Кіріспе

Киелі кітапты түсіндіру принциптерін зерттеу

Библиялық герменевтика – Киелі кітап кітаптарын түсіндіру принциптерін зерттейтін сала. Ол жалпы герменевтиканың бір бөлігі болып табылады, ол барлық коммуникация түрлері үшін – вербальды және вербальды емес – түсіндіру принциптерінің теориясы мен әдіснамасын зерттейді. Яһуди және христиан библиялық герменевтикасында белгілі бір ортақ тұстар мен диалогтар болғанымен, олардың түсіндіру дәстүрлері ерекшеленеді.

Протестанттық

Киелі кітапты зерттеушілер протестанттардың, ал аздау дәрежеде католиктердің түсіндірмелерінің әртүрлі екенін атап өтті. Р. Спроульдің «Жазбаларды білу» еңбегінің кіріспесінде Дж. И. Пакер протестанттық теологтардың Киелі кітапты түсіндіруде келіспеушіліктер бар екенін айтады. Уильям Ярчин Киелі кітаптың әртүрлі түсіндірмелерін бейнелеу үшін әртүрлі ой айтатын, бірақ бәрі де Киелі кітаптың дұрыс түсіндірмесі екенін мәлімдейтін діни кітаптармен толы сөрені суреттейді. Бернард Рамм мұндай әртүрлі түсіндірмелер христиан әлеміндегі доктриналық айырмашылықтардың себебін құрайды деп байқады. 19 ғасырдың ортасындағы Киелі кітапты түсіндіруге арналған бір кітапта, тіпті Киелі кітапты Құдай сөзі деп сенетіндердің де негізгі доктриналар бойынша өте қайшы пікірлері бар екені айтылған. Кеш ағарту дәуіріне дейін библиялық герменевтика көбінесе арнайы герменевтиканың бір түрі (мысалы, құқықтық герменевтика) ретінде қарастырылды; жазбалардың мәртебесі түсіну мен түсіндірудің ерекше формасын қажет етеді деп есептелді. 19 ғасырда жазбаларды басқа жазбалар сияқты қарастыру жиі кездесетін болды, бірақ әртүрлі түсіндірмелер жиі дау тудыратын. Фридрих Шлейермакер «жалпы» және «арнайы» герменевтика арасындағы айырмашылыққа қарсы шығып, барлық мәтіндерге, соның ішінде Киелі кітапқа қолданылатын герменевтиканың жалпы теориясын қолдады. Жоғары сынның әртүрлі әдістері Киелі кітапты тарихи құжат ретінде ғана түсінуге тырысты. Ал евангелистік протестант автор Рой Б. Зук «Адам жаңартылмаса, ол жазбалардың мағынасын толыққанды түсіне алмайды» деп мәлімдеді.

Мағынаның қабаттары

Христиандық библиялық герменевтика бастапқы ортаны, сондай-ақ тілдің не айтқанын, болжауын, айтпағанын және білдіретінін қарастырады. Дэвид Л. Баррдың айтуынша, Киелі кітап жазбаларын дұрыс түсіндіруге кедергі болатын үш кедергі бар: Біз басқа тілде сөйлейміз, біз шамамен екі мың жылдан кейін өмір сүреміз және біз мәтінге әртүрлі үміттер артамыз. Сонымен қатар, Барр Киелі кітапты оқуды әдебиеттің басқа түрлерін оқу мен жазудан мүлдем басқаша күтумен қарастырамыз деп ұсынады. Верн Пойтресс бойынша, Киелі жазбалардың кез келген үзіндісін түсіну үшін үш жалпы түсінік бар. Біріншіден, түпнұсқалық уақыт пен контекст, оған жазушының жеке көзқарасы, мәтіннің өзіндік нормативтік көзқарасы және түпнұсқалық аудиторияның жағдайлық көзқарасы кіреді. Екіншіден, Киелі жазбалардың берілуін түсіну үшін мәтін арқылы жіберілетін хабарды қарастыруды, жеке жазушылар / аудармашылардың алаңдаушылығын, сондай-ақ оның тарихтың ашылуындағы кеңінен рөлін ескеруді қамтиды. Соңында Пойтресс аудармашыларға Жазбаларды "Құдайдың қазір жеке адамға және қазіргі шіркеуге айтқандары" деп түсінуді тапсырады. Генри А. Вирклер автордың библиялық үзіндіде не айтуды көздегенін анықтау үшін бірнеше талдау түрлері қажет деп санайды:

