Кіріспе
Әлеуметтік есептеу – әлеуметтік мінез-құлық пен есептеу жүйелерінің тоғысқан жерін зерттейтін компьютерлік ғылым саласы. Ол бағдарламалық қамтамасыз ету мен технологияларды пайдалану арқылы әлеуметтік нормалар мен әлеуметтік ортаны құруға немесе қайта жаңартуға бағытталған. Сондықтан, блогтар, электрондық пошта, жылдам хабар алмасу, әлеуметтік желілер, викилер, әлеуметтік таңдаулылар және жиі «әлеуметтік бағдарламалық жасақтама» деп аталатын басқа да мысалдар, әлеуметтік есептеудің идеяларын көрсетеді.
Social computing is an area of computer science that is concerned with the intersection of social behavior and computational systems. It is based on creating or recreating social conventions and social contexts through the use of software and technology. Thus, blogs, email, instant messaging, social network services, wikis, social bookmarking and other instances of what is often called social software illustrate ideas from social computing.
Теориялық негіздер
Әлеуметтік интеллектілі есептеу – адамдар мен компьютерлер жүйелерінің адамдар мен олар қолданатын құралдар арасында делдал ретінде пайдалы болуын түсінуге бағытталған соңғы күш-жігерді білдіретін жаңа термин. Бұл жүйелер адам мен компьютер арасындағы күрделі өзара әрекеттесу нәтижесінде туындайтын жаңа мінез-құлықтарға әкеледі және оларды ғылымның әртүрлі салаларымен түсіндіруге болады. Әлеуметтік есептеудің негіздері әлеуметтік психология мен киберпсихологияны түсінуге тығыз байланысты. Әлеуметтік психология шешім қабылдау, көндіру, топтық мінез-құлық, жеке тартымдылық, сондай-ақ денсаулықты және әл-ауқатты жақсартатын факторлар сияқты тақырыптарды қамтиды. Мысалдарына Tumblr, WordPress, Squarespace, Blogger және Posterous жатады. Бұл сайттар пайдаланушыларға – жеке тұлға, компания немесе ұйым болсын – бір немесе бірнеше тақырып бойынша өз ойларымен, идеяларымен және/немесе пікірлерімен бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, MySpace және Xanga сияқты блогтарды ұсынатын веб-блогтар деп аталатын жаңа технология пайда болды. Блогтар мен веб-блогтар өте ұқсас, өйткені олар әлеуметтік қатынастарды құруға көмектесетін әлеуметтік есептеудің бір түрі болып табылады, мысалы, ізбасарлар жинау, хэштегтерді қолдану немесе блог жазбасына пікір жазу арқылы. Рашель Квай Фан ИП және Кристиан Вагнер жүргізген зерттеуге сәйкес, веб-блогтардың кейбір ерекшеліктері пайдаланушыларды қызықтырады және қарым-қатынастарды қалыптастыру мен нығайтудағы әлеуметтік есептеудің маңызды аспектісі ретінде блогтар мен веб-блогтарды қолдайды: контентті басқару құралдары, қауымдастық құру құралдары, уақытты ұйымдастыру, категория бойынша іздеу, түсініктемелер және жабық блогтарды қорғау мүмкіндігі. Блогтар сонымен қатар әлеуметтік желілерді талдау деп аталатын концепция арқылы онлайн қауымдастықтарындағы адамдардың мінез-құлқын түсіну үшін әлеуметтік есептеу концепцияларында кеңінен қолданылады. Әлеуметтік желілерді талдау (SNA) – "әлеуметтік құбылыстарды адамдардың өзара әрекеттесуінің құрылымдық түсіндіруі арқылы теория және методология ретінде түсіндіруге тырысатын әлеуметтік ғылымның бір саласы". Блогтарда, осы жағдайда веб-блогтарда, әртүрлі функцияларды атқаратын және әртүрлі ақпаратты көрсететін әртүрлі сілтемелер кездеседі, мысалы, Permalink, Blogrolls, Comments және Trackbacks.
