Кіріспе

Неміс-швейцар жазушысы (1881–1948) Эмиль Людвиг Факенхайм

Эмиль Людвиг (25 қаңтар 1881 – 17 қыркүйек 1948) – неміс-швейцар жазушысы, өмірбаяндары және тарихи тұлғалар туралы зерттеулерімен белгілі.

Өмірбаян

Эмиль Людвиг (алғашқы аты Эмиль Кохн) 1881 жылғы 25 қаңтарда қазіргі Польшаның Бреслау қаласында дүниеге келген. Ол еврей отбасында туып, еврей емес адам ретінде өскен, бірақ крещениеден өтпеген. "Гитлерден кейін көптеген адамдар еврей болды", - деді ол. "Мен Вальтер Ратенаудың [1922 жылы] өлтірілгенінен бері евреймін, сол күнден бастап мен еврей екенімді айтамын". Людвиг заңгерлік мамандықты оқыған, бірақ жазуды мансап ретінде таңдаған. Бастапқыда ол пьесалар мен повестьтер жазды, сонымен қатар журналист болып жұмыс істеді. 1906 жылы Швейцарияға көшіп барды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вена мен Стамбулда "Berliner Tageblatt" газетінің шетелдік тілшісі болып жұмыс істеді. Ол 1932 жылы Швейцария азаматы болды, кейін 1940 жылы АҚШ-қа көшіп кетті. 1921 жылы Согхомон Тельирянның армян геноцидінің басты ұйымдастырушысы Талат-пашаны өлтіргені үшін сотталғаннан кейін Людвиг былай деп жазды: "Халықтардың лигасы халықаралық тәртіптің қорғаушысы ретінде ұйымдасқан кезде ғана армян қатқасыздары жазасыз қалмайды, өйткені түрік пашасының бірде-бір ұлтты шөлге жіберуге құқығы жоқ". 1920 жылдары тарихи фактілер мен ойдан шығарылған оқиғаларды психологиялық талдаумен біріктірген танымал өмірбаяндарымен халықаралық атаққа ие болды. 1920 жылы Гёте туралы өмірбаяны жарық көргеннен кейін, ол бірнеше ұқсас өмірбаяндарды жазды, соның ішінде Бисмарк туралы (1922–24) және Иса туралы (1928). Людвигтің өмірбаяндары Германиядан тыс жерлерде танымал болғандықтан және кеңінен аударылғандықтан, ол АҚШ-та тұрып жатып табыс тапқан бақытты эмигранттардың бірі болды. Оның жазбаларын Геббельс өте қауіпті деп санайды, ол оны өзінің күнделігінде атады. Людвиг Бенито Муссолинимен және 1929 жылғы 1 желтоқсанда Мустафа Кемаль Ататүрікпен сұхбаттасты. Түркия Республикасының негізін қалаушымен сұхбаты 1930 жылғы наурыз айында "Wiener Freie Presse" басылымында жарияланып, дін мен музыка мәселелерін қарастырды. Ол сондай-ақ 1931 жылғы 13 желтоқсанда Мәскеуде Иосиф Сталинмен сұхбаттасты. Бұл сұхбаттың үзіндісі Сталиннің Ленин туралы кітабына енген. Людвиг бұл сұхбатты Сталиннің өмірбаянында баяндады. Людвигтің Чехословакияның негізін қалаушы және ұзақ жылдар бойы президенті болған Т. Г. Масарикпен сұхбаттары 1936 жылы "Демократияны қорғаушы" деген атпен жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол Германияға журналист ретінде барды, және 1943/44 жылдары Веймардан жоғалған Гёте мен Шиллердің саркофагтарын қайтарып алуымызға біз оған қарыздармыз. Ол соғыстан кейін Швейцарияға оралып, 1948 жылы Швейцарияның итальяндық бөлігі Тичино кантонында Аскона коммунасының бір бөлігі Мошиада қайтыс болды. 1944 жылы Людвиг "The New York Times" газетіне хат жазып, "Гитлердің еврейлерге қарсы фанатизмін одақтастар пайдалана алады. Үш үлкен держава неміс халқына листовкалар арқылы, ал неміс үкіметіне бейтарап елдер арқылы жариялау жіберуі керек; еврейлерді одан әрі өлтіру жеңістен кейін қорқынышты кек алуға әкелетінін ескертуі керек. Бұл генералдар мен нацистердің арасындағы, сондай-ақ ультра-нацистер мен басқа немістердің арасындағы қазіргі келіспеушілікке ықпал етеді" деді. 1948 жылғы мамыр айында "Tempo" журналында жарияланған мақалада Людвиг Гитлер өзінің орнына өлтірілген және өртелген адамның денесін жіберіп аман қалған болуы мүмкін деген болжам жасады. Сол жылы Нюрнбергтегі "Einsatzgruppen" ісі бойынша сот төрағасы Майкл Мусманно Людвигтің теориясын жоққа шығарды, Гитлер өлді деген өзінің нақты көзқарасын білдірді; Мусманно бұл пікірлерін екі жылдан кейін жариялаған кітабында кеңейтіп түсіндірді. Людвиг 1948 жылғы 17 қыркүйекте Аскона маңында ұйықтағанда қайтыс болды.

Людвигтің француз және ағылшын тіліндегі шығармалары

1926–1940 жылдар аралығында Эмиль Людвигтің француз тіліндегі келесі кітаптары жарық көрді: Биографиялар: Гёте (3 томдық), Наполеон, Бисмарк, Үш Титан, Линкольн, Адамның Ұлы, Нил (2 томдық). Саяси еңбектер: Вильгельм II, 1914 жылғы шілде, Версаль, Гинденбург, Рузвельт, Барбаростар мен Музыканттар, Германияның рухани жеңісі, Муссолинимен әңгімелер, Жаңа қасиетті одақ. Гёте, Наполеон, Бисмарк және Вильгельм Гогенцоллерн туралы өмірбаяндар ағылшын тілінде G. P. Putnam's Sons (Нью-Йорк және Лондон) баспасынан қол жетімді. Эмиль Людвиг – және қазір де солай – 1926 жылы, Германияда түпнұсқа неміс тілінде жарық көргеннен кейін ағылшын тілінде жарық көрген Наполеонның танымал өмірбаянымен әйгілі болды, ал Людвиг сол кезде Германияда тұрып жатқанда. Бұл кітап бүгін де оқылуға лайық – Людвигтің жоғалған дәуірді қарапайым тілмен еске түсірудегі сирек қабілеті бар. Кітаптың ерекшелігі – оның дереулік сезімін беруі, Людвиг жазғандар қазіргі оқиғалар сияқты көрінеді. «Наполеон» кітабы Boni & Liveright баспасынан шығарылды, ол сол кезде интеллектуалдық және ғылыми қызығушылық тудыратын кітаптарымен танымал Нью-Йорк баспасы болды.

Наполеонның жазу стилі

Людвиг кейіпкерлерді дәл сөздермен, драмалық цитаталар мен сөйлемдер арқылы сипаттайды. Оның "Наполеон" романында фактілерді халық арасында кең таралған оқиғалар мен қауесеттермен үйлестіру шеберлігі бүкіл кітапты егжей-тегжейлі саяхатқа айналдырады. Оның кітаптарындағы айқын сипаттамалары мен психологиялық талдаулары кейіпкерлерді нағыз батырлардай көрсетіп береді. Оның ерекше жазу стилі сол заманғы күрделі саяси оқиғаларды қызықты да оқуға оңай түсіндіреді.