Лексикалық-синтаксистік талдау: Бұл қадамда қолданылған сөздер мен сөздердің қолданылу тәсілі қарастырылады. Сөйлемнің әртүрлі реті, үтірлі белгілер, өлеңнің уақыт тәртібі – бұл лексикалық-синтаксистік әдісте қаралатын барлық аспектілер. Бұл жағдайда сөздіктер мен грамматикалық құралдар мәтіннен мағына табуға көмектеседі. Тарихи-мәдени талдау: Авторларды қоршаған тарих пен мәдениетті түсіну маңызды. Мысалы, Палестинаның яһудилік секталарын және Жаңа Келісім заманында Палестинаны басқаратын үкімет туралы түсінік Киелі кітапты көбірек түсінуге көмектеседі. Бас діни қызметкер мен салық жинаушы сияқты лауазымдардың мағынасын түсіну осы лауазымдарды иеленген адамдар туралы басқалардың не ойлағанын білуге көмектеседі. Контекстік талдау: Аятты контекстен тыс түсіндіргенде оны басқа мағынада түсінуге болады. Бұл әдіс тармақтың мағынасына, тарауының, кітабының, тіпті Киелі кітаптың контексіне қарауға баса назар аударады. Теологиялық талдау: Әдетте бір аят теологияны жасамайды. Өйткені Киелі кітапта бір тақырып бірнеше кітапта қарастырылады. Мысалы, Киелі Рухтың сыйлары туралы Римдіктерге, Ефестіктерге және Қорынттықтарға 1-хатта айтылады. Қорынттықтарға арналған 1-жазбадағы бір аятты басқа аяттарды ескермей, дұрыс түсіндіруге болмайды. Әдебиеттің ерекшеліктерін талдау: Әдебиеттің бірнеше ерекшеліктерін қарастыру керек, бірақ ең бастысы – Жазбалардың әр жанры оған қатысты әртүрлі ережелер жинағын қамтиды. Жазбаларда кездесетін жанрлар: баяндамалар, тарих, пайғамбарлықтар, апокалиптикалық жазбалар, поэзия, Забур және хаттар. Бұл шығармаларда аллегория, бейнелі тіл, метафора, теңеу және тура мағынадағы тілдің әртүрлі деңгейлері бар. Мысалы, апокалиптикалық жазбалар мен поэзияда аңыздар мен тарихи жазбаларға қарағанда бейнелі және аллегориялық тіл көбірек қолданылады. Оларды шешу керек, ал жанрдың мағынасын толық түсіну үшін жанр танылуы керек. Алайда, Пойтресс Киелі кітапты зерттеу үш өлшемді мойындауы керек деп айтады: Құдай сөйлеуші, Киелі кітап Оның сөзі және Ол сөйлейтін адамдар. Бірақ бұл үшін библиялық герменевтика "сөйлеуші, сөйлеу және тыңдаушы" ішінде кездесетін мағынаның қабаттарын ашуы керек. Говард Хендрикс пен Чак Свиндолл сияқты кейбіреулер үшін бұл үш қадам жасау сияқты қарапайым болуы мүмкін: мәтінді байқау, мәтінді түсіндіру және мәтінді өз өміріне қолдану.

