Әулие Текла: Ерте христиан қасиеттісінің өмірі мен өнегесі
Thecla
Әулие Текла: ерте христиан қасиеттісі, апостол Павелдің ізбасары. Өмірі "Павел мен Текла әрекеттері" ескертуінде баяндалған. Дінді қабылдап, тұрмысқа шығудан бас тартқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ерте христиан қасиеттісі
Early Christian saint
Текла (Θέκλα,; Θέκλα; Tekla) – ерте христиан шіркеуінің қасиеттісі және апостол Пауылдың ізбасары болған әйел. Оның өмірі туралы ең алғашқы жазбалар көне апокрифтік "Пауыл мен Текланың істері" кітабында кездеседі.
Thecla (Θέκλα, ; Θέκλα; Tekla) was a saint of the early Christian Church, and a reported follower of Paul the Apostle. The earliest record of her life comes from the ancient apocryphal Acts of Paul and Thecla.
Діннің дәстүрі
Пауыл мен Текланың істері – Пауылдың істерінің бір бөлігін құрайтын, бірақ жеке таратылған 2-ші ғасырлық мәтін (шамамен 180 ж.). Мәтінде айтылғандай, Текла – Икониядан шыққан жас асыл текті қыз, ол христиан дініне өту үшін және Пауылды іздеу үшін күйеу жігітін тастауды шешкен. Мәтінде Текланың үш күн бойы терезесінің алдында отырып, Пауылдың христиан Құдайы және тазалықта өмір сүрудің маңыздылығы туралы айтқандарын тыңдағаны айтылады. Текланың анасы Теоклия мен күйеу жігіті Тамирис, Текланың Пауылдың үйретімдерін ұстануынан алаңдады. Олар Пауылды христиан болғаны үшін және «қызды үйленуден тайдырғаны үшін» жазалау үшін жергілікті билік органдарына жүгінді. Пауыл түрмеге қамалды, ал Текла оны зияраттап, оның шаңғысын сүйді және анасы мен күйеу жігітіне қайтудан бас тартты. Пауыл қаладан қуылды, ал Текла өртеуге үкім етілді. Алайда, Текла қызылшаңның басталуынан өртеу қасіретінен керемет түрде құтылды. Содан кейін ол Икониядан тыс жерде Пауылға кездесіп, оған: «Сен қайда барсаң да, мен сенің ізіңнен келемін» деді. Одан кейін ол Пауылмен бірге Писидиядағы Антақияға сапарлады. Сол жерде Александр есімді ақсүйек Теклаға құмарлық танытып, оны зорлауға тырысты. Текла оған қарсы тұрып, оның плащын жыртып, басынан тәжін түсірді, бұл оның шабуыл жасағаны үшін сотқа тартылуына себеп болды. Ол жабайы аңдарға жем болуге үкім етілді, бірақ тағы да бір керемет арқасында құтылды. Бір көріністе әйелдерге тән аңдар, әсіресе арпалар, оны еркек шабуылшылардан қорғады. Аренада ол өзін жағалаудағы агрессивті етектілерге толы көлге лақтырып, шайқасты. Олар оны жеместен бұрын шаңқаймен өлтірілді. Текла Мирада Пауылға қосылып, «еркектердің плащын жасау үшін өз жамылғысын өзгертті». Ол саяхаттап жүріп Құдай сөзін уағыздап, әйелдерді одан үлгі алып, тазалықта өмір сүруге шақырды. Пауылдың істері кітабының кейбір нұсқаларына сәйкес, Текла 72 жыл бойы Селевкиядағы үңгірде тұрып, христиан дінін таратуды жалғастырды. Текла өмірінің қалған бөлігін Сириядағы Маалула ауылында өткізді. Ол жерде ол жараларды емдеді және көптеген кереметтер жасады, бірақ үнемі қудаланды. Бірде оны қудалаушылар жақындап қалғанда, ол Құдайға жалбарынып, ол болған үңгірде жаңа жол ашылды және тастар оның артынан жабылды. Өлімі алдында ол Римге барып, Пауылдың қабірінің жанына жату мүмкіндігіне ие болды.
