Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канададағы әлеуметтік консерватизм отбасы, сексуалдық қатынастар және мораль мәселелері бойынша консервативті көзқарастарды білдіреді. Еуропа мен Солтүстік Америка контекстінде әлеуметтік консерваторлар табиғи заңға, сондай-ақ дәстүрлі отбасылық құндылықтар мен саясатқа сенеді. Қазіргі Канадада әлеуметтік консерватизм аборт және эвтаназияға қатысты өмірді қолдайтын құндылықтарды да қамтиды.
Social conservatism in Canada represents conservative positions on issues of family, sexuality and morality. In the European and North American context, social conservatives believe in natural law as well as traditional family values and policies. In Canada's modern context, social conservatism also includes pro life values on abortion and euthanasia.
Өмірбаян
Канаданың саяси және әлеуметтік тарихы консервативті институттар мен идеалдармен ұзақ уақыт бойы қалыптасқан байланыстардан бастау алады. Конфедерацияға дейінгі Канаданың негізгі құрылтайшы мекемелері, ағылшын және француз Канадасында діни ұйымдар болды. Квебектегі иезуиттер мен Онтариодағы әртүрлі англикандық миссиялары сияқты топтар кейінгі ғасырлардағы білім беру, саяси және әлеуметтік иерархиялардың негізін қалады. Католик шіркеуінің Квебектегі ықпалы мен бақылауы Үндемеген революцияға дейін үш ғасыр бойы еңсерілмейтін болды. Сол сияқты, Британдық торизм және протестанттық пуритандық идеалдар Онтариода консервативті Біріккен империяның лоялистерінің Америка революциясынан қашып кетуінен кейін өте терең тамыр жайған, сондықтан алкоголь, темекі сату және құмар ойындарға қатысты заңдар әлі күнге дейін Онтариода қатаң реттеледі. 20-ғасырдың басында Торонтода қатаң моральдық заңдар болды (олар 1950 жылдары жексенбілік спортқа тыйым салуды, сондай-ақ 1980 жылдары жексенбілік сауда-саттыққа тыйым салуды қамтиды). Бүгінде Онтариода алкогольді жақсы реттейді, ал провинциялар 1986 жылы алкоголь мен құмар ойындарға билік алды. Әлеуметтік консерватизмнің 19-шы және 20-шы ғасырларда қаншалықты қалыптасқаны Конфедерацияға дейінгі Канададағы Тори фракцияларының күші мен ықпалынан, мысалы Отбасылық келісім және Шато кликасы, Конфедерациядан кейін Канаданың Консервативтік партиясының беделін және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сол жаққа бейімделген немесе прогрессивті көзқарастарды қатты басудан көрінеді. Тіпті бүгінгі күні де Канададағы әлеуметтік консерватизм Канаданың Торонто, Монреаль және Ванкувер сияқты ірі қалалық орталықтарынан тыс жерде қолдау табады. Әлеуметтік консерватизмнің маңыздылығы 1790 жылдары Онтариоға қоныс аударған Біріккен империяның лоялистерімен және одан кейінгі Отбасылық келісімнің қалыптасуымен шектелмейді. Алдағы қатаю 1800-жылдардың ортасында Шығыс Еуропадан келген меннониттер мен духоборлар далаға қоныстанған аграрлық қауымдастықтар құрды. Бұл қауымдардың кейбіреулері әлі күнге дейін шағын отарлар ретінде өмір сүруде. Сонымен қатар, Альберта мен Британдық Колумбияға мормондар көшіп келгеннен кейін, шекарада Боунтифул мен Кардстон сияқты шағын, бірақ көрнекті мормон қауымдары пайда болды. Бұл шамамен Шығыс Еуропаның далаға ағылуымен бірдей болды. 