Яһуди өзіндігінің қалыптасуы

Кіріспе

Өзін яһуди ретінде қабылдау – өзін яһуди ретінде қабылдаудың және яһуди болумен байланысты объективті немесе субъективті жағдай. Кеңірек анықтама бойынша, яһудилік жеке тұлғаның басқалардың немесе сыртқы діни, заңдық немесе әлеуметтанулық нормалардың пікіріне қарамастан, яһуди ретінде танылуына байланысты емес. Яһудилік болмыс діни ортодоксалдықты талап етпейді. Сәйкесінше, яһудилік мәдени сипатқа ие болуы мүмкін. Яһудилік болмыс яһуди қауымдастығымен байланыстарды қамтуы мүмкін. Ортодоксал иудаизм яһудилікті аналық тегіне негіздейді. Яһуди заңына (Халаха) сәйкес, яһуди анасынан туғандардың барлығы, жеке сенімдеріне немесе яһуди заңын сақтау деңгейіне қарамастан, яһуди болып есептеледі. Прогрессивті иудаизм және жалпы алғанда Хайманот иудаизмі яһудилікті кем дегенде бір яһуди ата-анасының болуына негіздейді, ал Караит иудаизмі яһудилікті тек әкелік тегіне негіздейді. Яһудилік ағымдар арасындағы осы айырмашылықтар, кімнің яһуди екендігі туралы келіспеушіліктер мен пікірталастардың себебі болып табылады. Атеист немесе басқа дінді ұстанатын яһудилер де яһудилік болмысқа ие болуы мүмкін. Бұл идентичностьті сезінетін адамдардың басым көпшілігі яһуди ұлтынан болғанымен, аралас текті немесе яһуди тегі бар басқа ұлт өкілдері де яһудилік өзіндігін сезінуі мүмкін.

Екінші ғибадатхана кезеңі

Классикалық антикалық дәуірде еврей халқы грек, рим және еврей авторлары арқылы этнос ретінде танылды, грек-рим әлемінде өмір сүрген көптеген этностардың бірі. Ван Маарен қазіргі терминологияда ежелгі еврейлерді этникалық топ деп санауға болатынын көрсету үшін Хатчинсон мен Смит анықтаған этностардың ортақ алты қасиетін пайдаланады. Олар:

Қоғамның «мәнін» анықтап, көрсететін ортақ есім. Ежелгі заманда еврей этносын атау үшін үш есім қолданылды: «иврит», «Израиль» және «яһудилер». Ортақ ата-тектік туралы миф. Еврейлердің Яков/Израильден тарағандығы, сондай-ақ, Ыбырайымнан тарағандығы туралы болжам Хасмонейлер еврейліктің анықтамасын кеңейту үшін қолданылды, ал басқалары оған қарсы шықты. Тарихи оқиғалар мен батырлар, соның ішінде ортақ өткенге қатысты естеліктер. Еврей қасиетті кітаптарындағы тарихи оқиғалар осы естеліктердің негізгі жиынтығын құрайды. Еврей Киелі кітабында және басқа жазбаларда баяндалған оқиғалар мен тұлғалар синагогтарда осы кітаптарды оқу арқылы еврей халқының ұжымдық санасына терең сіңді. Бұл Патриархтар, Мұса және Дәуіт сияқты тұлғаларды, сондай-ақ Мысырдан шығу, Синай тауындағы келісім, біріккен монархияның гүлдену кезеңі, Вавилон тұтқындығы, Антиохиядағы қуғын-сүргін және Маккабейлер көтерілісі сияқты оқиғаларды қамтиды. Дін, тіл және әдет-ғұрыптарды қамтитын, бірақ міндетті түрде нақтыланбаған, ортақ мәдениеттің бір немесе бірнеше аспектілері. Ежелгі еврейлердің діні, тілі, әдет-ғұрыптары және басқа да мәдени ерекшеліктері арасында маңызды ұқсастықтар болды; сонымен қатар, дінді, әсіресе ежелгі дәуірде, басқа мәдени ерекшеліктерден бөліп қарастыруға болмайды. Израиль Құдайына табыну, Иерусалимдегі және басқа да қасиетті орындардағы құлшылық, сондай-ақ еврей әдет-ғұрыптарын сақтау (тағамдық заңдар, сенбі күнін сақтау және т.б.) сол кездегі еврейліктің маңызды аспектілері болды. Барлық еврейлер бір тілде сөйлемесе де, қасиетті жазбалардың көп бөлігі еврей тілінде жазылғандықтан, ол тілді білмейтін еврейлер үшін де символ ретінде қызмет етті. Этностың физикалық тұрғыдан иеленбесе де, шығу тегіне символдық байланысы бар туған жерге байланыс. Еврейлер үшін бұл Израиль жері немесе Яһуда/Палестина. Бұл жер жергілікті еврейлер үшін де, шетелде тұратын еврейлер үшін де символдық мәнге ие болды. Ол жердің шекарасы жиі өзгеріп, кейде уақыт өте келе жоғалып кетсе де, сақталады. Этникалық топтың кем дегенде бір бөлігінің бірлік сезімі. Бұл сезімнің күші әртүрлі. Иосиф Флавий Бірінші еврей-рим соғысы басталғанда, Скитополистің еврейлері еврей бүлікшілеріне қарсы соғысқа қосылғанын хабарлайды, өйткені олар еврей этносына деген ынтымақтылығы нашар болды.

