Кіріспе
Азиядағы өзен. Сутледж өзені (/sʌtledʒ/) – Үндістан мен Пәкістанның солтүстігіндегі тарихи Пәнджаб аймағы арқылы ағатын бес өзеннің ең ұзыны. Сутледж өзені Сатадру деп те аталады. Бұл Инд өзенінің ең шығыс саласы. Пәнджаб, Раджастан және Харьяна штаттарына суару және басқа да мүмкіндіктер беру үшін Бхакра бөгеті Сутледж өзенінің айналасында салынған. Сутледж сулары Үндістан мен Пәкістан арасындағы Инд сулары туралы келісім бойынша Үндістанға бөлінеді және көбінесе Сырхинд каналы, Бхакра магистралі және Раджастан каналы сияқты Үндістанның суару арналарына бағытталады. Орташа жылдық ағын 14 миллион акр-фут (MAF) (шамамен 1,727 × 1013 л) Ропар бөгетінен жоғары, Бхакра бөгетінен төмен. Оның бірнеше ірі гидроэлектр станциялары бар, соның ішінде 1325 МВт-тық Бхакра бөгеті, 1000 МВт-тық Карчам Ванту гидроэлектр станциясы және 1500 МВт-тық Натпа Джакри бөгеті. Дереккөздің сенімділігі жоқ: себебі WP:BLACKLIST доменінде. Үндістандағы су жиналатын алап Химачал-Прадеш, Пәнджаб, Ладакх және Харьяна штаттары мен одақтық аумақтарын қамтиды. Батыс-оңтүстік-батысқа қарай жалғасып, Сутледж Пәкістанға Пәнджаб провинциясының Касур ауданындағы Бхедян Каланның шығысында кіреді, одан әрі оңтүстік-батысқа қарай Бахавалпур князьдігінің ежелгі және тарихи аймағын суарады. Бірнеше ғасыр бұрын Сутледж өзені Гхаггар өзенімен бірігіп, Араб теңізіне құйылатын. Шамамен 1797 ж.б.д., Сутледж өзенінің бағыты солтүстікке қарай жылжып, Беас өзенімен қосылды. Үш-Шәрифтің солтүстігінде Сутледж Ченаб өзенімен бірігіп, Панджад өзенін құрайды, ол ақырында Бахавалпур қаласының батысында Инд өзеніне құяды. Үндістан шекарасының оңтүстік-шығысындағы Пәкістан жағында Чолистан шөлі, ал Үндістан жағында Тар шөлі орналасқан. Содан кейін Инд Суккур маңындағы тар шатқал арқылы ағып, Синдтің құнарлы жазықтарын құрайды, Үндістан мен Пәкістанның Гуджарат шекарасы арасындағы үлкен дельта аймағын қалыптастырады және ақырында Пәкістанның Карачи порты қаласының жанында Араб теңізіне құяды. Тасқын кезінде Инд өзенінің сулары Үлкен Рананың Үндістан бөлігіне ағып кіреді. Осылайша, Үндістанның Гуджарат штаты да Инд өзенінің жағалауындағы штат болып табылады, өйткені штаттың Кори өзенінің батысында жатқан Куч аймағы Инд өзенінің дельтасының бөлігі болып табылады.
The Sutlej River ('/s//ʌ//t//l//ə//dʒ/) is the longest of the five rivers that flow through the historic crossroads region of Punjab in northern India and Pakistan. The Sutlej River is also known as Satadru. It is the easternmost tributary of the Indus River. The Bhakra Dam is built around the river Sutlej to provide irrigation and other facilities to the states of Punjab, Rajasthan and Haryana. The waters of the Sutlej are allocated to India under the Indus Waters Treaty between India and Pakistan, and are mostly diverted to irrigation canals in India like the Sirhind Canal, Bhakra Main Line and the Rajasthan canal. The mean annual flow is 14 million acre feet (MAF) (roughly 1.727 × 1013 L) upstream of Ropar barrage, downstream of the Bhakra dam. It has several major hydroelectric points, including the 1,325 MW Bhakra Dam, the 1,000 MW Karcham Wangtoo Hydroelectric Plant, and the 1,500 MW Nathpa Jhakri Dam. Unreliable source: reason=domain on WP:BLACKLIST The drainage basin in India includes the states and union territories of Himachal Pradesh, Punjab, Ladakh and Haryana. Continuing west southwest, the Sutlej enters Pakistan about east of Bhedian Kalan, Kasur District, Punjab province, continuing southwest to water the ancient and historical former Bahawalpur princely state. Few centuries ago, Sutlej river was merging with the Ghaggar river to discharge in to the Arabian sea. In approx. 1797 BC, the course of the Sutlej river moved towards the north to join the Beas river. About north of Uch Sharif, the Sutlej unites with the Chenab River, forming the Panjnad River, which finally flows into the Indus river about west of the city of Bahawalpur. The area to the southeast on the Pakistani side of the Indian border is called the Cholistan Desert and, on the Indian side, the Thar Desert. The Indus then flows through a gorge near Sukkur and the fertile plains region of Sindh, forming a large delta region between the border of Gujarat, India and Pakistan, finally terminating in the Arabian Sea near the port city of Karachi, Pakistan. During floods, Indus river water flows into the Indian part of the Great Rann of Kutch. Thus Gujarat state of India is also a riparian state of the Indus river as the Rann of Kutch area lying west of Kori Creek in the state is part of the Indus River Delta.