1890 жылдары АҚШ-та бір мезгілде үш түрлі әлеуметтік консервативті қозғалыстар пайда болды, олардың ықпалы Канадаға дейін тарады. Бұған Виктория дәуірінің морализмі, Үшінші Ұлы ояну және Консервативті қасиеттілік кірді. Бұлардың барлығы халықтың арасында таралған жеке әлеуметтік консервативке қарсы әлеуметтік консервативизмнің алғашқы ірі саяси кіруін бастады. Бұл қозғалыстар 1920 жылдары алкогольге уақытша тыйым салуды көрді. 1930 жылдары Батыс Канадада екі танымал партия сол кездегі саяси мәселелерге байланысты әлеуметтік консервативті саясатты қолдауға кірісті. Солшыл CCF партиясы әлеуметтік ізгі хабарды біріктірді, ал оңшыл Social Credit партиясы христиандық әлеуметтік несиелерді уағыздады. Онтариода фундаменталистік христиандық топтар да болды. 1890 жылдары Онтариода Амиш қауымдастықтары, сондай-ақ басқа анабаптистер, мысалы, Онтариода 1956 жылы басталған консервативті меннониттер сияқты. Дифенбекер дәуірінде христиандық топтар ұйымдастырыла бастады, мысалы, 1957 жылы Канаданың Оңтүстік баптистер конференциясы және 1964 жылы Канаданың евангелистік серіктестігі. Алайда қазіргі уақытта әлеуметтік консерватизм Канадада бұрынғыдай ықпалды емес және үнемі төмендеп келеді. Негізгі себеп - бұрынғы премьер-министр Стивен Харпер сияқты көшбасшылар көтермелеген оңшыл, неолибералды саясат моральдық немесе әлеуметтік консерватизммен байланысты емес. Яғни, оның артында үлкен саяси партия жоқ, ал әлеуметтік консерваторлар өздерінің дауыстарын бөліп алды. Алайда, әлеуметтік консерваторлар әлі де Канаданың шағын контингенті болып табылады. Соңғы уақытта олар белсенді саяси сипатын әлі де көрсетіп келеді, мысалы, 2014 жылы Канадада жезөкшелікке тыйым салынған жаңа аболиционистік тыйым салу кезінде. Әлеуметтік консерваторлар дәстүрлі мораль мен әлеуметтік әдет-ғұрыптарға, көбінесе азаматтық заң немесе ереже арқылы, қайта оралуын талап етеді. Дәстүрлі құндылықтардан алыстаған әлеуметтік өзгерістер күмәнді болып саналады, ал дәстүрге негізделген әлеуметтік құндылықтар сыналған, сыналған және шынайы болып саналады. Бұл көзқарас діни консерваторлармен, әсіресе евангелистермен немесе консервативті римдік католиктермен байланысты. Кейбір тарихи мысалдарға Уильям Хорас Темпл және Уильям Аберхарт кіреді. Жақындағы әлеуметтік консервативті канадалықтардың мысалы ретінде Канаданың Консервативтік партиясының бұрынғы жетекшісі Эндрю Шир және Стоквелл Дэйді атауға болады. Бұл тұрғыдағы көрнекті премьер-министрлерге Билл Вандер Залм, Эрнест Мэннинг және Морис Дюплесси кіреді. Әлеуметтік консервативті құндылықтар міндетті түрде оңшыл фискалдық консерватизммен сәйкес келе бермейді. Фискалдық солшыл саясаткерлер әлеуметтік консервативті құндылықтарды қабылдауы мүмкін.
