Кейін отбасы Хулда он екі жаста болғанда Кристианияға көшіп келді, ал ол он жеті жасқа келгенде дүкенде жұмыс істей бастады, отбасын асыруға көмектесті. Осы кезеңде ол Кристианиядағы радикал жастардың арасында белгілі бір тұлға болды. 1887 жылы ол жазушы Арне Гарборгқа үйленді. Жұбайлар Остердалендегі Тинсетке көшіп барды, Савален көліне жақын "Колботнен" шағын шаруашылығындағы кішкентай үйде тоғыз жыл тұрды. 1888 жылы Арне, сондай-ақ Туфтен деп аталған бала дүниеге келді. Колботнда тұрған кезеңде отбасы жиі Кристианияға барып тұрды, Германиядағы Dießen am Ammersee, Fürstenfeldbruck және Берлин қалаларында ұзақ уақыт болды, сондай-ақ бір қыс Парижде тұрды. 1896 жылы олар Тинсеттен Стоккеге көшіп келді. 1897 жылы олар Хвальстадтағы Лабраатенге көшіп барды, бұл олардың өмірінің соңына дейін үйі болды. Арне Гарборг кейіннен Уақытта Кнудахейо атты жазғы үй салдырды. Арне мен Хулданың екеуі де Кнудахейода жерленген. Ол "Det Norske Teatret" театрын құрушылардың бірі болды. Ол 1903 жылы Norske folkevisor ән жинағын редакциялады, сондай-ақ 1903 жылы Song Dansen i Nord Landi және Norske dansevisur (1913) кітаптарын шығарды. Ол бунад дәстүрі туралы "Norsk klædebunad" (1903) кітабын жазды. Ол қазіргі заманғы пікірталастарға қатысып, лекция оқыды және мақалалар жазды. Ол Syn og Segn, Edda, Samtiden, Den 17de Mai, Dagbladet және Verdens Gang сияқты журналдар мен газеттерде көптеген мақалалар жариялады. "Kvinden skabt af Manden" (Адамнан жаралған әйел, 1904) және "Fru Evas Dagbog" (1905) кітаптары әйелдер құқықтары туралы пікірталасқа үлес қосты. Оның алғашқы романы "Et frit forhold" 1892 жылы анонимді түрде жарық көрді. Оның "Eli" (1912) романы 1915 жылы голланд тіліне, ал 1916 жылы швед тіліне аударылды. Басқа романдары: "Mot Solen" (1915), "Gaaden. Efter Præstedatteren Else Marie Lindes Optegnelser" (1916), "Mens dansen gaar" (1920), "I huldreskog" (1922), "Naar heggen blomstrer" (1923), "Grågubben" (1925), "Trollheimen" (1927), "Helenes historie" (1929) және "Hildring" (1931). Ол "Kornmoe" (1930) және "Symra" (1934) поэзия жинақтарын шығарды. Ол күйеуі Арне Гарбордың қайтыс болғаннан кейін жарық көрген күнделіктерін редакциялады. Оның күнделіктерінен таңдамалы бөліктері 1962 жылы "Dagbok 1903–1914" деген атпен жарық көрді. Хюльда Гарборг саясатқа да қатысты және Аскер қалалық кеңесінде Либералды солшыл партияны өкілдік етті. Ол 1932 жылы Норвегияның Корольдік Сент-Олаф орденінің бірінші дәрежелі кавалері болып тағайындалды.

Karen Hulda Bergersen was born on the farm Såstad in Stange, Hedmark, to the lawyer Christian Frederik Bergersen (1829–1873) and his wife Marie Petrine Olsen (1835–1888). She had two elder sisters, Martha and Sophie. Her parents divorced when Hulda was two years old, and she moved to Hamar with her mother. The family later moved to Kristiania, when Hulda was twelve years old, and from she was seventeen she started working in a store, helping feed the family. During this period she was a central person among the radical youth in Kristiania. In 1887 she married writer Arne Garborg. The couple moved to Tynset in Østerdalen, where they lived for nine years in a small cabin at the small farm "Kolbotnen", near the lake Savalen. She gave birth to a child, Arne, also called Tuften, in 1888. During the period at Kolbotn, the family often visited Kristiania, they stayed longer periods in Dießen am Ammersee, Fürstenfeldbruck and Berlin in Germany, and also lived one winter in Paris. In 1896 they left Tynset and moved to Stokke. In 1897 they moved to Labraaten in Hvalstad, which became their home for the rest of their lives. Arne Garborg later built a summer residence, Knudaheio, in Time. Arne and Hulda were both buried at Knudaheio. and was co founder of Det Norske Teatret. She edited the song book Norske folkevisor in 1903, and issued the book Song Dansen i Nord Landi, also in 1903, and Norske dansevisur (1913). She wrote the book Norsk klædebunad (1903), on the bunad tradition. She participated in the contemporary debates both as a speaker and article writer. She wrote a series of articles in magazines and newspapers, such as Syn og Segn, Edda, Samtiden, Den 17de Mai, Dagbladet and Verdens Gang. The books Kvinden skabt af Manden (Woman created by Man, 1904) and Fru Evas Dagbog (1905) were contribution to the debate on women's rights. Her first novel, Et frit forhold, was issued anonymously in 1892. Her novel Eli (1912) was translated into Dutch in 1915, and into Swedish in 1916. Other novels were Mot Solen (1915), Gaaden. Efter Præstedatteren Else Marie Lindes Optegnelser (1916), Mens dansen gaar (1920), I huldreskog (1922), Naar heggen blomstrer (1923), Grågubben (1925), Trollheimen (1927), Helenes historie (1929) and Hildring (1931). She issued the poetry collections Kornmoe (1930) and Symra (1934). She edited the diaries of her husband Arne Garborg, which were issued after his death. Selected parts from her own diaries were issued in 1962 as Dagbok 1903–1914. Hulda Garborg also participated in politics, and represented the Liberal Left Party in Asker municipal council. She was appointed Knight, First Class of the Royal Norwegian Order of St. Olav in 1932.