The Acts of Paul and Thecla is a 2nd century text (c. AD 180) which forms part of the Acts of Paul, but was also circulated separately. According to the text, Thecla was a young noble virgin from Iconium who chose to leave her fiance so she could convert to Christianity and follow Paul. In the text, it is said that Thecla spent three days sitting by her window, listening to Paul speak about the Christian God and the importance of living in chastity. Thecla's mother, Theoclia, and fiance, Thamyris, became concerned that Thecla was going to follow Paul's teachings. They turned to local authorities to punish Paul for being a Christian and "mak[ing] virgins averse to marriage". Paul was sent to prison, where Thecla visited him, kissed his bonds, and refused to leave him and return to her mother and fiance. Paul was made to leave the city and Thecla was condemned to be burned. However, Thecla was miraculously saved from burning at the stake by the onset of a storm. She then encountered Paul outside of Iconium, where she told him, "I will cut my hair off and I shall follow you wherever you go". She then traveled with Paul to Antioch of Pisidia. There, a nobleman named Alexander desired Thecla and attempted to rape her. Thecla fought him off, tore his cloak, and knocked his coronet off his head, which caused her to be put on trial for assault. She was sentenced to be eaten by wild beasts, but was again saved by a series of miracles. In one scene, female beasts, particularly lionesses, protected her against her male aggressors. While in the arena, she baptized herself by throwing herself into a nearby lake full of aggressive seals, who were all killed by lightning before they could devour her. Thecla rejoined Paul in Myra, "wearing a mantle that she had altered so as to make a man's cloak". As she traveled, she preached the word of God and encouraged women to imitate her by living a life of chastity. According to some versions of the Acts, Thecla lived in a cave in Seleucia Cilicia for 72 years, where she continued to spread Christianity. It is also said that Thecla spent the rest of her life in Maaloula, a village in Syria. There, she became a healer and performed many miracles, but remained constantly persecuted. In one instance, as her persecutors were about to get to her, she called out to God, a new passage was opened in the cave she was in, and the stones closed behind her. Before her death, she was able to go to Rome and lie down beside Paul's tomb.
Дәстүрлер мен түсіндірмелер
Шіркеу Әулиелері Текла туралы бірнеше дәстүрлерді баяндайды. IV ғасырда Григорий Ниссалық (Канттағы 14-ші уағыз) ол өзін құрбан етуге ұмтылғанын, яғни тәнді өлтіру арқылы, зор аскетизмге ұшырап, өзіндегі барлық дүниелік құштарлықты жойып, ақыл мен рухтан басқа ештеңе қалмағандай болғанын жазады: бүкіл әлем оған өлі секілді көрінді, өйткені ол әлем үшін де өлі болды. 300 жылдан асса соң Макарий Магнес христиандық жаңалықтың "[Матт. 10:34] қылыш екенін, ол [Матт. 10:35] қарым-қатынастарды үзіп, Текланы Теоклеядан ажыратқандай, адамдарды бір-бірінен бөледі" деп жазды. 280 жыл шамасында Текла Мефодий Олимптің Симпозиумындағы кейіпкерлердің бірі болып бейнеленеді, онда ол діни емес философия, әдебиеттің түрлі салалары туралы терең білімімен және көркем, бірақ қарапайым сөйлеу өнерімен танылады. Мефодий оның Пауылдан рухани және Евангелиялық білім алғанын және қасиетті ғылымдағы (“Логос 8”) шеберлігімен ерекшеленгенін айтады. Текланың шейіт болуы туралы ертедегі Шейіттердің өмірбаянында жиі айтылады. Диоклетианның (284–305) кезінде Трапезундтан шейіт болған Евгений, өзінің дұғаларында Текланы Дәуіт пен Даниялмен бірге еске алады. Полиевкттің (259 жылы қайтыс болған) өмірбаянының кіріспесінде Текла мен Перпетуя есімдері аталады, және олардан шабыт алған көптеген діншіл қыздар болды. Рим императоры Коммодтың (180–192) тұсындағы Евгения, шейіт болғандығы туралы жазбаларда Текланы өзінің үлгісі еткендігі айтылады. Кейбір ғалымдардың пікірінше, Текланың тарихы кейінірек еркек киім киген әйел қасиеттілердің көптеген оқиғаларына әсер етті, олардың ішінде қасиетті Анастасия Патриция, Пергелік қасиетті Матрона, Александриялық қасиетті Евфросина, Аполинария, Римдік қасиетті Евгения, Монах Марина және Александриялық қасиетті Теодора бар. Пауыл мен Текланың өмірбаяны жазылғаннан кейін үш-төрт ғасыр өткен соң жазылған бұл әңгімелер тақырыптық байланыстар арқылы Текланың тарихына сілтеме жасайды, ал Евгенияның өмірі жағдайында тікелей айтылады.
