Кіріспе

Ұлыбританиядағы Ресей Православие Шіркеуінің епархиясы, Қырымдағы Сорож (қазіргі Судак) қаласы

Сорож Ресей Православие епархиясы (Суро́жская епа́рхия) – Ұлыбритания және Ирландия аралдарын қамтитын Ресей Православие Шіркеуінің (РПШ) епархиясы. 2018 жылдың 28 желтоқсанынан бастап Сорож епархиясы Батыс Еуропадағы Патриархиялық Экзархат құрамына кіреді. 1962 жылдың қазанында құрылған епархияны 2003 жылы қайтыс болғанға дейін митрополит Антоний (Блум) басқарды. 2010 жылы жаңа уставтары қабылданғаннан бері епархия Мәскеу және Бүкіл Ресей Патриархының тікелей және жеке рухани және әкімшілік билігінде.

Епархияның пайда болуы

Соруж епархиясының бастауы Лондондағы Успение шіркеуінде жатыр, ол 1716 жылдан бастап Ресей елшілігінің шіркеуі ретінде пайда болды. Сол жылы архимандрит Геннадий Стрэндке жақын орналасқан Exchange Court үйін жалға алып, үлкен қонақ бөлмесін шіркеуге айналдырды. Лондонның англикандық епискобы Джон Робинсон православиелік құлшылыққа рұқсат берді, бірақ ғибадаттың жасырын болуы, ағылшын халқының қатысуына тыйым салу және ән салудың тым жоғары болмауы талап етілді, себебі "жалпы жұртшылыққа зиян келтірмеу қажет". Алғашқы құлшылық 1716 жылғы қарашада Мәрияның киелі үйге әкелу мерекесінде өтті. Шағын болғанымен, қауымда орыс дипломаттары, орыс және грек саудагерлері болды, себебі 1838 жылға дейін Лондонда грек шіркеуі болған жоқ. Келесі ғасырда онға жуық ағылшын отбасы да шіркеуге қосылды, сондай-ақ 1738 жылы православие дініне өткен бай американдық отаршыл полковник Филипп Людвелл III де болды. Тағы бір белгілі ағылшын мүшесі – лингвист Джон Парадайс, Корольдік қоғамның мүшесі. 1756 жылға қарай шіркеудің жағдайы нашарлап, Exchange Court "зиярат етуге ұятты орынға" айналды, оны көбінесе әйелдер аралайтын. Сондықтан Берлингтон Гарденсте тағы бір үлкен үй жалға алынды, қайтадан қонақ бөлмесі құлшылық ету үшін пайдаланылды. Англо-орыс соғысы (1807–1812) кезінде шіркеудің пасторы Лондондағы Ресейдің жалғыз дипломатиялық өкілі болды. Шіркеу тағы екі рет көшті, 1784 жылы Ұлы Портленд көшесіне, ал 1813 жылы 32 Welbeck Street мекенжайындағы үлкен қабатты үйге. Мұнда үйдің арт жағында тұрақ салынды, ол 1860 жылдардың соңында қайта жаңартылды және қазірде мәдени ескерткіш ретінде тіркелген, бірақ православиелік құлшылық орындалмайды. 1920 жылдан бастап Лондон қаласындағы Санкт-Мэри-ле-Боу англикан шіркеуі өсіп келе жатқан орыс қауымына жексенбі және мереке күндері құлшылық етуге мүмкіндік берді, ал 1921 жылы Англия шіркеуі Букингем сарайы жолындағы Санкт-Филип шіркеуінің бос ғимаратын ұсынды, ол бұрынғылары сияқты Құдай анасының ұйықтауы шіркеуі ретінде қасиеттендірілді. 1955 жылы Санкт-Филип шіркеуінің жері Виктория автобус станциясын кеңейту үшін сатып алынды. Ұзақ келіссөздерден кейін, қауымға Knightsbridge, Ennismore Gardens орналасқан, пайдаланылмаған Англикан шіркеуі, All Saints' Church ұсынылды, ол қазір Лондондағы Успение кафедралық шіркеуі болып табылады. Ресей революциясынан кейінгі жылдары қауымның юрисдикциялық тарихы күрделі. Ресей революциясынан кейін қауым Ресей шетіндегі Орыс Православие Шіркеуінің (РПШ) қарамағында болды. Алайда 1926 жылы қауым РПШ-ны қолдағандарға және Мәскеу патриархатын қолдағандарға бөлінді. Әр топ кезекпен құлшылық өткізді. Содан кейін, 1931 жылы, қауым Константинополь патриархатының қарамағына берілді. 1945 жылы қауым өзінің епископы, митрополит Евлогийге еріп, Мәскеу патриархатына қайта оралуға ниеттенді, бірақ ол үшін Экуменикалық патриархтан рұқсат алу қажет болды, бірақ ол берілмеді. 1948 жылы иеромонах Антоний (Блум) Санкт-Альбан және Санкт-Сергиус ағылшын-православтық бірлестігінің капелланы болып тағайындалды. 1950 жылғы 1 қыркүйекте иеромонах Антоний Лондондағы Успение орыс шіркеуінің пасторы болды. Бірақ сол кезде Успение шіркеуі Ұлыбританиядағы жалғыз орыс православие шіркеуі емес еді, себебі орыс православие қауымдары құрған басқа да шіркеулер пайда болды. Бұл 1957 жылы Ұлыбританияда Батыс Еуропа Экзархатының (Мәскеу патриархаты) Сергиево викариатын құруға себеп болды, ал иеромонах Антоний енді Сергиево епископы болды. Осыдан кейін, 1962 жылғы 10 қазанда Соруж епархиясы құрылды, оның төрағасы Сергиево епископы Антоний болды, ол кейіннен Соруж архиепископы Антоний атанды. Ресей шіркеуі Англия шіркеуімен жақсы қарым-қатынасты сақтау үшін епархияға британдық аумақтың атын қоймады.