Оқырманның мән-жайы

Оқырманның жағдайының Киелі кітапқа деген көзқарасқа әсер ететіні мойындалады. Бұл, әсіресе, әрбір оқырманның, қаншалықты объективті болуға тырысса да, Киелі кітапқа өзімен бірге әкелген алдын ала пікірлерімен байланысты. Винсент Л. Уимбуш, Фернандо Ф. Сеговия, Р. С. Сугиртхараджа, Мэри Энн Толберт және Мигель А. Де Ла Торре Киелі кітаптың басым оқылымдарына еуроцентристік алдын ала пікірлердің әсер еткенін, осының нәтижесінде христиандық пен христиандық теологияның нәсілдік тұрғыдан түсіндірілуіне әкелгенін дәлелдеді. Бұған түзету ретінде кейбіреулер әлеуметтік жағдайды, әсіресе АҚШ-тағы азшылық топтарының жағдайында, мысалы афроамерикандық немесе азиялық американдық библиялық герменевтикада басымдық беруді ұсынады. Бұл көбінесе постколониалдық немесе азат етушілік әдістерге негізделген қайта оқылымдарға алып келеді. Басқа ғалымдар мұны тым радикалды және либералдық көзқарастарға негізделген деп санайды. Керісінше, азиялық американдық евангелистер Киелі кітапты зерттеу институтында баламалы зерттеулер жүргізу үшін зерттеу тобын құрды. Сол сияқты, Эсау Маккоули барлық адамның өмірлік тәжірибесі мен мәдениетімен Киелі кітапқа келетінін, бұл бір-бірінің оқылымдарындағы кемшіліктерді анықтауға көмектесетінін айтады. Афроамерикандықтардың саяси азаттығына баса назар аударудың орнына, Маккоули афроамерикандық шіркеудің тәжірибесінен туындаған "афроамерикандық шіркеулік түсіндіруді" қайта жаңғыртуды көздейді.

Траекториялық герменевтика

Траекториялық герменевтика немесе құтқарушы қозғалыстың герменевтикасы (RMH) – мәтіндегі әртүрлі «дауыстарды» анықтап, осы дауыстарды тарих (немесе кемінде бібліялық куәлік) арқылы дамып келе жатқан прогрестік траектория ретінде қарастыратын герменевтикалық тәсіл. Көбінесе бұл траектория қазіргі күнге дейін жалғасады. Киелі кітапты оқитын заманауи адам, бібліялық мәтін оны сол мәтіндегі дамып келе жатқан тақырыптың жалғасы ретінде көреді. Оқырманның міндеті – осы траекторияны анықтап, оған сәйкес түсіндіру. Уильям Дж. Вебб траекториялық герменевтиканы қолданып, Ескі және Жаңа өсиеттердегі моральдық талаптардың айналасындағы мәдени құндылықтар мен тәжірибелерге қарағанда айтарлықтай артықшылыққа ие екенін көрсетті. Ол Құдайдың өз халқымен қарым-қатынас жасағанда, халықтың басым мәдени құндылықтарына қарсы кеткен 18 түрлі жолды анықтады. Вебб үшін бұл герменевтиканың қолданылуы әйелдер мен құлдардың қатыгез ерлер/буржуазиялық үстемдіктен прогрестік түрде азат етілуін көрсетуге бағытталған. Алайда, гомосексуалдық актілерге тыйым салу, айналасындағы Ежелгі Таяу Шығыс немесе Грек-Римдік қоғамдарына қарағанда консервативті сипатта болады. Пауыл құлдықты тоқтату керектігін тікелей айтпаса да, Киелі кітаптағы траектория құлдардың прогрестік азаттығына бағытталған. Бұл қазіргі заманға дейін қолданылса, Киелі кітаптың куәлігі құлдықты жоюды қолдайды деген тұжырымға келеді. Әйелдерді қатыгез патриархаттан азат ету, Жаратылыстан және Шығудан бастап Пауылдың әйелдерді «бірлескен еңбекшілер» ретінде мойындауына дейін, заманауи кезеңге қолданылса, әйелдердің ерлерге берілгендей құқықтар мен міндеттерге ие болуы керек деген үлгіні қалыптастырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Киелі кітаптағы куәлік гомосексуалдыққа қатысты көзқарасында прогрестік түрде қатаңдаған, бірақ Вебб оның салдарына ешқандай баға бермеген.