Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Лингвистикада грамматикалық пациент, сонымен қатар нысана немесе әрекетке ұшыраушы деп те аталады, бұл жағдайға қатысушының рөлі, оған бір әрекет жасалады немесе қатысушының әрекетпен тақырыптық байланысы. Кейде тақырып және пациент бір мағынада қолданылады. Егер әртүрлі мағынада қолданылса, пациент – күйін өзгертетін нәрсені (мысалы, "Мен машинаны қираттым") сипаттайды, ал тақырып – күйін өзгертпейтін нәрсені (мысалы, "Менде машина бар") сипаттайды. Осы анықтама бойынша, стативті етістіктер тақырыптарға, ал динамикалық етістіктер пациенттерге әсер етеді.
In linguistics, the grammatical patient, also called the target or undergoer, is a semantic role representing the participant of a situation upon whom an action is carried out, or the thematic relation such a participant has with an action. Sometimes, theme and patient are used to mean the same thing. When used to mean different things, patient describes a receiver that changes state ("I crushed the car") and theme describes something that does not change state ("I have the car"). By that definition, stative verbs act on themes, and dynamic verbs act on patients.
Теория
Әдетте, жағдай сөйлеммен, әрекет сөйлемдегі етістікпен, ал әсер ететін нысан – зат есім тіркесімен белгіленеді. Мысалы, «Джек ірімшікті жеді» деген сөйлемде ірімшік – әсер ететін нысан. Кейбір тілдерде әсер ететін нысанға жағдай жұрнағы қойылады немесе грамматикалық рөлін көрсету үшін басқаша белгіленеді. Мысалы, жапон тілінде әсер ететін нысан белсенді ауыспалы етістіктермен қолданғанда әдетте o (hiragana を) бөлшегімен, ал белсенді емес көшпелі етістіктермен немесе сын есімдермен қолданғанда ga (hiragana が) бөлшегімен жалғанады. Қазіргі ағылшын тілінде зат есімнің грамматикалық рөлі белгіленбесе де (ол сөздердің ретімен көрсетіледі), әсер етушілік басқа тәсілдермен ретсіз білдіріледі; мысалы, «-en», «-ed» немесе «-ee» морфемалары арқылы, сияқты «eaten», «used» немесе «payee». Грамматикалық әсер ететін нысан жиі тікелей толықтырышпен шатасады. Дегенмен, маңызды айырмашылық бар. Әсер ететін нысан – сөз тіркесінің мағынасымен анықталатын семантикалық қасиет, ал тікелей толықтырыш – сөйлем құрылымындағы сөз тіркесінің рөлімен анықталатын синтаксистік қасиет. Мысалы, «Ит адамды шағады» деген сөйлемде адам әсер ететін нысан да, тікелей толықтырыш та болып табылады. Ал «Адамды ит шақты» деген сөйлемде, мағынасы бірдей болғанымен грамматикалық құрылымы басқа, адам әлі де әсер ететін нысан, бірақ енді сөз тіркесінің жолдауы болып табылады; ал ит – тек әрекеттің жасаушысы.
Typically, the situation is denoted by a sentence, the action by a verb in the sentence, and the patient by a noun phrase. For example, in the sentence "Jack ate the cheese", the cheese is the patient. In certain languages, the patient is declined for case or otherwise marked to indicate its grammatical role. In Japanese, for instance, the patient is typically affixed with the particle o (hiragana を) when used with active transitive verbs, and the particle ga (hiragana が) when used with inactive intransitive verbs or adjectives. Although Modern English does not mark grammatical role on the noun (it uses word order), patienthood is represented irregularly in other ways; for instance, with the morphemes " en", " ed", or " ee", as in eaten, used, or payee. The grammatical patient is often confused with the direct object. However, there is a significant difference. The patient is a semantic property, defined in terms of the meaning of a phrase; but the direct object is a syntactic property, defined in terms of the phrase's role in the structure of a sentence. For example, in the sentence "The dog bites the man", the man is both the patient and the direct object. By contrast, in the sentence "The man is bitten by the dog", which has the same meaning but different grammatical structure, the man is still the patient, but now stands as the phrase's subject; and the dog is only the agent.