Валюта бағамы және сыртқы нарықтардың әсері

Кіріспе

Валюта құны шетелдік нарық оқиғаларымен анықталады. Макроэкономика мен экономикалық саясатта еркін айырбас бағамы (сондай-ақ, ауыспалы немесе икемді айырбас бағамы деп те аталады) – валюта құнының валюта нарығындағы оқиғаларға жауап ретінде өзгеріске ұшырауына рұқсат беретін айырбас бағамы режимінің түрі. Еркін айырбас бағамын пайдаланатын валюта, жылжымалы валюта деп аталады, ол тұрақты валютадан өзгеше, оның құны материалдық тауарлар, басқа валюта немесе валюталар жиынтығы бойынша белгіленеді (соңғысының мақсаты – валюта құнсыздануын азайту). Қазіргі әлемде әлемдік валюталардың көпшілігі еркін, олардың ішінде ең көп сауда-саттыққа түсетін валюталар: АҚШ доллары, евро, швейцариялық франк, үнді рупиясы, фунт стерлинг, жапон иены және австралиялық доллар. Дегенмен, тіпті еркін валюталармен де орталық банктер жиі нарыққа қатысып, еркін айырбас бағамының құнына әсер етуге тырысады. Канадалық доллар 1988 жылдан бері Канаданың Ұлттық банкінің араласуын көрген жоқ. АҚШ долларының да шетелдік резервтерінде елеулі өзгеріс байқалмайды. Ал Жапония мен Ұлыбританияның орталық банктері көбірек араласады, Үндістанның Ұлттық банкі, Үндістанның Резерв банкі орташа деңгейде араласады. 1946 жылдан 1970 жылдардың басына дейін Бреттон-Вудс жүйесі тұрақты валюталарды қалыпты жағдайға келтірді; алайда 1971 жылы АҚШ үкіметі доллар бағамын алтынның бір унциясының 1/35 бөлігінде ұстап тұруды тоқтатуға шешім қабылдады, сондықтан оның валютасы енді бекітілмеді. 1973 жылы Смитсондар келісімі аяқталғаннан кейін әлемнің көптеген валюталары осы үрдіске қосылды. Алайда, кейбір елдер, мысалы, Парсы шығанағының көптеген араб мемлекеттері өз валюталарын басқа валютаның құнына бекітті, бұл соңғы кезде өсу қарқынының төмендеуімен байланысты. Валюта еркін қозғалғанда, валюталық саясатты басқару үшін айырбас бағамынан басқа да көрсеткіштер қолданылады (ашық нарық операцияларына қараңыз).

Currency value as determined by foreign market events

In macroeconomics and economic policy, a floating exchange rate (also known as a fluctuating or flexible exchange rate) is a type of exchange rate regime in which a currency's value is allowed to fluctuate in response to foreign exchange market events. A currency that uses a floating exchange rate is known as a floating currency, in contrast to a fixed currency, the value of which is instead specified in terms of material goods, another currency, or a set of currencies (the idea of the last being to reduce currency fluctuations). In the modern world, most of the world's currencies are floating, and include the most widely traded currencies: the United States dollar, the euro, the Swiss franc, the Indian rupee, the pound sterling, the Japanese yen, and the Australian dollar. However, even with floating currencies, central banks often participate in markets to attempt to influence the value of floating exchange rates. The Canadian dollar has not seen interference by the Canadian national bank with its price since 1988. The US dollar also sees very little change of its foreign reserves. By contrast, Japan and the UK central banks intervene to a greater extent, and India has medium range intervention by its national bank, the Reserve Bank of India. From 1946 to the early 1970s, the Bretton Woods system made fixed currencies the norm; however, during 1971, the US government decided to discontinue maintaining the dollar exchange at 1/35 of an ounce of gold and so its currency was no longer fixed. After the end of the Smithsonian Agreement in 1973, most of the world's currencies followed suit. However, some countries, such as most of the Arab states of the Persian Gulf region, fixed their currency to the value of another currency, which has been associated more recently with slower rates of growth. When a currency floats, quantities other than the exchange rate itself are used to administer monetary policy (see open market operations).

