Стивен Пинкердің «Сөздер мен Ережелер» кітабы: Тілдің қалай жұмыс істейтіні, есімдер мен етістіктердің өзгеру ережелері, жад және тіл үйлесімі туралы. 🧠📚
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сөздер мен ережелер: Тілдің құрамдас бөліктері – Стивен Пинкердің 1999 жылы жарық көрген, тұрақты және ретсіз етістіктер туралы танымал лингвистикалық кітабы. "Сөздер мен ережелер" – Пинкердің негізгі еңбегі саналатын теория. Бұл теория, Румельхарт пен МакКлелландтың 1986 жылғы тұрақты және ретсіз етістіктерді жасаудың байланыстық моделінен туындаған, «өткен шақтар туралы пікірсайыс» деп аталатын кең таралған талқылау аясында қарастырылады. «Сөздер мен ережелер» теориясының мәні мынада: етістіктердің өткен шақ формалары декларативтік жадтан (сөздер арқылы) және процедуралық жүйелерден (ережелер арқылы) пайда болады.
Words and Rules: The Ingredients of Language is a 1999 popular linguistics book by Steven Pinker about regular and irregular verbs. "Words and rules" is a theory that has been predominantly developed by Pinker. It has been popularly contextualized within the so called "Past Tense Debate," which was sparked by Rumelhart and McClelland's 1986 connectionist model of the production of regular and irregular verbs. In essence, the Words and Rules theory states that past tense forms of verbs arise from both declarative memory (as words) and procedural systems (from rules).
Негізгі идеялар
Пинкер өз кітабында "бір құбылысты таңдап, оны мүмкін болатын барлық аспектілерден қарастыру арқылы тіл мен сананың мәнін ашуға тырысады". Оның талдауы тіл және адам табиғатының көптеген басқа да жақтарының туа біткен, эволюциялық психологиялық бейімделу екеніне сенім білдіреді. Кітаптың басым бөлігі ағылшын (және аздаған дәрежеде неміс) тіліндегі грамматикалық қателердің (мысалы, өткен шақ жасау кезіндегі жалпылау) формасы мен жиілігін, сондай-ақ селективті афазиясы бар миға зақым келген адамдардың сөйлеуін зерттеулерді қарастырады. Пинкер афазияның екі түріндегі нейропсихологиялық диссоциацияларды талқылайды: аномия және аграмматизм. Аномиямен ауырған науқастар сөздерді еске түсіруде және тануда қиындықтарға тап болса да, көбінесе еркін және грамматикалық дұрыс сөйлейді, бұл лексиканың "грамматикалық құрастырылымнан гөрі нашарлауын" көрсетеді.
In his book, Pinker "tries to illuminate the nature of language and mind by choosing a single phenomenon and examining it from every angle imaginable." His analysis reflects his view that language and many other aspects of human nature are innate evolutionary psychological adaptations. Most of the book examines studies conducted on the form and frequency of grammatical errors (such as overgeneralization in past tense formation) in English (and to a lesser extent in German) as well as the speech of brain damaged persons with selective aphasia. Pinker discusses neuropsychological dissociations in two types of aphasia: anomia and agrammatism. Anomic patients often produce fluent and generally grammatical speech despite having difficulty retrieving and recognizing words, which implies the lexicon is "more impaired than grammatical combination."
Зерттеу
Сөздер мен ережелер моделі бұрынғы ортодоксалды Чомскиандық идеяларға қайшы келеді, онда бірнеше ретсіз өткен шақ формалары фонологиялық ұқсастығы бар етістіктерге қолданылатын ережелерден туындайды (мысалы, жоғарыда келтірілген ұйқы, жылау және ұстау мысалында көрінеді). Пинкер, байланысшы модельден алынған үлгілік ассоциаторлар тұжырымын қабылдайды, онда ретсіз етістіктердің топтары өздерінің өткен шақ формаларын осы етістіктердің фонологиялық ерекшеліктері мен олардың ретсіз өткен шақ формалары арасындағы байланыстар арқылы алады. Пинкер кейбір ересектер мен балалардың жаңа етістік spling-тен splung өткен шақ формасын жасағанын анықтады, бұл fling/flung және cling/clung үлгісімен сәйкес келеді. Алайда, ол осы сияқты жалпыламалардың осы етістіктерге ретсіз өткен шақ ережесін қолданумен салыстырғанда өте сирек екенін көрсететін зерттеулерді ұсынады. Ол сондай-ақ байланысшы модельдер әдетте ретсіз өткен шақ формалары бар етістіктерге қатысты ерекше жағдайларда ретсіз формаларды тудыратынын (мысалы, пошта үшін membled) көрсетеді.
The Words and Rules model contradicts previous orthodox Chomskyan ideas hypothesizing that several irregular past tense forms arise from rules applied to verbs with phonological similarities (as seen with the example of sleep, weep, and keep above). He particularly notes discrepancies that would arise in application of a rule based theory, as in the verb steep and its past tense form steeped as opposed to steep/stept. Pinker accepts the notion of pattern associators from the connectionist model, which states that families of irregular verbs obtain their past tense forms from associations between the phonological features of these verbs and those of their irregular past tense forms. Pinker found that some adults and children will form the past tense form splung from the novel verb spling in line with the pattern seen in fling/flung and cling/clung. However, he shows research showing these sorts of generalizations to be exceedingly rare in comparison to the over application of the regular past tense rule to these verbs. He additionally points out that connectionist models tend to produce odd past tense forms of verbs that otherwise have regular past tense forms (e. g. membled for mail).