Canada's political and social history stems from long established ties to conservative institutions and ideals. The major founding institutions of pre Confederation Canada, both in English and French Canada, were religious organizations. Groups such as the Jesuits in Quebec and various Anglican missions in Ontario gave rise to the founding educational, political and social hierarchies of the ensuing centuries. The Catholic Church's control and influence in Quebec was insurmountable for nearly three centuries prior to the Quiet Revolution. Similarly, British Toryism and Protestant puritanical ideals in Ontario were so deeply entrenched after the migration of conservative United Empire Loyalists fleeing the American Revolution that laws regarding alcohol, tobacco sales and gambling are still strictly regulated in Ontario. At the turn of the 20th century, Toronto had strict moralistic by laws (which included a ban on Sunday sports into the 1950s as well as Sunday shopping into the 1980s). To this day, Ontario continues to have well regulated alcohol, with provinces having gained power over alcohol and gambling in 1986. The extent to which social conservatism was embedded in the 19th and 20th centuries is evidenced by the power and influence of Tory factions in pre Confederation Canada, such as the Family Compact and the Chateau Clique, the prominence of the Conservative Party of Canada after Confederation and the pronounced stifling of left leaning or progressive views until after the Second World War. Even to this day, social conservatism in Canada still has support outside such major urban centres in Canada as Toronto, Montreal and Vancouver. The prominence of social conservatism is not just limited to United Empire Loyalists settling in Ontario in the 1790s and the subsequent formation of the Family Compact. Further solidification occurred during the mid 1800s with Mennonites and Doukhobors from Eastern Europe settling in the prairies to establish agrarian communities. Some of these communities still exist to this day as small colonies. Furthermore, Mormon migration to Alberta and British Columbia resulted in small but prominent Mormon communities along the border, such as Bountiful and Cardston. This occurred roughly around the same time as the East European influx into the prairies. By the 1890s, three different Social Conservative movements emerged simultaneously in the United States, with their influence bleeding over into Canada. This included Victorian Moralism, the Third Great Awakening, and Conservative Holiness. All of these began the first major political entry of social conservatism, as opposed to the private social conservatism prevalent among the population. These movements would see temporary bans on alcohol in the 1920s. By the 1930s, two prominent parties began espousing socially conservative policies in Western Canada, tied to political concerns of the time. The left wing CCF party that integrated social gospel, and the right wing Social Credit party that preached Christian social credit. Ontario had its share of fundamentalist Christian groups as well. Amish communities established themselves in Ontario in the 1890s, as well as other Anabaptists, such as the Conservative Mennonites that began around 1956 in Ontario. Christian groups began becoming organized by the Diefenbaker era, such as the Canadian Southern Baptist Conference in 1957 and the Evangelical Fellowship of Canada in 1964. In modern times, however, social conservatism has not been as influential in Canada as in the past, and has been in constant decline. The main reason is that right wing, neoliberal politics as promoted by leaders such as former Prime Minister Stephen Harper have not been linked to moral or social conservatism. That is, there is no large political party behind it, and social conservatives have divided their votes. However, social conservatives still consist of a small contingent within Canada. In recent times, they have still shown their active political nature, such as during the 2014 neo abolitionist ban on prostitution in Canada. Social conservatives demand a return to traditional morality and social mores, often through civil law or regulation. Social change away from traditional values is generally regarded as suspect, while social values based on tradition are generally regarded as tried, tested and true. It is a view commonly associated with religious conservatives, particularly Evangelicals or conservative Roman Catholics. Some historic examples include William Horace Temple and William Aberhart. Examples of more recent socially conservative Canadians include former leader of the Conservative Party of Canada Andrew Scheer, as well as Stockwell Day. Some notable premiers in this regard include Bill Vander Zalm, Ernest Manning, and Maurice Duplessis. Socially conservative values do not necessarily coincide with those of right wing fiscal conservatism. Fiscally left leaning politicians may embrace socially conservative values.
Саяси әсері
