Кіріспе

Нарықтық уақыт – болашақ нарықтық баға өзгерістерін болжауға тырысу арқылы қаржы активтерін (көбінесе акцияларды) сатып алу немесе сату туралы шешімдер қабылдау стратегиясы. Бұл болжам техникалық немесе фундаменталды талдау нәтижесінде туындаған нарықтық немесе экономикалық жағдайларға байланысты болуы мүмкін. Бұл жеке қаржы активтеріне емес, жалпы нарықтың жағдайына негізделген инвестициялық стратегия. Тиімді нарық гипотезасы – активтердің бағасы барлық қолжетімді ақпаратты көрсетеді деген қағида, яғни теориялық тұрғыдан жүйелі түрде "нарықты жеңу" мүмкін емес.

Қадамдар

Нарықтың уақытын дұрыс анықтау нашар нәтижелерге әкелуі мүмкін. Ақысы ескерілгеннен кейін, орташа "трендті ұстанатын" инвесторлар эталондық көрсеткіштермен салыстырғанда ерекше дағдыларын көрсетпейді. "Тренд Трекер" есептерінде тірі қалғандардың, іріктеп алудың және мәліметтерді толықтырудың әсерінен бұрмалаулар кездеседі. Сент-Луис Федералдық резервтік банкінің аға экономисі Или Чиен табыс қуу мінез-құлқы туралы жазды. Орташа акционерлік қорларға инвестиция салатын инвесторлар, жоғары өткен кіріс көрсеткен қорларды сатып алып, қалғандарын сатуға бейім. Жоғары кіріс әкелген қорларды сатып алу – "табыс қуу мінез-құлқы" деп аталады. Акционерлік қорларға ағынның өткен өнімділікпен оң корреляциясы бар, бұл көрсеткіштің мәні 0,49-ға тең. Қысқа мерзімде акция нарығының табысын болжау өте қиын. Акция нарығының табысы ұзақ мерзімді орташа деңгейге оралуға бейім. Жоғары кіріс әкелген қорларды сатып алып, төмен кіріс әкелгендерін сату, пайданы азайтуы мүмкін. Көптеген институционалдық инвесторлар ішкі қолданысқа арналған, коммерциялық құпия саналатын нарық уақытын анықтау бағдарламалық жасақтамасын пайдаланады. Кейбір алгоритмдер акциялардың облигациялардан (немесе керісінше) болашақта артықшылығын болжауға тырысады және бұл нәтижелер сарапшылар қараған журналдарда жарияланды. Нарық уақытын анықтау көбінесе 50 және 200 күндік жылжымалы орташа көрсеткіштерді (олар әсіресе танымал) қарастырады. Кейбір адамдар нарық 50 немесе 200 күндік орташа деңгейден жоғары болса, бұл көтеріліс деп, ал төмен болса, керісінше, төмендеу деп санайды. Техникалық сарапшылар бір жылжымалы орташаның екіншісінен өтуін маңызды оқиға деп есептейді. Нарық уақытын анықтаушылар осы трендтің болашақта да жалғасатынына сенеді. Ал басқалары "ешкім білмейді" дейді, себебі әлемдік экономика мен қор нарықтарының күрделілігі соншалық, нарық уақытын анықтау стратегиясы, қарапайым сатып алып ұстау стратегиясынан артық пайда әкелмейді. Жылжымалы орташа стратегияларын түсіну оңай, және олар жақсы нәтижелер береді деп жиі айтылады, бірақ нәтижелер кейіннен түсінік пен деректерді өндіру арқылы шатастырылуы мүмкін. Көптеген нарық уақытын анықтаушылар үшін басты кедергі – "қисыққа сәйкес келу" құбылысы, онда сауда ережелерінің жиынтығы кері сынақтан өткен нақты деректерге сәйкес келетіндей етіп оптимизацияланады. Өкінішке орай, егер сауда ережелері тым оптимизацияланса, олар болашақ деректермен жұмыс істемейді. Нарық уақытын анықтаушылар осы проблемаларды жақсы жұмыс істейтін параметрлердің кластерлерін іздеу арқылы немесе үлгіден тыс деректерді пайдалану арқылы болдырмауға тырысады, бұл оларға жүйенің күтпеген деректерде қалай жұмыс істейтінін көруге мүмкіндік береді. Дегенмен, сыншылар стратегияны осындай деректерді ескеру үшін қайта қарағаннан кейін, ол енді "үлгіден тыс" емес деп санайды.