Экономикалық негіздеме

Кейбір экономистердің пікірінше, көп жағдайда өзгермелі валюта бағамы, тұрақты валюта бағамынан артық. Өзгермелі валюта бағамы автоматты түрде бейімделетіндіктен, ол елге соққылар мен сыртқы бизнес айналымдарының әсерін азайтуға және төлем балансы дағдарысының алдын алуға мүмкіндік береді. Дегенмен, олар өзгергіштігінің нәтижесінде болжамсыздық тудырады, бұл жоспарлау кезеңіндегі болашақ айырбас бағамының белгісіздігіне байланысты кәсіпорындардың жоспарлауын тәуекелге ұшыратады. Алайда, кейбір жағдайларда тұрақты валюта бағамының үлкен тұрақтылығы мен сенімділігі артықшылықты болуы мүмкін. Мұндай пікір міндетті түрде дұрыс емес, себебі өз валюталарының бағасын басқаларға қарағанда "күшті" немесе "жоғары" ұстауға тырысқан елдердің нәтижелерін қарастырғанда, мысалы, Ұлыбритания немесе 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысына дейінгі Оңтүстік-Шығыс Азия елдері. Тұрақты және өзгермелі валюта бағамын таңдау туралы пікірталас Мунделл-Флеминг моделімен ресімделген, ол экономиканың (немесе үкіметтің) бір уақытта тұрақты валюта бағамын, еркін капитал ағынын және тәуелсіз монетарлық саясатты сақтауға мүмкін емес екенін көрсетеді. Ол бақылау үшін кез келген екісін таңдап, үшіншісін нарықтың күшіне қалдыруы керек. Өзгермелі валюта бағамының басты аргументі – ол монетарлық саясатты басқа мақсаттар үшін пайдалы етуге мүмкіндік береді. Тұрақты бағамдарды қолдану арқылы монетарлық саясаттың жалғыз мақсаты айырбас бағамын жарияланған деңгейде ұстап тұру болады. Алайда, айырбас бағамы – монетарлық саясаттың әсер ете алатын көптеген макроэкономикалық факторлардың бірі ғана. Өзгермелі айырбас бағамы жүйесі монетарлық саясатты жүргізушілерге жұмыспен қамтуды немесе бағаларды тұрақтандыру сияқты басқа мақсаттарды іске асыруға мүмкіндік береді. Валютаның күрт нысанасы немесе құнсыздануы кезінде орталық банк әдетте валютаны тұрақтандыру үшін араласады. Осылайша, өзгермелі валюталардың айырбас бағамы әдістері техникалық тұрғыдан басқарылатын өзгермелі валюта ретінде белгілі болуы мүмкін. Ұлттық банк, мысалы, валюта бағасын жоғарғы және төменгі шекте, бағаның "жоғарғы" және "төменгі" шегі арасында еркін қалқымалы қалдыруға рұқсат береді. Ұлттық банктің басқаруы бағаны қолдау немесе қарсылық көрсету үшін үлкен көлемде сатып алу немесе сату түрінде болуы мүмкін, ал кейбір ұлттық валюталар үшін осы шектен тыс сауда жасағаны үшін заңдық жазалар қарастырылуы мүмкін.

Some economists believe that in most circumstances, floating exchange rates are preferable to fixed exchange rates. As floating exchange rates adjust automatically, they enable a country to dampen the effect of shocks and foreign business cycles and to preempt the possibility of having a balance of payments crisis. However, they also engender unpredictability as the result of their variability, which can render businesses' planning risky since the future exchange rates during their planning periods are uncertain. However, in certain situations, fixed exchange rates may be preferable for their greater stability and certainty. That may not necessarily be true, considering the results of countries that attempt to keep the prices of their currency "strong" or "high" relative to others, such as the UK, or the Southeast Asia countries before the 1997 Asian financial crisis. The debate of choosing between fixed and floating exchange rate methods is formalized by the Mundell–Fleming model, which argues that an economy (or the government) cannot simultaneously maintain a fixed exchange rate, free capital movement, and an independent monetary policy. It must choose any two for control and leave the other to market forces. The primary argument for a floating exchange rate is that it allows monetary policies to be useful for other purposes. Using fixed rates, monetary policy is committed to the single goal of maintaining the exchange rate at its announced level. However, the exchange rate is only one of the many macroeconomic variables that monetary policy can influence. A system of floating exchange rates leaves monetary policymakers free to pursue other goals, such as stabilizing employment or prices. During an extreme appreciation or depreciation of currency, a central bank will normally intervene to stabilize the currency. Thus, the exchange rate methods of floating currencies may more technically be known as managed float. A national bank might, for instance, allow a currency price to float freely between an upper and lower bound, a price "ceiling" and "floor". Management by a national bank may take the form of buying or selling large lots in order to provide price support or resistance or, in the case of some national currencies, there may be legal penalties for trading outside these bounds.