Кіріспе

Қалидасаның санскрит лирикалық поэмасы – ежелгі үнді поэмасы.

Мегадута (сөзбе-сөз «Бұлт хабаршысы») – б.з. 4-5 ғасырларында өмір сүрген, санскрит тіліндегі ең ұлы ақындардың бірі саналатын Калидасаның жазған лирикалық өлеңі. Онда бір жылға алыс аймаққа қуылған якшаның (немесе табиғат рухының) әйеліне махаббат хабарын жеткізу үшін бұлттан көмек сұрауы баяндалады. Бұл өлең санскрит әдебиетінде кеңінен танымал болды және басқа ақындарды ұқсас тақырыптарда «хабаршы өлеңдері» (Сандеша Кавья) деп аталатын өлеңдер жазуға шабыттандырды. Корада Рамачандра Састри Мегадутаға жалғас ретінде «Ганаврттам» атты туынды жазды.

Өлең туралы

120 строфадан тұратын поэма – Калидасаның ең танымал шығармаларының бірі. Бұл шығарма екі бөлімге бөлінген: Пурва Мега және Уттара Мега. Онда Кубера патшасының (байлық құдайы) бағыныштысы болған Якша, өзінің міндеттерін орындамағандығы үшін бір жылға Орталық Үндістанға жер аударылғаннан кейін, Хималая тауларындағы Кайласа тауындағы Алакадағы әйеліне хабар жеткізу үшін өтіп бара жатқан бұлтты қалай сендіретіні айтылады. Якша бұлтты солтүстікке қарай Алакка қаласына бағытталған саяхатында көретін көптеген әдемі көріністерді сипаттап, осылайша оның әйелінің оралуын күтіп отыруын жеткізеді. Санскрит әдебиетінде «Мегадута» поэмасында қолданылған поэтикалық тәсіл Сандеса Кавия немесе хабаршылар поэзиясы жанрын тудырды, олардың көпшілігі «Мегадутаға» үлгіленген (көбінесе «Мегадутаның» Мандакранта ырғағымен жазылады). Мысалы, «Хамса сандешада» Рама Ханса құсынан Ситаға хабар жеткізуін сұрайды, саяхат барысындағы көріністерді сипаттайды. 1813 жылы поэманы алғаш рет ағылшын тіліне Хорас Хейман Уилсон аударды. Содан бері ол көптеген рет әртүрлі тілдерге аударылды. Санскрит әдебиетінің басқа да маңызды шығармалары сияқты, поэмаға ең танымал дәстүрлі түсіндірме – Маллинаттаның еңбегі. Санскрит әдебиетінің көрнекті ғалымы Артур Берридейл Кит бұл поэма туралы былай деп жазды: «Бұлттың жолының керемет сипаттамасын да, қайғыға толып, жалғыз қалған әйелдің бейнесін де жеткілікті мақтауға болады. Үнді сыншылары бұл поэманы Калидасаның өлеңдері арасында айқындығы, мазмұнының байлығы және сезімдерді ояту қабілеті үшін ең жоғары бағалады, және бұл мақтауға лайық». Бұл поэмадан үзінді Канадалық режиссер Дипа Мехтаның «Су» фильмінде қолданылды. Сондай-ақ, бұл поэма Гюстав Холсттың «Бұлт хабаршысы» Op. 30 (1909–10) шығармасына шабыт берді. Саймон Армитаж өзінің «Lockdown» поэмасында «Мегадутаға» сілтеме жасағандай көрінеді. Нагпур маңындағы көркем Рамтек Калидасаны осы поэманы жазуға шабыттандырды деп саналады.

Мегадутаның бейнесі

Мегадутада бірнеше сахналар бейнеленген және көптеген суретшілер үшін шабыттың мол көзі болып табылады. Мысалы, Нана Жошидің суреттері. Композитор Фред Момотенко "Cloud Messenger" ("Бұлт Жолшысы") атты композицияны жазды, бұл музыка рекордер, би, проекцияланған анимация және айналмалы дыбыстағы электроникамен мультимедиалық қойылым үшін арналған. Әлемдік премьерасы "Ноябрь музыкасы" фестивалінде өтті, оны Ханс Тюрлингс (хореография), Жаспер Куйперс (анимация), Хорхе Исаак (блокфлейталар) және бишілер Жиль Виандиер мен Даниэла Леманн қойды.

Ықпал

Үнді кинорежиссері Дебаки Боз осы пьесаны 1945 жылы "Мегдут" деп аталған фильмге бейімдеді.