Кіріспе

Табыл-Кейн (Tubalcain) – Киелі кітапта есімдері тілгіленген тұлға, алғашқы ұста ретінде танымал. Ол "қола мен темірдің барлық құралдарын жасаған" адам деп айтылады. Қайындардың ұрпағы, Ләмек пен Зилланың ұлы. Табыл-Кейн Нааманың бауыры, Ябал мен Юбалдың жартылай бауыры болған.

Яһудилердің аңыздары

Рашидің айтуынша, Тубал-Кейн есімінің сөзбе-сөз мағынасы "Кейннің дәмдеуіштері" дегенді білдіреді, ал еврей сөзі Тү́вал (תובל) дәмдеуіш деген мағынаны білдіретін Тү́влин (תבלין) сөзінен туындаған. Раши оның осылай аталу себебін, ол "Кейннің жұмысын жетілдіргендіктен" деп түсіндіреді. Яғни, ол темірші болғандықтан, қару жасауға көмектесіп, осылайша тиімдірек өлтіруге мүмкіндік берген, сол арқылы атасы Қабылдың кісі өлтіруіне себепкер болған. Бұдан әрі, Танхума бар Абба айтуынша, бір күні Тубал-Кейн мен оның әкесі Ламех бірге аң аулап жүргенде, Тубал-Кейн соқыр әкесіне көмекші болған. Алыстан Қабыл көрінеді, Ламех оны жануар деп ойлайды. Ол Тубал-Кейнге оның жануар екенін сұрайды, бірақ Тубал-Кейн әкесін алдап, оған атасы Қабылға оқ атып өлтіруге рұқсат береді, мүмкін Тубал-Кейннің қанағаттанбас құмарлығынан. Ламех өзінің не істегенін түсінгенде, қайғыдан қолын жоғары көтеріп, қасақана ұлы Тубал-Кейнді өлтіріп алады. Алайда, Жаратылыс Рабба бұл оқиғамен келіспейді. Иосиф Флавийдің "Иудейлердің ескілігі" атты еңбегінде былай делінген: "Тубал барлық адамдардан күшті, сонымен қатар соғыс өнерінде өте тәжірибелі және белгілі болды, ал ең алдымен мыс өңдеу өнерін ойлап тапты".

Христиандық аңыз

Киелі кітапта оның есімі Тубалқаин деп аударылған. "Жаңа халықаралық аударма" мен "Ағылшын стандартты аудармасында" ол Тубал-Қайн деп аударылған; латын тіліндегі "Вулгата" оны Тувалкаин деп береді. Оның есімі екі сөзден тұратынының себебі белгісіз. Гордон Вэнэм Қайн есімінің "желтемірші" дегенді білдіретінін (бұл оның металл өңдеу шеберлігі туралы айтылған сөздерді болжайды) немесе оны Яфеттің ұлы Тубалдан ажырату үшін Тубал-Қайн деп атаған болуы мүмкін деп ұсынады. Ричард Коггинс бұл "халықтар тізімінде" Тубалдың металл өңдеуге танымал айманы ретінде тізілген дәстүрдің басқа нұсқасы болуы мүмкін дейді. Яшер кітабында (Псевдо Яшер) (1751) Тубал-Қайнның есімін анасы Зилла былай түсіндіреді: "Мен құрып, жойылғаннан кейін оны Құдіретті Құдайдан алдым" (2:24). Мұндағы мақсат – "Қайн" (бұрынғы "алу" идеясымен берілген) сөзі "Тубал" сөзімен біріктірілген, ал бұл сөз контекст бойынша "құру" немесе "жою" мағынасын білдіреді. Төрелік кітабы 4:22-де Тубал-Қайн "қола мен темірдің барлық құралдарын жасаған" (АСТ) немесе "қола мен темірден жасалған бұйымдардың шебері" (КЖА) деп айтылған. Бұл оның металл өңдеуші болғанын көрсетеді, бірақ 20 және 21-аяттармен салыстырғанда, ол қола мен темірден бұйым жасаған алғашқы адам болуы мүмкін. Т. С. Митчелл ол "табиғи мыс пен метеориттік темірді суықтай соғу мүмкіндігін ашқан" дейді. Тубал-Қайнды тіпті алғашқы химик деп те атайды. Уолтер Элвелл оның жаңа қарулар ойлап табуы Ламехтің қанға кек алуға деген ынтасын тудырған болуы мүмкін дейді. Басқаша айтқанда, Е. Э. Келлетт Тубал-Қайн кенші болған болуы мүмкін деп санайды.

Танымал мәдениет

Тубал-Кейннің көркемделіп суреттелген нұсқасы 2014 жылғы «Нұх» фильміндегі басты қарсыласы болып табылады, сонымен қатар ол шебер металл өңдеуші және Нұхтың жауы ретінде бейнеленеді. Кейіпкердің жас нұсқасын Финн Виттрок, ал ересек нұсқасын Рей Уинстон сомдайды. Солтүстік Израильдегі кибуц Түнгі Израильдегі Туваль ауылы Тубал-Кейннің құрметіне аталған.