A common proper name that identifies and conveys the "essence" of its community. In antiquity, three proper names were used to refer to the Jewish ethnos, namely: "Hebrew", "Israel", and "Jews". A myth of common ancestry. In the Jewish case, of descent from eponymous ancestor Jacob/Israel; additionally, the putative descent from Abraham was used to expand definitions of Jewishness by the Hasmoneans and contested by others. Shared memories of the past, including historical events and heroes. Jewish sacred books' accounts of historical events serve as a basic collection of those. Stories and figures narrated in the Hebrew Bible and other writings were further ingrained in the collective Jewish identity by the community reading of these books in synagogues. That includes figures such as the Patriarchs, Moses and David, and events including the Exodus, the covenant at Mount Sinai, the heyday of the united monarchy, the Babylonian captivity, the Antiochene persecutions, and the Maccabean revolt. One or more aspects of common culture, which are not necessitated to be specified, but typically include religion, language, and customs. There were significant overlaps between the religion, languages, customs, and other cultural aspects shared by ancient Jews; moreover, religion cannot be separated from other cultural aspects, especially in ancient times. The worship of the God of Israel, the work of the cult at Jerusalem and other cultic sites, and the following of particular Jewish customs (dietary laws, Sabbath observance, etc.) were major aspects of Jewishness at the period. Despite the fact that not all Jews spoke the same language, because many of the sacred writings were written in Hebrew, it also served as a symbol for Jews who did not speak the language. A connection to a homeland, which need not be physically occupied by the ethnic group in order for it to have symbolic attachment to the place of origin, as is the case for diaspora populations. In the Jewish case, this is the Land of Israel, or Judaea/Palaestina. For both the local Jews and those residing abroad, the land held symbolic value. It endures, despite the Land's borders frequently shifting and occasionally disappearing throughout time. A sense of solidary on the part of at least some sections of the ethnic population. The strength of this sentiment varies. Josephus reports that when the First Jewish Roman War broke out, the Jews of Scythopolis joined the city in fighting the Jewish rebels because they had weaker sense of solidarity for the Jewish ethnos.

Ежелгі дәуір

70 жылы ғибадатхананың қирауынан кейінгі ғасырларда яһудилердің ұлттық санасы айтарлықтай өзгерді. Еврейлердің этнос ретіндегі бастапқы түсінігі, ерекше діни мәдениеті болғанымен, бірте-бірте діни қауымдастыққа, сонымен қатар ұлт ретінде танылатын жағдайға ауысты. Яһудилік ұлттық санасының діни, мәдени және ата-тектік құрауыштары бар, себебі оның негізгі ерекшелігі – дінді таратуға ұмтылмауы, христиандық және мұсылмандық ұлттық саналарынан өзгеше, олар өз дінін ұлтына қарамастан, бүкіл адамзатқа тарату қажет деп санайды. Дегенмен, яһудилік ұлттық санасы ежелгі Израиль патшалығынан бастау алатын яһуди тегімен тығыз байланысты, ол Рим империясы біздің заманымыздың бірінші ғасырында кеңінен құртты, нәтижесінде бүгінгі күні яһуди диаспорасы деп белгілі болған жағдай туды.

Қазіргі кездегі әлеуметтануда

Еврейлік идентиті АҚШ-тағы еврей әлеуметтанушыларының назарын Маршалл Склердің "Лейквилл зерттеулері" жариялануынан бастап артты. Зерттеулерде талқыланған мәселелердің арасында Склердің "үлгілі еврей" туралы ұғымы да болды. "Үлгілі еврей" Лейквилл сауалнамасына қатысушылар білдірген еврейлік идентитінің идеалданған нысаны еді. Бүгінде еврейлік идентитін әлеуметтанулық өлшеулер еврей федерацияларының қызығушылығына айналды, олар АҚШ-та көптеген қоғамдық зерттеулерге демеушілік етеді; саясатты қабылдау (қаржыландыру, бағдарламалау сияқты салаларда) еврейлік идентитін зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып жасалады.

Еврейлерге қарсылық және еврейлік болмысы

Әлеуметтік психолог Саймон Германның пікірінше, антисемитизм еврейлердің жеке ерекшеліктерін қалыптастыруға ықпал етеді. Бұл көзқарасқа қазіргі еврей қауымдастықтары мен еврейлердің заманауи ұлттық санасы антисемитизмнің күшті әсеріне тап болғанын жазған раввин Джонатан Сакс сияқты дін басшылары да қосылады. Мысалы, оңшыл антисемитизм көбінесе ақ үстемдіктің бір тармағы болып табылады: ол дәстүрлі түрде еврейлерді халықтан жойылуы тиіс, жағымсыз қасиеттері бар ерекше нәсіл деп есептейді. Ал солшыл антисемитизм, керісінше, еврейлерді ақ нәсілдің құрамына жатқызып қарастырады, бұл идея сионизмді расистік идеология ретінде сынауға және еврейлерді қиылысқандық (intersectionality) мақсаттарынан шеттетуге негіз болады.