Кіріспе

Букусу – Масаба тілінің диалектісі. Ол Кенияның батысындағы Лухья халқының Букусу тайпасы қолданатын тіл. Бұл Лухья тілдерінің көптеген этникалық диалектілерінің бірі, алайда ол Лухья халқының өзге тілдеріне қарағанда шығыс Угандадағы Масааба тілінің Гису диалектісімен (және Тахони диалектісімен) тығыз байланысты.

Әсерлер

Букусу тайпасы батыста Угандамен, ал шығыста Кенияның Какамега ауданымен шектесетін Бунгома округінде қоныстанған. Уганда шекарасының ар жағында Масаба және Гису тайпалары тұрады, олардың екеуі де Букусу тайпасымен ортақ тіл мен мәдениет арқылы тығыз байланысты. Букусу мен осы үгандалық тайпалар арасындағы некелер өте кең таралған, тіпті әрбір қауымдастық оны ынталандырады. Осының нәтижесінде көптеген Букусулардың Гису және Масаба тайпаларынан жақын туыстары бар, және керісінше. 1970 жылдардағы Угандадағы азамат соғысы кезінде көптеген Гису және Масаба тайпалары Угандадан Кенияға, негізінен Бунгома ауданындағы Букусу туыстарының қасында өмір сүру үшін көшіп кетті. Соғыс аяқталғаннан кейін көптеген адамдар Угандаға қайтып оралмады, өйткені олар Кенияда жаңа өмір бастаған еді. Олардың Букусу тайпасы арасында кеңінен таралуы Бунгома аймағындағы Букусу тіліне айқын әсер етті. Тілді ана тілі ретінде білетіндер олардың сөйлеу ерекшеліктеріне қарай осы аймақтың адамдарын оңай таниды. Ерекше атап өткендей, "R" әрпі "L" әрпімен алмастырылады, мысалы, "khuufwara" (xuufwara) – "киім кию" етістігі енді "khuufwala" деп айтылады, Гису және Масаба тілдеріндегідей. Вейбуе қаласының шығысында сөйленетін диалектке Лхуя тілінің көршілес Кабрас және Тахони диалекттерінің әсері байқалады. Бұл есімдерге қосылатын жұлақтың (префикстің) өзгеруінде ең жақсы көрінеді: мысалы, түпнұсқа Букусу тілінде "бір нәрсе" сөзі "siSindu" деп аударылады. Кабрас тілінде бұл сөз "eShindu" деп аударылады. Вейбуе қаласының шығысындағы Букусу тайпасы әдетте "eSindu" деп айтады, осылайша Кабрас тілінің жұлағын қабылдап, Букусу түбір сөзін "Синду" (Кабрас түбір сөзі "Шинду" емес) сақтайды. Солтүстік, шығыс және батыстағы Покот, Нанди және Себей тайпаларының нилоттық Календжин тілдерімен шектесетін Китале аймағындағы Букусу тілі, осы тілдерден алынған бірнеше қарыз сөздерден басқа, бастапқы түрін сақтап қалды. Бұл диалект жоғарыда талқыланған басқа диалекттерден айқын ерекшеленеді, сондықтан басқа екі диалекттің бірін ана тілі ретінде сөйлейтін адамның оны күнделікті сөйлеуге бейімделуіне біраз уақыт қажет.