Өзара қорлар

Өзара қорлардың ағындарын Инвестициялық компаниялар институты, Липпер, Морнингстар және ТримТабс сияқты ұйымдар жариялайды. Олар ағындардың нарықтың жалпы деңгейін қадағалайтынын көрсетеді: инвесторлар баға жоғары болған кезде акциялар сатып алады, ал баға төмен болған кезде акциялар сатады. Мысалы, 2000-жылдардың басында акциялық өзара қорларға ең көп ақша 2000 жылдың басында, ал ең көп ақша 2002 жылдың ортасында түсті. Бұл өзара қорлардың ағыны маңызды төмендеу (медвежий) нарығының және өсу (бычий) нарығының басталуына жақын болды. Осы онжылдықтың соңында да осыған ұқсас үрдіс қайталанды. Бұл өзара қорлардың ағыны туралы деректер инвесторлардың көпшілігі (өздері айтқандарына қарамастан) «жоғарыдан сатып алып, төменде сатады» стратегиясын қолданатынын көрсетеді. Зерттеулер инвесторлардың жалпы бейілі акция немесе өзара қор бағасы өскеннен кейін сатып алу екенін растайды. Сатып алушылардың санының өсуі бағаны одан да жоғарылатады. Алайда, соңында сатып алушылардың ұсынысы таусылып, акцияларға сұраныс төмендеп, акция немесе қор бағасы да төмендейді. Ақша ағынынан кейін қысқа мерзімде кірістің өсуі мүмкін, бірақ маңызды нәтиже – ұзақ мерзімді кірістің көңіл көншітпейтін деңгейде болуы. 2008 жылдың соңына дейінгі 20 жыл ішінде инфляцияға түзетілген нарықтық кіріс жылына орташа есеппен 5,3% құрады. Орташа инвестор 1 миллион долларды 800 000 долларға айналдырды, ал индекс 2,7 миллион долларға (қор шығындарынан кейін) жетті. Қаржылық қызметтер нарығын зерттеуші Dalbar компаниясының зерттеулері бойынша облигациялық және акциялық қорлар үшін сақтау мерзімі үш жылды құрайды. Бұл 20 жыл ішінде инвестор жеті рет қорларды ауыстырды дегенді білдіреді. Баланстық қорлар төрт жыл немесе бес рет ауыстырылып, жақсы нәтижелер көрсетті. Инвестордың кірісі ең жақсы активтер класынан төмен ғана емес, көбінесе ең нашар активтер класынан да нашар болғандықтан, кейбір саудалар қажет. Салымгерлер психологиясы тұрғысынан қарағанда, баланстық қорлар жақсырақ болуы мүмкін. Қаржы кеңесшілері көбінесе инвесторлардың уақытты дұрыс таңдамайтынын, нарық жоғары болған кезде тәуекелге төзімділігі төмендеп, нарық төмен болған кезде тәуекелге бейімделетінін, бұл стратегия ұзақ мерзімді перспективада нарық трендтеріне қарамастан тұрақты түрде инвестициялайтын адамға қарағанда байлықты азайтады деп келіседі. Бұл жақында болған оқиғаларға сәйкес келеді және акрофобиялық түсіндірмеге қайшы келеді. Сол сияқты Питер Линч «Инвесторлар түзетулерге дайындалғанда немесе түзетулерді болжауға тырысқанда, түзетулердің өзінен әлдеқайда көп ақша жоғалтты» деп мәлімдеді. Тиімді нарық гипотезасын (ЭМГ) қолдаушылар бағалар барлық қол жетімді ақпаратты көрсетеді деп санайды. ЭМГ инвесторлардың өте ақылды және толыққанды рационалды екенін болжайды. Алайда, басқалар бұл пікірге қарсы. Әсіресе, мінез-құлықтық қаржыны қолдаушылар инвесторлардың ақылға сыймас екенін, бірақ олардың бейімділіктері тұрақты және болжамды екенін айтады.