Епархияның ерекшелігі

Көп жылдар бойы Ұлыбритания мен Кеңес Одағы арасындағы саяси жағдай Сорож епархиясының Мәскеу патриархатынан дербес жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Осы жылдар ішінде ол өзінің ерекше рухани атмосферасын және құлшылық салтын қалыптастырды. Орыс православие шіркеуінің қалыпты тәжірибесінен өзгеше, Сорожда некелер сенбі күні болуы мүмкін, жиі қатысу кең таралған, әр қатысу алдында күнәһарлық қажет деп есептелмейді, ораза шарттары орыс православие шіркеуіндегідей қатаң сақталмайды және әйелдер шіркеуге бас киім киюге міндетті емес, юбканың орнына шалбар кие алады. Сорож епархиясын ерекшелендіретін нәрсе – епархиялық жарғысындағы ереже, онда Сорож епархиялық ассамблеясы епархияға қандай епископтарды тағайындауға болатынын шешуге құқылы (Ресей православие шіркеуінде епископтарды Киелі Синод тікелей тағайындайды, бұл ретте епархиямен кеңеспеуі мүмкін). Бұл ерекшеліктер 1917–1918 жылдарғы Бүкілресейлік шіркеу соборының қаулылары негізінде заңдастырылды, оған сәйкес Сорож епархиясының жарғылары жазылды. Дегенмен, Мәскеу патриархаты бұл жарғыларды ресми түрде қабылдаған жоқ, сондықтан заң бойынша олар күшін жойды. Өмір бойында епархия көбінесе Оңтүстік Англияда орналасқан. Ол Англияның солтүстігіне, Уэльске, Шотландияға, Солтүстік Ирландияға немесе Ирландия Республикасына айтарлықтай кеңейген жоқ, бірақ Ұлыбритания мен Ирландияның осы аймақтарындағы орыс православиешілердің саны артып келеді. Епархияның орталығы Лондондағы кафедралық собор және Оксфордтағы приход болды, ал епископтық осы жерлерде тұрды. Епархияның мәдениеті митрополит Антонийдің көп жылдар бойы қалыптасқан Франко-орыс эмигрант православиесін, сондай-ақ епархияға өткен көптеген ағылшындардың шіркеулік ортасын – орта және жоғары ағылшындықты бейнеледі. Епархия мүшелерінің көптегені Ұлыбританияда автокефальды (өздірікті) православие шіркеуін құруды мақсат етті. Митрополит Антоний өмірінің соңына дейін Мәскеу патриархатымен байланысын сақтап келді. Сорож епархиясы Грекияның Тиатера және Ұлыбритания архиепархиясынан (Экуменикалық патриархаттың британдық епархиясы) сандық тұрғысынан әлдеқайда кішкентай болғанымен, митрополит Антоний Сорож епархиясын "Британиядағы православие шіркеуі" деп санады, себебі ол барлығына ашық болды және тек белгілі бір этникалық топқа ғана емес (Тиатера епархиясының сияқты). Алайда, кейбір консервативті РОКОР өкілдері Сорож епархиясын "англикандық православие нысанын" қолдағандығы үшін сынады, бұл "кішкентай және қартайып бара жатқан зиялылар тобының" бастамасы болды, олар "бір белгілі жоғарғы орта таптың, батыс мәдени элитасының бір буыны" еді.

