Кіріспе

Пауыл апостолдың Текла есімді жас бойжеткенге тигізген әсері туралы аңыз әңгіме. "Пауыл мен Текланың істері" (Acta Pauli et Theclae) – Пауыл апостолдың Текла есімді жас бойжеткенге тигізген әсерін баяндайтын апокрифтік мәтін. Бұл Жаңа өсиеттің апокрифтік жазбаларының бірі. Эдгар Гудспид оны "діни романда" деп атады.

Мәтіннің тарихы

Бұл туралы Тертуллианның De baptismo 17:5 (шамамен 190 ж.) еңбегінде алғаш айтылған, онда Азиядан келген пресвитер Пауыл мен Текланың тарихын жазды және оны жазғанын мойындағаннан кейін қызметтен алынды делінеді. Коммодтың (180–192) билігі тұсында Римдік Евгенияның шейіт болғандығы туралы хабарламада, Тертуллианның мәтінін жақтырмауынан бұрын, Текланы өзінің үлгісі етіп алғаны айтылады. Иероним Тертуллианнан алынған мәліметтерді келтіреді, және оның хронологияны дәл баяндауының арқасында, кейбір ғалымдар бұл мәтінді бірінші ғасырда жазылған деп санайды. Грек тілінде сақталған "Пауыл мен Текланың істері" кітабының көптеген нұсқалары, сондай-ақ копт тіліндегі бірнеше нұсқалары, және шіркеу әулиелерінің еңбектеріндегі сілтемелер оның кеңінен тарағанын көрсетеді. Шығыс шіркеуінде грек, сириялық және армян тілдерінде "Пауыл мен Текланың істері" кітабының кеңінен таралғаны Икониялық Теклаға көрсетілген құрметтің дәлелі. Латын, копт және эфиоп тілдеріндегі нұсқалары да бар, олар кейде грек тіліндегі нұсқадан айқын өзгешеліктерді көрсетеді. "Эфиоп тілінде Текланың уағыздау және крещение рәсімін өткізу туралы мойындауы болмағандықтан, оқиғаның мағынасының жартысы жоғалып кетті". Копт тілінде табылған "Пауыл мен Текланың істері" кітабының мәтіні, "Пауыл мен Текланың істері" кітабының кенеттен басталуы осы үлкен еңбектердің бір бөлігі болғандығынан туындағанын көрсетеді.

Мәтіннің баяндамасы

Автор бұл оқиғаны апостол Пауылдың бірінші миссионерлік сапары кезінде жасайды, бірақ бұл мәтін Жаңа өсиеттегі Пауылдың Елшілердің істері мен Пауылдың хаттарындағы бейнесінен идеологиялық тұрғыдан өзгешеленеді. Пауыл мен Текланың іс-әрекеттерінде Пауыл Иконияға (Елшілердің істері 13:51) барып, «Құдай сөзін» – ұстамдылық пен қайта тірілу туралы жариялайды. Пауылға толық физикалық сипаттама берілген, ол ауызша дәстүрді көрсетеді. Сирия тіліндегі мәтінде: «Ол орташа бойлы, шашы сирек, аяқтары сәл қисық, тізелері шығыңқы, үлкен көздері, қабаулары бірігіп, мұрны ұзын, инабатты және мейірімді, кейде адам, кейде періштедей көрінетін еді» делінген. Иконияда Пауыл уағыздарын Онисифордың үйінде (2 Тим 1:16) бірнеше нұсқаулар түрінде айтқан, оны көрші үйдің терезесінен естіген жас ақсүйек Текла күндер бойы қозғалмай тыңдаған. Текланың анасы Теоклея мен күйеуі Тамирис Пауылдың «бір ғана Құдайдан қорқу және таза өмір сүру керек» деген талабын орындауынан алаңдап, Пауылды билеушіге сүйреп әкелу үшін халықты жинады, ол апостолды түрмеге қамады. Текла түрмеге кіру үшін қарауылға пара беріп, Пауылдың аяғына отырып, оның сөздерін тыңдап, «тізгіннен айырылған қолына сүйді». Оның отбасы оны тауып алып, Пауыл мен Текланы билеушінің алдына алып келді. Анасының өтінішімен Пауылды қамшымен соғуға және қууға үкім шығарылды (Елшілердің істері 14:19, 2 Тим 3:11 Пауылға қатысты, бірақ нақты Теклаға емес), ал Текла өртеуге үкім етілді, осылайша «осы адамның сөзін тыңдаған барлық әйелдер қорқуы мүмкін». Текла жалаңаш күйі отқа тасталды, бірақ Құдай керемет дауыл жіберіп отты сөндіргендіктен ол аман қалды. Апокрифтік деректерге сәйкес, Текла Пауылмен Икониядан тыс жерде кездесіп, оған: «Мен шашымды қырқып, сенің ізіңнен еріп келемін» деді. Содан кейін екеуі Писидиялық Антақияға (Елшілердің істері 14:21) сапарлады, онда Александр есімді ақсүйек Теклаға құмарлық танытып, Пауылға оны сатып алу үшін ақша ұсынды. Пауыл оны танымайтынын айтты, ал Александр Текланы күшпен алып кетуге тырысты. Текла оған қарсы күресіп, оны ұрып, қала тұрғындарының қызығушылығын тудырды. Александр оны ақсүйекке шабуыл жасағаны үшін билеушінің алдына сүйреп әкелді, ал қала әйелдерінің наразылығына қарамастан, Текла жабайы аңдарға жем болуға үкім етілді. Оның өлгеннен кейін де адалдығы сақталатынына көз жеткізу үшін Антония Трифена патшайым оны бір түнге қорғауға алды. Келесі күні Текла қаһарлы арстанға байланып, қала көшелерімен көрсетілді. Кейбіреулер оны дінсіздікке айыптаса, қаладағы басқа әйелдер оның үкімінің әділетсіз екеніне наразылық білдірді. Дегенмен, Текла жалаңаш күйі аренаға лақтырылды, онда арстан оны аюдан қорғап, Александрға тиесілі арстанды өлтірді. Аренадағы күні өмірінің соңғы мүмкіндігі болады деп сенген Текла ашыққан етегі (немесе кейбір нұсқаларда теңіз бұзаулары) бар су тоғанына секірді. Керемет оқиға оны жеп үлгермей тұрып, найзағай шашып етегінің барлығын өлтірді. Текланың соты кезінде аренадағы әйелдердің хош иісі жабайы аңдарды гипноз етіп, олар Теклаға зиян келтірмеді, ал от оны ашулы бұқалардан сақтап қалды. Текла Трифена есінен танып, Александр патшаның қайтыс болғанын ойлап, билеушіден мейірім сұрап босатылды. Билеуші Текланың христиандық Құдай туралы айтқан сөздерін естіп, оны киіндіріп, қуанышты қала әйелдеріне жіберді. Мирада Текла Пауылға еш зардап шекпей, «еркек киімін жасау үшін өзгерткен шапанын киіп» қайтып келді. Кейін ол анасын дінге көндіру үшін Иконияға қайта оралды. Ол Селеукияға, Кіликияға қоныстанды. Кейбір деректерде ол 72 жыл бойы үңгірде өмір сүрген және емші болған. Қаладағы грек дәрігерлері өмірлік күнкөрісінен айырылып, жас жігіттерді 90 жастағы Текланы зорлауға шақырды. Олар оны алып кетпек болғанда, үңгірде жаңа жол ашылып, артынан тастар құлап жабылды. Ол Римге барып, Пауылдың қабірінің жанында жатуға мүкіндік алды.