The Church Fathers recount a number of traditions about Thecla. Gregory of Nyssa writes in the 4th century (Homily 14 in Cant) that she undertook the sacrifice of herself, by giving death to the flesh, practicing great austerities, extinguishing in herself all earthly affections, so that nothing seemed to remain living in her but reason and spirit: the whole world seemed dead to her as she was to the world. Macarius Magnes, shortly after AD 300, wrote how the message of Christianity was "the sword, [Matt 10:34] which cuts relations from each other [Matt:10:35], as it cut Thecla from Theocleia". Around AD 280, Thecla features as one of the characters in Methodius of Olympus' Symposium, in which she displays considerable knowledge of profane philosophy, various branches of literature, and eloquent yet modest discourse. Methodius states that she received her instruction in divine and evangelical knowledge from Paul, and was eminent for her skill in sacred science ("Logos 8"). The martyrdom of Thecla is frequently referred to in the earliest Acts of the Martyrs. Eugenius, a martyr of Trebizond under Diocletian (284–305), couples Thecla with David and Daniel in his prayers. The exordium of the Acts of Polyeuctes (died 259) refers to Thecla and Perpetua, and there were certainly many virgin martyrs who drew their first inspiration from the same source. Eugenia of Rome in the reign of Commodus (180–192) is reported in the Acts of her martyrdom to have taken Thecla as her model. According to some scholars, Thecla's story inspired many later stories of women saints who dressed as men, including St. Anastasia the Patrician, St. Matrona of Perge, St. Euphrosyne of Alexandria, St. Apolinaria, St. Eugenia of Rome, St. Marina the Monk, and St. Theodora of Alexandria. Written three or four centuries after the Acts of Paul and Thecla, these stories reference Thecla's story through thematic connections, and in the case of The Life of Eugenia, explicitly.
Құрмет
Шығыс православие шіркеуінде «Пауыл мен Текланың істері» кітабының кеңінен таралғаны оған көрсетілген құрметтің дәлелі болып табылады. Ол «әйелдер арасындағы апостол және бірінші шейіт» және «әулиелік дәрежесімен апостолдарға тең» деп аталды. Ол әйелдер үшін аскетизмнің үлгісі ретінде кеңінен сіңірілді. IV және V ғасырларда Текла әдебиетте үлгілі бойжеткен және шейіт ретінде мақталып, Олимптық Мефодий, Никейлік Григорий және Назианздық Григорий сияқты аскетикалық жазушылар мен дінтанушылардың еңбектерінде кеңінен көрсетілді. Шығыс православие шіркеуінің шығыс обрядтары оны 24 қыркүйекте (жаңа күнтізбе бойынша) және 7 қазанда (ескі немесе Юлиан күнтізбесін қолданатын шіркеулерде) еске алады. Оның құрметі Селеукия Киликияда (ол қартайғанша өмір сүрді және сонда жерленді), Иконияда (қазіргі Кония) және Никомидияда ерекше өркендеді. Бұл культ батыс Еуропада кемінде 4 ғасырдан бері бар. Франциядағы Шамалиерде оның реликвиялары сақталған деп есептеледі. Аквилеялық және Триесттік Текла сияқты белгісіз әулиелер де оның үлгісімен жасалған. Беденің мартирологиясында Текла 23 қыркүйекте тойланады, бұл батыстағы оның мерекесі болған, бірақ 1969 жылы Рим католик шіркеуі тарихи дәлелдердің жетіспеуіне байланысты Текланың мерекесін қасиеттілер тізімінен алып тастады. Православ шіркеулерінің батыс обрядтарындағы шіркеулер оны 23 қыркүйекте (жаңа күнтізбе шіркеулері) және 6 қазанда (ескі күнтізбе шіркеулері) тойлауды жалғастырады. Батыс ритуалды монастырь ордені Әулие Пауыл Бірінші Ғұрыпшы оның мерекесін 24 қыркүйекте тойлайды. Текланың жергілікті шейіт болуы туралы дәстүр апостол Пауылға байланысты эпизодқа әсер еткен болуы мүмкін. «Актаның редакторы М.Р. Джеймс былай деп жазды: «Киелі Текла культінің шығыс және батысқа тараған, оның ең танымал бойжеткен шейіт болған өте үлкен танымалдығын түсіндіру басқаша қиын» (Джеймс 1924).