Пурандағы атаулар мен этимология
Махабаратаның Ади Парвасындағы Чайтра Ратха Парвасында, абыз Васиштха өзін-өзі өлтіргісі келгенде, Химаваттан бастау алатын Хаимавата деген өзенді көрді. Өзен суға толып, крокодилдер мен басқа да су жануарларына толы болған. Сондықтан ол өзенге секірді. Өзен Васиштханы өртегіш оттың үлкен тобындай сезініп, кеңейіп, жүз түрлі бағытқа тарады. Осыдан кейін өзенге "Шатадра" (немесе "Шататтру") деген ат берілді, яғни "жүз арналы өзен". Осылайша Васиштха құрлыққа түсіп, ешбір зардап көрмеді.
Ланкен Занбо
Ланкэнь Зангбо () — Қытайдың Тибет автономиялық аймағындағы Нгари ауданындағы өзен. "Лангкэнь" атауы тибет тілінде "піл" деген мағынаны білдіреді, себебі оның аты пілдің мұрын құбырына ұқсайтын аңғардан шыққан. Бұл өзен – Инд өзенінің саласы Сатледж өзенінің басты бастауы. Ол Шипки-Ла жотасы арқылы Үндістанға кіреді. Өзеннің бастауы Гангдизе тауларының оңтүстігінде, Нгари префектурасында орналасқан. Оның арнасы көбінесе Занда ауданында жатыр. Өзен 22 760 км² аумақты суландырады және 309 км-ге созылады. Су түсу биіктігі 3256 м құрайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл өзен 8-ші ғасырда құлағанға дейін Чжанчжунг патшалығының орталығы болған.
Геология
Сатледж – Гималай тауларынан бұрын пайда болған ежелгі өзен. Ол, Гималайлар көтеріліп келе жатқанда, арнасын қалыптастырған. Сатледж және Пенджаб өзендерінің барлығы 5 миллион жыл бұрын Ганг өзеніне шығысқа қарай құйып келген деп саналады. 1700 жылға дейін, және мүмкін одан да ертерек, Сатледж өзені Гхаггар-Хакр өзенінің (легенда бойынша Сарасвати өзені) маңызды саласы болғандығын көрсететін маңызды геологиялық дәлелдер бар, Indus өзеніне саласы болған жоқ. Әртүрлі авторлар өзеннің бағытын өзгертуді 2500-2000 жылдарға дейін, 5000-3000 жылдарға дейін, тіпті 8000 жылға дейін соққандығын айтады. Геологтардың пікірінше, тектоникалық белсенділік биіктіктегі өзгерістерді тудырып, Сатледж өзенінің ағысын оңтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бұрған. Егер өзеннің бағыты жақында ғана (шамамен 4000 жыл бұрын) өзгерген болса, онда ол Гхаггар-Хакр (Сарасвати) өзенінің кеуіп кетуіне, Чолистан және қазіргі Синд штатының шығыс бөлігінің шөлге айналуына, сондай-ақ Гхаггар бойындағы Хараппа елді мекендерінің тасталуына себеп болуы мүмкін. Дегенмен, Сатледж өзенін Indus өзені мыңдаған жылдар бұрын басып алған болуы да мүмкін. Кейбір мәліметтерге сәйкес, қазіргі Сатледж өзенінің күшті эрозиясы Рампур аймағындағы жергілікті жарылыстарға және тау жыныстарының тез шығуына ықпал еткен. Бұл Пакистандағы Нанга Парбаттағы Indus өзенінің әрекетінен тау жыныстарының шығуына ұқсас, бірақ одан әлдеқайда кішкентай масштабта. Сондай-ақ, Сатледж өзені екі рет инверсияланған метаморфты градиентті көрсетеді.
Сатледж-Ямуна байланысы
Сутледж және Ямуна өзендерін байланыстыру мақсатында "Сутледж-Ямуна" (Sutlej Yamuna Link) деп аталатын ұзын, ауыр жүк тасымалына және суаруға арналған канал салу туралы ұсыныс бар. Жоба Ганг өзенін, континенттің шығыс жағалауынан бастап, Пакистан арқылы батысқа қарай байланыстыруды көздеп отыр. Аяқталғаннан кейін, "Сутледж-Ямуна" каналы Үндістанның шығыс жағалауынан батыс жағалауына (Араб теңізіне) ішкі су жолымен тасымалдауға мүмкіндік береді, бұл Үндістанның оңтүстік тілкесін теңіз арқылы айналып өту қажеттігін жояды, тасымалдау қашықтығын едәуір қысқартады, теңіз порттарына түсетін жүктемені азайтады, теңіз қауіптерін болдырмайды, бағыт бойындағы бизнес мүмкіндіктерін жасайды, жылжымайтын мүліктің құнын арттырады, салық түсімдерін көбейтеді, маңызды коммерциялық байланыстарды орнатып, Солтүстік-Орталық Үндістанның көптеген халқына жұмыс орындарын ұсынады. Алайда, бұл ұсынысқа кедергілер келді және ол Үндістаннің Жоғарғы Сотына жіберілді. Осы каналдың сумен қамтамасыз етілуін шамамен 100 тмкфт (2.832 × 1012 литрге жуық) көбейту үшін Цо Морири көлі / Лингди Нади (Цо Морири көлінің саласы) суларын Унгти Чу өзеніне қосу үшін 10 километрлік гравитациялық канал қазылып, Сатледж бассейніне ауыстырылуы мүмкін.