Нарықтық уақыттың тиімділігі

Нарықты уақытпен белгілеудің тиімді инвестициялық стратегия болып табылуы күмәнді мәселе. Кейбіреулер нарықты уақытпен есептеуді таза кездейсоқтыққа негізделген құмар ойын деп санайды, себебі олар нарықтың арзан немесе қымбаттауына сенбейді. Тиімді нарық гипотезасы қаржылық бағалардың әрқашан кездейсоқ өзгеретінін және оларды тұрақты түрде болжау мүмкін емес екенін мәлімдейді. Бірақ кейбіреулер нарықты уақытпен белгілеуді кейбір жағдайларда, мысалы, айқын көпіршіктер кезінде дұрыс деп санайды. Дегенмен, экономика – көптеген факторларды қамтитын күрделі жүйе болғандықтан, тіпті нарықтағы үлкен оптимизм немесе пессимизм кезеңдерінде де болашақ бағалардың ең жоғары немесе ең төменгі нүктесін дәл анықтау қиын, тіпті мүмкін емес. Мәселен, бағалардың құлдырауына дейін «көпіршік» көп жылдар бойы сақталуы мүмкін. Сол сияқты, құлдырау да ұзаққа созылуы мүмкін; сырттай «арзан» көрінетін акциялар кейіннен одан да арзанға түсіп, содан кейін болашақта қалпына келуі немесе банкротқа ұшырауы мүмкін. Нарықты уақытпен белгілеуді жақтаушылар бұл стратегияның сауда-саттықтың басқаша атауы екенін айтады. Олардың пікірінше, «болашақ нарықтық баға өзгерістерін болжауға тырысу» – барлық трейдерлердің, жеке акциялармен немесе акциялар жинағымен (яғни, инвестициялық қорлармен) сауда жасағандарына қарамастан, жасайтын ісі. Осылайша, егер нарықты уақытпен белгілеу тиімді инвестициялық стратегия болмаса, онда барлық қор биржаларындағы сауда-саттық та тиімді емес. Бұл пікірмен келіспейтіндер әдетте «периодтық қайта теңгерілеумен» бірге акцияларды сатып алып, ұзақ сақтау стратегиясын қолдайды. Басқалары экономика мен акция бағасына әсер ететін келесі оқиғаны болжаудың өте қиын екенін айтады. Мысалы, 1985 және 2013 жылдар аралығындағы «Экономикалық саясаттағы белгісіздікті өлшеуде» 1-6 суреттерде көрсетілген көптеген күтпеген, болжауға келмейтін, белгісіз оқиғаларды қарастырайық. 2004 жылғы зерттеу көрсеткендей, қордың нарықтың орташа көрсеткіштерін жеңіп өтуінің ең жақсы көрсеткіші – төмен шығындар мен төмен айналым, құнды немесе қарама-қарсы стратегияны ұстанбау. Бірнеше тәуелсіз ұйым (мысалы, Timer Digest және Hulbert Financial Digest) отыз жылдан астам уақыт бойы кейбір нарық уақыттарын бақылап келді. Бұл ұйымдар көптеген жағдайларда нарық уақыттарының кездейсоқтықтан артық нәтиже көрсетпейтінін, тіпті одан да нашар болатынын анықтады.