Кіріспе
Ирланд мифологиясындағы сиқырлы бұқа. Ирландия мифологиясының Ольстер циклында Донн Куаилнге, Кулидің қоңыр бұқасы, өте құнарлы тұқымдық бұқа еді, оған ие болу үшін Таин Бо Куаилнге (Кули шабуылы) шайқасы болған.
In the Ulster Cycle of Irish mythology Donn Cúailnge, the Brown Bull of Cooley, was an extremely fertile stud bull over whom the Táin Bó Cúailnge (Cattle Raid of Cooley) was fought.
Алдын ала сөз
Тоғызыншы ғасырдағы ремскела немесе форетал осы әңгіменің қалай пайда болғанын айтады. VI ғасырда ақын Сенчан Торпеист Ирландия ақындарын жинап, олардың біреуі Тайн Бо Куаилнге туралы әңгімені біле ме екенін анықтауға тырысты, бірақ олардың ешқайсысы оның толық нұсқасын білмеді, тек бөліктерін ғана білді. Оның ұлы Мюрген Фергус мак Ройхтың қабіріне барып, өлең оқыды, сонда Фергустың рухы оған пайда болды және Тайн оқиғаларын болғандай етіп баяндады.
Аңыз
Ол бастапқыда Фриух есімді шошқа бағушы, Мюнстер сидхінің патшасы Бодб Диаргқа қызмет еткен. Ол Коннахт сидхінің патшасы Охалл Охнеге шошқа баққан Рюхтпен келіспеді. Екеуі соғысып, түрлі жануарлар мен адам түріне айналып, соңында екі құртқа айналды, оларды екі сиыр жұтып қойды, және екі бұқа болып қайта туды: Донн Куайлнге және Финбхеннах ("Ақ мүйізді"). Донн Ольстердің мал иесі Даир мак Фиахнаға тиесілі болды; Финбхеннах Коннахт патшайымы Медбтың мал бағында дүниеге келді, бірақ өзін одан төмен тұрған әйелге тиесілі деп санады және күйеуі Айлильдің мал бағына қосылды. Медб Доннды ұрлау үшін әскер жинап, Ольстерге жорық жасады. Фергус мак Ройх жерді жақсы білгендіктен, оған басшылық тапсырылды. Морриган, қара қанаты бар құс түрінде, Доннға жақындап келе жатқан әскер туралы ескертті, сонан соң Донн Куайлнге ашуға берілді. Кучулайн Медб әскерімен Слив-Фой тауында кездесіп, фортта жеке шайқасу құқығын қолданды, бірнеше айға созылған қақтығыста бірқатар батырларды жеңді.
Нұсқалар
Ертегінің ең көне нұсқасы «Дун сиыры кітабы» ("Lebor na hUidre") деп аталатын кітапта табылды. Бұл нұсқа көбінесе 1390 жыл шамасында аяқталған «Леканның сары кітабы» ("Lebor Buide Lecáin") кітабында көшірілген.