Кіріспе

Итальян суретшісі (шамамен 1360 – 1427 жылға дейін)

Ченнино д’Андреа Ченнини (шамамен 1360 – 1427 жылға дейін) – Джотоның ықпалында болған итальян суретшісі. Ол Флоренцияда Агноло Гаддидің шәкірті болды. Гадди өзінің әкесі Таддео Гаддидің басшылығымен оқыды, ал Таддео Гадди Джотодан тәлім алған. Ченнини Тосканадағы Колле-ди-Валь-д’Эльса қаласында дүниеге келген. Флоренцияда Агноло Гаддиден суретшілік шеберлігін үйренгеннен кейін, ол Падуадағы Франческо Новелло да Каррара сарайында бірнеше жыл жұмыс істеді, содан кейін Колле-ди-Валь-д’Эльсаға қайтып келген секілді. Ол негізінен «Өнер кітабы» (Il libro dell'arte) атты еңбегімен танымал. 15 ғасырдың басында жазылған деп саналатын бұл кітап – орта ғасыр мен ерте Ренессанс кезеңдеріндегі сурет салудың нұсқаулығы. Онда пигменттер, қылқаламдар, сурет салу, тақтаға бояу салу, фреска өнері, матаға бояу салу және қалыптау сияқты техникалар мен хитролықтар туралы ақпарат бар. Ченнини майлы бояу туралы да қысқаша айтады, бұл Джорджо Вазари мен Карел Ван Мандердің майлы бояуды Ян ван Эйк ойлап тапқан деген мифті жою үшін маңызды болды (дегенмен Теофил (Хелмерхаузеннің Роджері) 1125 жылы жазылған «Түрлі өнерлер туралы» трактатында майлы бояуға қатысты нұсқаулар келтіреді). Ченнинидің өмірінің мерзімі нақты емес. Оның 1437 жылы тірі болғаны туралы жиі қате пікір қалыптасады, себебі осы дата оның қолжазбасының сақталған төрт данасының ең ертесінде кездеседі. Алайда, 1427 жылғы Колле-ди-Валь-д’Эльсадан шыққан әкімшілік құжат оның ұлына қатысты болуы мүмкін; егер осылай болса, құжат Ченнинидің сол кезде қайтыс болғанын көрсетеді. Ченнини сипаттаған техникалар 13 ғасырда қолданылған әдістерден бастап 14 ғасырдың соңындағы жаңашылдықтарға дейін жетеді. Алайда, оның жазбаларында 15 ғасырдың басында майлы бояу өнеріндегі маңызды жаңалықтар туралы ешқандай мәлімет жоқ, бұл оның кітабы ғасырдың басынан көп өтпей жазылғанын көрсетеді. Ченнининің кітабын жас суретшілерге арналған практикалық нұсқаулық ретінде жазу мақсаты күмәнді. Кейбір ғалымдар оның кітабы сыйлық немесе гильдия кітабы болған деп санайды. Техникалық әдістермен қатар, Ченнини жас суретшінің қандай өмір салтын ұстану керектігі туралы кеңес береді. Өміріңді теологияны, философияны немесе басқа ғылымдарды оқығандай етіп ұйымдастыр, яғни күніне кем дегенде екі рет тамақтан, жеңіл және қорытылатын тағамдарды же, жеңіл шарап іш; қолыңды сақтап, оны тастарды көтеру, бұрыштарды қолдану және қолыңа зиян келтіретін басқа да көптеген нәрселерден қорға, шаршатуға мүмкіндік берме. Егер оған бой алсаң, қолың тым қозғалмауы мүмкін, ол желдегі жапырақтардан гөрі көп қозғалады және дірілдейді, бұл әйелдермен тым көп араласудың салдары. Виктория Финлейдің «Түс: бояу қорабы арқылы саяхаттар» атты кітабында айтылғандай, Ұлыбританияның танымал жалған суретшісі Эрик Хебборн Ченнино Ченнинидің ықпалында болған. Хебборнның қатілдікпен өлтірілуінен бұрын жазған соңғы кітабы «Суретші-жалғанның нұсқаулығы» болды. Финлей оның «Кенниноның кеңестерін кеңінен пайдаланғанын, тақталарды дайындағанын, қағаздарды түрлі түстерге бояғанын және жаңа туындыларын бұрын лакталғандай етіп жасағанын (жұмыртқаның ағын соғып, түнеуге қалдырып, содан кейін қылқаламмен жаққан), дәл шебердің кеңесі бойынша» деп жазады.

Басылымдар мен аудармалар

Кеннинидің "Сурет салу туралы трактаты" 1844 жылы Мэри Филадельфия Меррифилд аударды. Брокке, Л. (ауд. және ред.) (2015) Cennino Cennini, Il libro dell'arte. Лондон: Archetype. [Транскрипция және ағылшын тіліндегі аударма]. Фреззато, Ф. (ред.) (2006) Cennino Cennini, Il Libro dell’Arte, Виченца: Neri Pozza. [Италиялық басылымы]; оның Cennino Cennini's Il Libro dell'Arte. Жаңа ағылшын аудармасы және итальян транскрипциясымен түсіндірмесі – стандартты қазіргі аударма. Томпсон, Д. В., Jr. (1932–3) Ченнино д’Андреа Ченнини да Колле ди Валь-д’Эльса. Il Libro dell’Arte, 2 томдық. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы. [Басылым және ағылшын тіліндегі аударма]. Томпсон, Д. В., Jr. (1933) Шебердің нұсқаулығы ‘Il Libro dell’ Arte’ авторы Ченнино д’А. Ченнини, Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы. [Жоғарыда аталған кітаптың ағылшын тіліндегі аудармасының қайта басылымы ғана: Dover Publications, Нью-Йорк, 1960]. 1970 жылдары Босковиц Кеннинидің туындыларының шағын жиынтығын анықтады, бұл кейінгі зерттеулермен расталды. Оған Поггибонсидегі Сан-Луккезе шіркеуіндегі фрескалар және Колле ди Валь-д’Эльсадағы Музео Коммуналедегі Құдай ананың тууы бейнеленген паннолық сурет кіреді. Жоғарыда көрсетілген екі сурет кейінірек жинаққа қосылды.