Қазіргі Канада саясатында әлеуметтік консерваторлар Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясының шенеуіктері оларды жиі шеттетуіне наразылық білдірді. Олардың көпшілігі ХХ ғасырдың соңғы жартысында «қызыл торилер» басқарған партия тарапынан қабылданбағанын сезінді. Көптегендері саяси орталарын Канаданың Реформа партиясында және оның алдындағы Канаданың Әлеуметтік несие партиясында тапты. Реформа партиясының жетекшісі Престон Мэннинг популизм арқылы реформалық қозғалыстың қолдауын кеңейтуге тырысқанына қарамастан, партияда әлеуметтік консерваторлар басымдық танытты. Мэннингтің партиясына толыққанды әлеуметтік консервативтік құндылықтарды қабылдауға рұқсат бермеуі, оның Стоквелл Дэйдің пайдасына жаңа Канадалық Альянстың жетекшілігінен кетуіне себеп болды. Кейбір мәселелер, мысалы, 1990 жылы Брайан Малруни үкіметі кезінде абортты шектеуге бағытталған, бірақ Сенатқа жеткен, алайда қабылданбаған заң жобасы сияқты, Канададағы консервативтік айналымдарда әлі де шешілмей отыр. Әлеуметтік консервативтік қозғалыс 2002 жылы Стивен Харперден жеңілгеніне дейін де Канадалық Альянста ықпалды күш болып қала берді. Канадалық Альянс мүшелері мен Прогрессивті консерваторлардың коалициясынан құрылған Канаданың Консервативтік партиясында әлеуметтік консерваторлар әлі де ескерілуге тиіс күш, бірақ көптеген Консервативтік партияның қолдаушылары Стивен Харпер үкіметіндегі әлеуметтік консерватизмнің әсерінің шамалы екендігіне көңіл көшірді. Бұл шамалы әсердің себебі азшылық үкіметі болуы мүмкін, бірақ кейбіреулері оны Харпердің әлеуметтік консерваторлар ұсынған өзгерістерге деген ынтасының жетіспеуіне де байланыстырады. 2010 жылдан бері, әлеуметтік консервативтік партияның бірнеше көрнекті депутаттары, мысалы, 2019 жылы Брэд Трост және 2021 жылы Дерек Слоан парламенттен шығарылды. Канадалық этникалық қауымдастықтар арасындағы әлеуметтік консерватизмнің тығыз байланысы бар. Бұл қауымдастықтар соңғы жиырма жылдан бері консервативтік бағытты қолдайды. Канаданың Христиандық мұра партиясы, сондай-ақ Британдық Колумбияның Христиандық мұра партиясы сияқты оның провинциялық ұйымдары да әлеуметтік консервативтік көзқарастарды ұстанады. Канаданың Халық партиясы да әлеуметтік консервативтік деп сипатталды. Онтарионың Отбасылық коалиция партиясы және Альбертаның Әлеуметтік несие партиясы сияқты басқа да әлеуметтік консервативтік провинциялық партиялар бар.
In modern Canadian politics, social conservatives often felt that they were being sidelined by officials in the Progressive Conservative Party of Canada. Many of them felt shunned by a party that was largely led and run by Red Tories for the last half of the twentieth century. Many eventually made their political home with the Reform Party of Canada and its forerunner the Social Credit Party of Canada. Despite Reform leader Preston Manning's attempts to broaden the support of the Reform movement through populism, the party was dominated by social conservatives. Manning's reluctance to allow his party to wholly embrace socially conservative values contributed to his deposition as leader of the new Canadian Alliance in favour of Stockwell Day. Certain issues remain frozen among conservative circles in Canada, such as the attempted legislation to restrict abortion in 1990 under the Brian Mulroney government that made its way to Senate, but did not pass. The social conservative movement remained very influential in the Canadian Alliance even after Day's defeat at the hands of Stephen Harper in 2002. In the Conservative Party of Canada that emerged from a coalition of Canadian Alliance members and Progressive Conservatives, social conservatives are still a force to be taken into account, but many Conservative Party supporters have been disappointed with what they regard as the minimal influence of social conservatism in the Stephen Harper government. In part this minimal influence can be explained by the fact of a minority government, but some would blame it also on Harper's own lack of enthusiasm for the changes social conservatives would advocate. Since the 2010s, an increasing number of prominent social conservative party MPs have been removed as MPs such as Brad Trost in 2019, and Derek Sloan in 2021. There is a large relationship between social conservatism among Canadian ethnic communities. These communities have for the last twenty years voted conservative leaning. The Christian Heritage Party of Canada is also socially conservative, as are its provincial wings like the Christian Heritage Party of British Columbia. The People's Party of Canada has also been described as socially conservative. There are other socially conservative provincial parties such as, formerly, the Family Coalition Party of Ontario and the Alberta Social Credit Party.
География
Әлеуметтік консерватизм Альберта провинциясында, Канаданың көптен бері ең консервативті аймағында, ең күшті. Мұнда әлеуметтік несие қозғалысы евангелистік құндылықтарды уағыздап, 1930 жылдары билікке келген. Бұл фактор Британдық Колумбияның Төменгі материк және Ванкувер аралынан тыс аймақтарында да байқалады. Әлеуметтік консерваторлар негізінен ауылдық жерлерде, әсіресе Батыс Канадада күшті, бірақ әлеуметтік консерватизм географиялық тұрғыдан бір ғана аймаққа немесе бір ғана саяси партияға шектелмейді.
Social conservatism is strongest in Alberta, long Canada's most conservative province, where the Social Credit movement preached evangelical values and came to power in the 1930s. It is a factor as well in parts of British Columbia outside of the Lower Mainland and Vancouver Island. Social conservatives are strongest in rural settings, especially in Western Canada, however, social conservatism is not limited geographically to any one area or to any one political party.