Совет Одағы құлағаннан кейін епархияға келушілер

Ресейде коммунизм құлағаннан кейін, православие шіркеуіне орыс православие шіркеуінің жаңа бір тобы келді. Бұл топтың көпшілігі Лондондағы епархиялық соборға қатысып, епархиядағы қалыпты емес (орыс шіркеуі үшін) тәжірибелерге наразылық білдірді және оның құлшылық тәжірибелері мен рухани атмосферасын орыс православие шіркеуінің стандартты тәжірибесімен үйлестіруге тырысты. Мұндай өзгерістерді қолдаушылар үшін бұл «қалыпқа келтіру» болды, ал қарсыластары үшін – русификация. Британдық ROCOR дін қызметкерлері Соруж епархиясының Ұлыбританияның шіркеулері жоқ аймақтарында тұратын Ресейден келген жаңа православие христиандарының рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті түрде кеңеймегенін айтты. Мұндай айыптаулар Киелі Синод комиссиясымен расталды, ол соңғы жылдары «қызмет өткізуге және, әсіресе, күнә тартуға жеткілікті орыс тілінде сөйлейтін дін қызметкерлері болмады, ағылшын тілі құлшылық тілі ретінде көбірек қолданыла бастады және бұл собордағы ағылшын тілінде сөйлейтін адамдардың нақты санына пропорционал емес еді» деген қорытындыға келді. Бұл көбінесе юрисдикциялық дауларға, ауылдық шіркеулерге немқұрайлы қарауға немесе Мәскеуге жақын тұратын мирян мен Ұлыбританияда автокефалиялы православие шіркеуінің идеясын қолдайтындар арасындағы қақтығысқа байланысты болды. Ресей православие шіркеуінің мәлімдемесіне сәйкес, әулие Иларион бастапқыда епархияның көп бөлігімен жақсы қабылданыпты. Бірақ көп ұзамай, епископ Василий және епархиядағы басқалар епископ Иларионның РПЦ-дағы жоғары дәрежелі дін қызметкерлерінің нұсқауымен митрополит Антонийді әлсіретіп, РПЦ-ның епархияға бақылауын күшейтуге тырысып жатқанын мәлімдеді. Епископ Иларионның тағайындалуының және тағайындалғаннан кейінгі басшылығының жолдарына қатысты күдіктер туды. Осы кезеңде епископ Василий және басқалар Мәскеу патриархатымен қарым-қатынас нашарласа, Соруж епархиясының мүшелері Ресей православие шіркеуінен шығып, Экуменикалық патриархатқа қосылып, юрисдикциясын өзгертеді деп болжады. Кейін епископ Василий Митрополит Антонийдің толық білуімен Соруж епархиясының дін қызметкерлеріне епархиядан басқа юрисдикцияға ауысуға мүмкіндік беру үшін «қызметтен босату туралы хаттар» дайындалғанын мәлімдеді. Алайда, митрополит Антонийдің ең жақын және сенімді көмекшілерінің бірнешеуі бұл туралы ештеңе білмейтінін айтты. 2006 жылдың 9 мамырында Патриарх Алексий II Осборнның Соруж епархиясының әкімшісі қызметінен босатылуы туралы жарлық шығарды. 2006 жылдың 8 маусымында Экуменикалық патриархаттың Киелі Синоды епископ Василийдің үндеуіне жауап берді. Синод бірауыздан епископ Василийді қабылдауға келісіп, оған Амфиполис епискобы деген жаңа атақ берді. Амфиполис епискобы ретінде Осборн Батыс Еуропадағы орыс дәстүріндегі шіркеулердің Экуменикалық патриархат архиепископының (яғни «Экзархатының») Комна архиепискобы Габриэль басшылығымен көмекші епископ болып тағайындалды. Экзархатта епископтың көмекшісі болған қысқа уақытында Василийдің билігі Британ аралдарындағы жаңадан құрылған шіркеулер викариатына қатысты, олар оның Ресей православие шіркеуінен Экуменикалық патриархатқа көшуіне еріп келді. 2007 жылдың наурызында Женевада екі патриархаттың (Мәскеу және Константинополь) өкілдері арасында келіссөздер өтті. Бұл келіссөздер 27 наурызда Мәскеу патриархатының Киелі Синоды Осборнды өзінің юрисдикциясынан босатуымен аяқталды. Синодтың шешімі туралы БАҚ-қа пікір білдірген Смоленск және Калининград митрополиті Кирилл, Мәскеу патриархатының Сыртқы шіркеу қатынастары департаментінің төрағасы, былай деді: «Проблема епископ Василий Константинопольден ешқандай өтінішсіз және Мәскеу патриархатының келісімінсіз Константинопольге барғандықтан туындады. Енді Константинополь оның құжаттарын сұрады, оларға әдетте босату туралы хат қосады. Бұл Мәскеу патриархаты епископ Василийге канондық демалыс берді дегенді білдіреді».