Онлайн ойын
Онлайн ойындар – басқа пайдаланушылармен байланыс жасай отырып, интернеттегі ойынды пайдалану арқылы туындайтын әлеуметтік қарым-қатынас. Онлайн ойындарға қатысу үшін түрлі платформаларды қолдануға болады; олардың ішінде жеке компьютерлер, Xbox, PlayStation және көптеген стационарлық немесе мобильді ойын консольдары бар. Көптеген бағдарламалар пайдаланушылар арасында хабар алмасу мүмкіндігін ұсынады.
Онлайн танысу
Онлайн танысулар OkCupid, eHarmony және Match.com сияқты веб-сайттар қауымдастығын құрды. Бұл платформалар пайдаланушыларға жаңа қарым-қатынастар орнатуға бағытталған адамдармен байланысу мүмкіндігін береді. Мұндай сайттардағы пайдаланушылардың өзара әрекеттесуі платформаға қарай өзгеше болуы мүмкін, бірақ мақсаты бір – онлайн әлеуметтік байланыс арқылы қарым-қатынас жасау. Адамдар онлайн танысу сайттары арқылы жұмыста немесе тұратын жерінде кездесетін адамдардан гөрі көбірек мүмкін серіктестермен таныса алады.
Әлеуметтік интеллектуалды есептеу
Адамдар тобы осы әлеуметтік есептеу жүйелерімен түрлі тәсілдермен байланысады, бәрі де әлеуметтік интеллектілі есептеу ретінде сипатталуы мүмкін.
Көпшілік ресурстар
Кродсорсинг – бұл жақсы немесе қызмет жасау үшін ақы алған немесе ерікті түрде бірігіп жұмыс істейтін адамдар тобы. Amazon Mechanical Turk сияқты кродсорсинг платформалары жеке тұлғаларға үлкен жобаны құру үшін жинақталатын қарапайым тапсырмаларды орындауға мүмкіндік береді.
Қара әлеуметтік желілер
Қараңғы әлеуметтік желілер – бұл адамдар арасындағы ынтымақтастық үшін қолданылатын әлеуметтік желі құралдары, онда мазмұн қатысушылар үшін ғана қолжетімді болуы тиіс. Дегенмен, ұялы телефон арқылы қоңырау шалу немесе хабарлама жіберу сияқты, онда ақпарат бір пайдаланушыдан жіберіліп, орта арқылы беріліп, әр пайдаланушының құрылғысында сақталады, ал ортаның деректердің нақты мазмұнын сақтауға құқығы жоқ, қазіргі коммуникация әдістерінің көпшілігі орталықтандырылған серверді қамтиды, онда барлық мазмұн қабылданып, сақталып, содан кейін жіберіледі. Мұндай жаңа механизмдердің мысалдары: Google Doc, Facebook Messages немесе Snapchat. Бұл арналар арқылы өтетін ақпараттың көп бөлігі пайдаланушылардың өзі және деректерді талдаушылар тарапынан ескерілмейді. Алайда, осы қызметтерді ұсынатын жеке компаниялар (Facebook, Twitter, Snapchat) өз пайдаланушыларынан бөлек, мұндай деректерге толық бақылауға ие. Маркетинг саласында сандармен көрсетілген суреттердің, сілтемелердің, ұсынулардың және ақпараттың көлемі ескерілмейді.
Ұжымдық барлау
Ұжымдық интеллект топтық өзара әрекеттесуге басымдық беретіндіктен, әлеуметтік есептеудің бір саласы ретінде қарастырылады. Компьютер ғылымында қарқынды дамып келе жатқан ұжымдық интеллект, пайдаланушыларға әлеуметтік өзара әрекеттесетін ортада бірлескен күш-жігер арқылы білім жинақтауға жағдай жасайды.