In the Eastern Orthodox Church, the wide circulation of the Acts of Paul and Thecla is evidence of her veneration. She was called "apostle and protomartyr among women" and "equal to apostles in sanctity". She was widely cited as an ascetic role model for women. During the fourth and fifth centuries, Thecla was lauded in literature as an exemplary virgin and martyr by ascetic writers and theologians such as Methodius of Olympus, Gregory of Nyssa, and Gregory of Nazianzus. The Eastern Rites of the Eastern Orthodox Church commemorate her on 24 September in churches following the new Calendar and 7 October for those using the old or Julian Calendar. Her veneration flourished particularly at Seleucia Cilicia (where she was said to have lived to old age and be buried), Iconium (present day Konya), and Nicomedia. The society also appeared at least as early as the 4th century in Western Europe. Chamalières in France was believed to hold relics. The obscure saints, Tecla of Aquileia and of Trieste are modeled after her. In Bede's martyrology, Thecla is celebrated on 23 September, which was her feast day in the West, though in 1969 the Roman Catholic Church removed Thecla's feast day from the Calendar of Saints for lack of historic evidence. The Western Rite Parishes of the Orthodox Churches continue to celebrate her on 23 September (new Calendar Parishes) and 6 October (old Calendar Churches). The Western Rite Monastic Order of Saint Paul the First Hermit celebrates her feast day on 24 September. A local martyr tradition of Thecla may have inspired an episode connected to Paul the Apostle. "It is otherwise difficult to account for the very great popularity of the cult of St. Thecla, which spread over East and West, and made her the most famous of virgin martyrs," wrote M. R. James, the editor of this Acta (James 1924).
Силифкедегі әулие Текланың қабірі
Селеукиядағы үңгірдегі қабір христиан әлеміндегі ең әйгілі қабірлердің бірі болды. Назианздық Григорий үш жыл бойы "жоғары мақталған жас қыз Текланың" қасиетті орнына уытты. Бұл орынды Эгерия 380 жылдардың ортасында сипаттаған. Ол бірнеше рет қайта жаңартылды, соның ішінде 5 ғасырда император Зенон, ал қазір қабір мен киелі орынның қираған қалдықтары Ая Текла шіркеуі немесе Мериамлик деп аталады. 5 ғасырға жататын авторсыз жазылған "Текланың өмірі мен кереметтері" атты еңбек қалаға ерекше назар аударды.
The cave tomb in Seleucia was one of the most celebrated in the Christian world. Gregory of Nazianzus withdrew to the shrine of "the highly praised young maid Thecla" for three years. The site was described by Egeria in the mid 380s. It was restored several times, among others by the Emperor Zeno in the 5th century, and today the ruins of the tomb and sanctuary are called Aya Tekla Church or Meriamlik. A 5th century anonymous work, The Life and Miracles of Thecla, concentrates on the town.
Маалуладағы әулие Текланың қабірі
Маалула қаласында, Сирияда, грек православиелік әйелдер монастыры – қасиетті Текла монастыры, оның үңгірдегі қабірінің жанында салынған. Оған тау беткейіндегі баспалдақтармен жетуге болады, бұл қасиетті құдықпен бірге зиярат етуге арналған орын. Шіркеу дәстүрі бойынша, тау керемет түрде ашылып, Текланы қуғыншылардан қорғаған. 2013 жылдың 2 желтоқсанында, Сирия азаматтық соғысы кезінде, Аль-Нусра майданының Аль-Каида радикалдары осы жердегі он екі қарындасты ұстап кетті. Үш айдан кейін қарындастар террористердің туыстарымен айырбасталды. 2014 жылдың сәуір айында қала Сирия үкіметтік әскерлері тарапынан босатылды. 2018 жылдың 30 мамырында шіркеудің ректоры Илияс Адес монастырь Антиохия грек православие шіркеуінің және Ресей православие шіркеуінің көмегімен бір ай ішінде толыққанды қалпына келтірілетінін хабарлады. Монастырь бүкіл әлемнен, соның ішінде Ресейден келген шығыс православие христиандары үшін танымал мақсатты жер болып табылады.
In Maaloula, Syria, a Greek Orthodox nunnery, the Convent of Saint Thecla, was built near her cave tomb, reached by steps in the mountainside, a pilgrimage site with a holy well. The Church tradition is that the mountain opened miraculously to protect Thecla from her persecutors. On Monday, December 2, 2013, during the Syrian civil war, twelve nuns there were seized by Al Qaeda radicals of Al Nusra Front during the bombardment of her shrine. Three months later the nuns were exchanged for relatives of terrorists. In April 2014, the town was liberated by Syrian governmental troops. On May 30, 2018, the rector of the Church, Ilias Ades, announced that the monastery would be entirely restored in a month by the Greek Orthodox Church of Antioch with help from the Russian Orthodox Church. The Monastery is a popular destination for Eastern Orthodox Christians from around the world, including Russia.
Сент-Текла монастыры, Ларнака
Дәстүр бойынша, Рим императоршасы Елена Ларнака маңындағы Мосфилотиде орналасқан Әулие Текла монастырын құрды. Мамлюктар Кілікія Армения Корольдығын басып алғаннан кейін, Әулие Текланың қасиеттерінің бір бөлігі христиандар тарапынан Кипрге әкелінді. Қазір қасиеттер осы монастырда сақталуда.
