Кіріспе

Сабақты көкөніс Пальма жүрегі – белгілі бір пальма ағаштарының ішкі қабығы мен өсіп келе жатқан жапырақ шоғырынан жиналатын көкөніс, ең әйгілілері – кокос (Cocos nucifera), юкара (Euterpe edulis), асаи пальмасы (Euterpe oleracea), пальметто (Sabal spp.) және шабтай пальмасы. Көптеген өсірілмеген немесе жабайы, жалғыз сабақты пальмаларды (мысалы, Geonoma edulis) жинау пальма ағашының өліміне алып келеді. Дегенмен, басқа пальма түрлері клоналды немесе көп сабақты өсімдіктер (мысалы, Prestoea acuminata, Euterpe oleracea) болып табылады, және орташа мөлшерде жинау толық клоналды пальманың өліміне себеп болмайды. Пальма жүрегін жеке де жеуге болады, көбінесе салатқа қосып жейді. Жабайы пальмалардан алудың орнына, шаруашылыққа бейімделген пальма сорттары да бар. Үйретілген басты сорт – Bactris gasipaes, ағылшын тілінде шабтай пальмасы деп аталады. Осы сорт консервілеуге ең көп қолданылады. Шабтай пальмалары өздігінен тамырдандырып, бірнеше сабақ шығарады, бір өсімдікте 40-қа дейін. Бұл өндірушілерге пальманың өлімін болдырмай, бір өсімдіктен бірнеше сабақ жинап, шығындарды азайтуға мүмкіндік береді. Тағы бір артықшылығы – шабтай пальмасының жабайы түрлеріндегі тікендерін жою үшін селекциялық шаралар жүргізілген. Орақ әлі де көп еңбекті қажет ететіндіктен, пальма жүрегі деликатес саналады.

Аттар

Пальма жүрегінің негізгі жергілікті атаулары Флорида мен Тринидадта пальма кәбісі немесе пальметто; Оңтүстік және Орталық Америкада пальмито; Филиппинде убод; Вьетнамда củ hủ dừa; француз тілінде cœur de palmier; испан тілінде corazón de palma немесе col de palma; португал тілінде coração de palma немесе пальмито; ал итальян тілінде cuore di palma.

Тамақ

Пальма жүрегі талшықтарға, калийге, темірге, мырышқа, фосфорға, мысқа, В2, В6 және С витаминдеріне бай. Сонымен қатар, омега-3 және омега-6 май қышқылдарының арақатынасы да жақсы. Пальма жүрегіне арналған кестеде көрсетілген жоғары натрий мөлшері консервіленген өнімге қатысты, ол жаңа өнімде кездеспейді.

Өсіру

Пальма жүрегін жинау және жеу Оңтүстік-Шығыс Азия және Оңтүстік және Орталық Америка мәдениеттерінде дәстүрлі болып табылады, бұл отарлау дәуірінен бұрын пайда болған. Қолданылатын түрлер аймаққа байланысты. Орталық және Оңтүстік Америкада ең көп қолданылатын түрлер – юсара пальмасы (Euterpe edulis), асаи пальмасы (Euterpe oleracea) және педжибай пальмасы (Bactris spp.). Басқа қолданылатын түрлерге сабал пальметтосы (Sabal spp.), гругру пальмасы (Acrocomia aculeata), патша пальмасы (Roystonea spp.), Astrocaryum spp., марипа пальмасы (Attalea maripa), урукури пальмасы (Attalea phalerata), кохуне пальмасы (Attalea cohune), геспер пальмасы (Brahea spp.) және Syagrus spp. жатады. 2000 жылы «Биотропика» журналында жарияланған зерттеуде Euterpe edulis тұрақты түрде өсіріліп, жинауға болатыны көрсетілген. Бүгінде Оңтүстік Америкада сатылатын пальмито көбінесе жабайы Euterpe oleracea және өсірілген Bactris gasipaes-тен алынады. Егіншілік Оңтүстік Азияға, Африкаға және әлемнің басқа да аймақтарына тарады, онда Ravenea madagascariensis, Phoenix canariensis, Lodoicea maldivica және Borassus aethiopum сияқты жергілікті пальмалар пайдаланылады. 2008 жылға қарай Коста-Рика АҚШ-та жаңа пальма жүрегінің негізгі көзі болды. Персика пальмалары да Гавайиде өсіріледі. Пальма жүрегін жинаудың зиянды әсерлері туралы алаңдаушылықтар бар, бірақ пальма жүрегі тұқымдарының өсетін ортадағы ылғалға бейімделуінің нәтижелері туралы зерттеулерді пайдаланып, одан әрі сақтау шараларын қарастыруға болады.