Кіріспе

Ежелгі Мысыр тіліндегі мәтінді қазіргі әліпбилік символдарға аудару жолдары. Ежелгі Мысыр тілінің транслитерациясы – мысыр тілінің символдары түрінде жазылған мәтіндерді бір әріптік иероглифтерді немесе олардың иератикалық және демотикалық баламаларын көрсететін әліпбилік символдарға аудару (немесе сәйкестендіру) процесі. Бұл процесс нақты мысырлық құжаттардың фотосуреттері мен суреттерін қоса алмайтын мәтіндерді жариялауды жеңілдетеді. Транслитерация транскрипциядан өзгеше. Транслитерация – әртүрлі жазу жүйелерінде жазылған символдарды тұрақты түрде бейнелеу, ал транскрипция мәтіннің айтылуын көрсетеді. Ежелгі Мысыр тіліндегі фонетиканың нақты ережелері толыққанды белгілі емес. Ежелгі Мысыр тілі үшін транскрипция жүйелері бар, бірақ олар тіл білімі саласындағы қайта құруға негізделген (копт тілі және басқа да мәліметтерге сүйене отырып) және демек, теориялық сипатта. Египтологтар ғылыми жарияланымдарда транслитерацияны пайдаланады.

Стандарттар

Транслитерация египтология үшін маңызды, бірақ иероглифтік және иератикалық мәтіндер үшін қолданылатын бір ғана стандартты схема жоқ. Дегенмен, бірнеше тығыз байланысты жүйелер бар, оларды конвенциялық деп санауға болады. Көптеген ағылшын тілінде сөйлейтін египтологтар Гардинердің 1954 жылғы еңбегінде сипатталған жүйені пайдаланады, ал көптеген неміс тілінде сөйлейтін ғалымдар ежелгі египет тілінің стандартты сөздігі – Wörterbuch der ägyptischen Sprache (Erman және Grapow, 1926–1953) ішінде қолданылған жүйені таңдайды. Алайда, тілдік қауымда, тіпті ағылшын тілінде сөйлейтін ғалымдар арасында да, сөздікте қолданылатын әдістің өңделген нұсқасын қабылдауға бейімділік артып келеді (мысалы, Allen, 2000). Осы конвенциялық транслитерация әдістері он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысынан бері қолданылып келеді, бірақ Халықаралық фонетикалық алфавитті белгілі бір деңгейде пайдалануға тырысатын өңделген жүйелерді қабылдауға да әрекеттер жасалды. Олардың ең табыстысы – Вольфганг Шенкельдің (1990) әзірлеген әдісі, ол Германияда және басқа неміс тілді елдерде кеңінен қолданылады. Жақында Томас Шнайдердің (2003) ұсынысы пайда болды, ол тікелей Халықаралық фонетикалық алфавитке жақын, бірақ оның қолданылуы әзірге кең емес. Бұл екі жүйенің басты кемшілігі – олар египет тілінің айтылуына қатысты ғылыми тұрғыдан дәлдік беретіндей сезім тудырады, бірақ оның нақты дәлдігі күмәнді. Сонымен қатар, бұл жүйелер орта египет тілінің теориялық айтылуын ғана көрсетеді, ал тілдің ертерек және кейінгі кезеңдерін көрсетпейді, олардың өзі де сол жүйемен транслитерацияланады.