According to tradition, the Roman empress Helena founded the monastery of Saint Tecla that is located in Mosfiloti near Larnaca. After the Mamluks had taken control of Armenian Kingdom of Cilicia, part of the hallows of Saint Thecla were carried to Cyprus by Christians. The hallows are in this monastery now.
Кипрдегі Сент-Менас
Кипрдегі Әулие Менас шіркеуіндегі "шаһид Текла" еске алу жазуы 1 ғасырдың екінші жартысына жатқызылып, 20 ғасырдың басында оның тарихи тұлға екенін көрсететін дәлел ретінде қарастырылды. Кипрдегі Әулие Менас шіркеуіне жақын бұл қасиетті орындағы саяхатшы әйелдер, діни сапарларында көптеген әйелдер тоқтаған жерден құйылған қасиетті су, май немесе тіпті топырақпен толтыруға болатын кішкене құты сатып ала алатын. Бұл құтылардың бір жағында Менастың, екінші жағында Текланың суреті бейнеленген.
An inscription in remembrance "of the martyr Thecla" in the church of St. Menas in Cyprus, and dated to the second half of the 1st century, was interpreted in the early twentieth century as evidence for her historical existence. At this pilgrimage site near the Church of St. Menas in Cyprus, women had the option to buy a flask which they could fill with holy water, oil, or even dirt from that stop which many women visited during their pilgrimage. These flasks depict the image of Menas on one side and Thecla on the other side.
Римдегі Қасиетті Текланың катакомбасы
2010 жылдың маусым айында Римдегі Санта-Текла катакомбасының қабырғасында Ватиканның Архаологиялық комиссиясының археологтары лазерлік технологияны қолданып, саз және әк қабығының қабаттарын жойды. Олар "жіңішке беті, қара, үшкір сақалы, кішкентай көздері және қабаулы қабағы бар" апостол Пауылдың бейнеленген фрескасын тапты, оның пікірінше, бұл Пауылдың ең көне суреті, ол 4 ғасырдың соңына жатады.
In June 2010, on a wall of the Catacomba di Santa Tecla in Rome, Vatican archaeologists of the Pontifical Commission for Sacred Archaeology, using laser technology to remove layers of clay and lime rind, discovered a frescoed portrait of St Paul the Apostle, "recognizable by his thin face and dark pointed beard with small eyes and furrowed brow", which they believe is the oldest image in existence of Paul, dating from the late 4th century.
Қасиетті Текла қозғалысы
Қасиетті Текланың адалдығы мен таңдалған әулие ретіндегі бейнесі Кіші Азия мен Египетте көптеген әйелдердің ізбасарларын тудырды. Осы әйелдердің арасында Қасиетті Текла әйелдерді күшейтудің қамқоршысы ретінде құрметке ие болды: Пауыл мен Текланың өмірбаянында Қасиетті Текла ерлерге уағыз айтқан және өзін-өзі крещение рәсімінен өткізген, бұл әдетте тек ерлерге ғана тән нәрселер еді. Қасиетті Текла осы әйелдердің арасында еліктеу мәдениетін қалыптастырды. Олардың кейбіреуі үйлерде, қабірлерде (оның солай істегені айтылады) және тіпті монастырларда бойжеткен қыздар ретінде өмір сүрді. Бұл әйелдер Текла мен оның инабаты туралы әңгімелер айта отырып, күшті бойжеткендер тобы ретінде бірге саяхаттайтын. Қасиетті Текла қозғалысының басқа да әйелдері қыздарына оның есімін қойып, оның суретін қабірлеріне және май шамдарына түсіретін. Осының барлығында Текланың күші болды, ол көптеген әйелдердің батылға бармайтын нәрселерін жасады және олар бір-бірін қолдап, күшті қауымдастық құрды.
St. Thecla, with her dedication and image of a chosen saint, started a following of masses of women across Asia Minor and Egypt. St. Thecla was praised among these women as a sort of patron of empowerment for women: in the Acts of Paul and Thecla, St. Thecla preached to men, and baptized herself, all things that were normally supposed to have only been done by men. St. Thecla created a culture of imitation in these women. Several of them would live as virgins in households, in tombs (as she was rumored to do), and sometimes in monasteries. These women would travel together as bands of empowered virgins telling stories of Thecla and her grace. Other women in the Movement of St. Thecla would name their daughters after her and engrave her face on their tombs and on their oil lamps. All of these women were empowered by Thecla, a woman who did things that not many women would ever dare to do, and they built a strong community in which they empowered each other.