Собордың 50 жылдығын мерекелеу

2006 жылдың 15 қазанында Сурж епархиясы Құдай анасының ұйықтауы және барлық қасиеттілер соборының қасиеттіленуінің елу жылдығын тойлады. Бұл ерекше шараға Смоленск және Калининград митрополиті Кирилл, Тьятира архиепискобы Григорий, Берлин және Германия архиепискобы Теофан, сондай-ақ епископ Иларион (Альфеев) қатысты. Осы мерекелік күні епархияның адал жамағатына жолдаған құттықтауында Мәскеу және Бүкіл Ресей патриархы Алексей соборда "'көптеген және көп тілді қоғам' бар екенін, және бұл Шіркеу үшін табиғи екенін, себебі ол "бір дене, көп және әртүрлі мүшелерден құралған, Бір Рухпен толы" деді. Алексей епархия мүшелерін 'бір-бірінің ауыртпалықтарын көтеріп, осылайша Мәсіхтің заңын орындауға' шақырды (Ғалаттықтарға 6:2). Ол бұл той епархияға соңғы кезде келген "жараларды" емдеуге көмектеседі деп үміттенді.

Богородск епискобы Елизаевтың құлшылыққа тағайындалуы

2006 жылдың 26 қарашасында Архимандрит Елисей (Ганаба) Мәскеудегі Құтқарушы Храм соборында Богородск епископы болып бекітілді. Ол Корсун архиепискобы Иннокентийдің көмекшісі болды, Соурож епархиясының рухани қамқорлығына жауапты. Дәл осы бекіту кезінде Мәскеу және бүкіл Ресей патриархы Алексий II оған үш міндет жүктеді. "Біріншіден, қаншалықты үлкен және жедел болмасын, барлық басқа міндеттерден бұрын", Епископ Елисей "Мәсіх үшін өлген әрбір құдай баласы туралы күтімнің күнделікті және тоқтаусыз міндетімен бетпе-бет болуы керек". Екіншіден, Епископ Елисей "Батыс халықтарының барлығына православиелік сенімнің шындығын жариялап, оны нығайтуға жұмыстануы керек, соңғы мақсаты – барлығын Бір, Киелі және Апостолдық Шіркеуде біріктіру". Үшіншіден, Епископ Елисей "қазір Ұлыбританияда тұратын" ("отандастарымыз") ресейліктерге "рухани қолдау" көрсетуі керек.

Діни қызметкер Ұлыбританияға алып келген керемет икона

Державная (Патшалық) Құдай анасының иконасы 2007 жылдың қыркүйегінде Патриарх Алексидің құлшынысымен Соруж епархиясы Британияға жеткізілді.

Е.Елисей - Суржу епархиясының епискобы

2007 жылдың 27 желтоқсанында Киелі Синод Елизарейді Сураж епископы етіп тағайындады, соның нәтижесінде Иннокентий архиепископының уақытша басқаруы аяқталды [ru], және епархиядағы бейбітшілікті қайта орнатуы үшін оған алғыс айтылды.

Мэтью епархиялық епископ ретінде

2017 жылғы 28 желтоқсандағы Ресей Православ шіркеуінің Киелі Синодының шешімімен Архиепископ Елисей Сорожский Сорожский епархиясын басқарудан босатылып, Гаага және Нидерланды Архиепископы болып тағайындалды. Сол шешімде Богородсктік Матай (Андреев) [ru] Италиядағы Мәскеу патриархатының приходтарының басқарушысы қызметінен босатылып, Сорож епархиясының бас епископы болып тағайындалды.

Батыс Еуропадағы Патриархат экзархаты

2018 жылдың 28 желтоқсанынан бастап Сурёж епархиясы Батыс Еуропадағы Патриархиялық Экзархат құрамына енді.