Әлеуметтік түсініктер
Соңғы зерттеулер адамдардың топта компьютерлермен өзара әрекеттесуін қарастыра бастады. Бұл зерттеу бағыты психология, әлеуметтік психология және социология сияқты салалардан тәжірибе алып, өзара әрекеттесуді талдаудың негізгі бірлігі ретінде қарастырады.
Қазіргі зерттеулер
2007 жылдан бері әлеуметтік есептеулер саласындағы зерттеулер технология, бизнес және саясатпен айналысатын көптеген салалардағы зерттеушілер мен мамандар үшін кең таралды. Вашингтон штаты университетінің филиалдары жүргізген зерттеуде "әлеуметтік есептеу" термині бар академиялық еңбектерге жасырын семантикалық талдау жасалып, әлеуметтік есептеудегі тақырыптар білімді табу, білімді бөлісу және мазмұнды басқарудың үш негізгі тақырыбына тоғысатыны анықталды. Әлеуметтік есептеулер ақпараттық ғылымдардағы зерттеулердің бағытын түбегейлі өзгертіп, әлеуметтік аспектілерді технологиялық және корпоративтік салаларға кеңейтуде. Google, Cisco және Fox сияқты компаниялар мен салалар осы салада инвестиция жасауда. Әлеуметтік есептеу зерттеулері арқылы шешілуге тиіс мәселелерге тұрақты қауымдастықтарды қалай құру, олардың қалай дамуы, білімнің қалай жасалуы және өңделуі, адамдардың қатысуға қандай ынтаға ие болуы және т.б. жатады. Қазіргі уақытта әлеуметтік есептеулер саласындағы зерттеулер Microsoft және Массачусетс технология институтының меншігіндегі көптеген танымал зертханаларда жүргізілуде. Microsoft командасы "қоғамдық өзара әрекетті қызықты және тиімді етуге бағытталған бағдарламалық жасақтаманы зерттеу және әзірлеу" миссиясымен жұмыс істей бастады. Олар негізгі назарды пайдаланушыға бағытталған жобалау процестеріне аударады. Сонымен қатар, олар жылдам прототиптеуді қатаң ғылыммен үйлестіріп, әлеуметтік есептеу саласына әсер ететін толыққанды жобалар мен зерттеулерді жүзеге асыруда. Қазіргі уақытта Microsoft тобының жұмыстарында Hotmap, SNARF, Slam және Wallop жобалары бар. MIT-тің мақсаты – қалаларымызды және одан да әрі қалыптастыратын бағдарламалық жасақтаманы жасау: «Біз (1) физикалық кеңістікте микроинституттар құрамыз, (2) басқаларға осы микроинституттарды көбейтуге және дамытуға мүмкіндік беретін әлеуметтік процестерді жобалаймыз және (3) осы әлеуметтік процестерді іске асыратын бағдарламалық жасақтама жазамыз. Біз осы процесті қалаларымыздағы берік, орталықтандырылмаған, адамдарға ыңғайлы жүйелерді құру үшін пайдаланамыз. Біз қазіргі білім беру, ауыл шаруашылығы және көлік жүйелерін жаңартпауға ерекше назар аударамыз». "Жабайы гүл Монтессори" және "Сен осындасың". Жаңадан ашылған Wildflower Montessori мектебінен не күтуге болатыны туралы жалпы мәлімет: "Wildflower Montessori мектебі – пилоттық зертханалық мектеп және жаңа оқу орталықтары желісінің алғашқысы. Оның мақсаты – жаңа білім беру ортасында тәжірибе жасау, кофеханалар мен мектептер, үй оқуы мен мекемелік оқу арасындағы шекараларды жою, сондай-ақ сезімтал, көп сезімді әдістер мен абстрактілі ойлау арасындағы шекараны бұзу. Wildflower – Монтессори әдісін дамытудың жаңа идеяларын қазіргі заманғы біліктер контекстінде зерттеуге, сондай-ақ осындай мектептердің өсуі мен байланысын қамтамасыз ететін әлеуметтік жүйенің табиғи өсуін басқарудың жолдарын тексеруге арналған зерттеу платформасы".