Кіріспе

Америкалық саяси экономист Дэниел Реймонд (1786–1849) – Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы маңызды саяси экономист. Ол «Саяси экономика туралы ойлар» (1820) және «Саяси экономика элементтері» (1823) еңбектерінің авторы.

Экономикалық теория

Ол "еңбек байлық жасайды" деген теорияны қалыптастырды, бұл Еуропалық Адам Смиттің ой-пікіріне негізделген жаңару болуы мүмкін. Ол Англия экономикасының іс жүзінде бүкіл ұлттың емес, сол қоғамның жоғары дәрежедегі мүшелерінің экономикасы деп санады. Ол байлықтың Адам Смит түсінгендей, айырбас құндылықтарының жиынтығы емес, еңбек арқылы өмірдің қажеттіліктерін және жайлылығын қамтамасыз ету қабілеті немесе мүмкіндігі екенін айтты. Ол жаңадан құрыла бастаған өнеркәсіптерді қолдау жөніндегі аргументті жүйеледі.

Саяси теория

1845 жылы ол «Конституциялық құқық элементтері» атты кітап жазды, онда үкімет, егемен мемлекет, конфедерация және конституция туралы негізгі анықтамалар келтірілген. Бұл ұғымдар эволюцияға ұшырағанмен, оның негізгі теорияларының көп бөлігі әлі де қазіргі саяси талдауда маңызды. Оның жазбалары АҚШ-тағы саяси дамуға әсер етті. «Саяси экономика элементтері» еңбегінде ол өзін протекционист ретінде көрсетеді. II кітаптың 9-тарауында, «Қорғау міндеттері» тақырыбында, ол протекционизмнің ұлттық мүдделермен үйлесетінін және үкіметтің ұлттық мүдделерді жеке мүдделерден басым тұтуы керегін айтады. Реймондтың пікірінше, ұлттық мүдделер ешқашан жеке мүдделермен келісімде болмайды. Қорғау тарифі ұлттық мүдделерді көрсетеді, дейді Реймонд, ал қорғау тарифінің артықшылығы – ұлттың ықпалы және ұлттың ішкі саудасы мен өнеркәсібінде шетелдіктерге қарағанда артықшылықты жағдайға ие болуы. Адам Смит оның саясатына қарсы болды. Реймонд ұлттық мүдделердің маңыздылығын жоғары бағалап, оларды жеке мүдделерден басым деп есептеді. Реймонд үшін ұлттық мүдделерді жеке мүдделерден қорғау – әскери стратегияға ұқсас. Ол армияның біртұтас екенін және оның басшысы – генерал екенін айтты. Бағынышты әскерлерге әскери бөлімнің жалпы өркендеуіне тікелей қарсы келетін билікке, мүдделерге немесе ұмтылыстарға ие болуға рұқсат етілмейді. Содан кейін ол саяси экономиканың қағидасын түсіндіреді: жеке мүдделер мен құқықтар елдің жалпы мүддесінен жоғары тұра алмайды, егер саяси экономика осы қағиданы мойындамаса, ол мәңгілікке дейін жағдайсыз күйде қалады. Реймонд өзінің үкіметтік философиясын да баяндады. Оның пікірінше, қоғамдық игілік барлық азаматтардан, меншіктен және жеке құқықтардан жоғары тұрады. Үкімет жалпы игілік үшін жеке меншікті жерді алып, салық салуға құқылы. Үкімет жерді ішкі жақсартулар немесе инфрақұрылым үшін пайдалануға құқылы. Бұдан өзге, үкіметтің жалпы игілікке қызмет ететін меншік немесе саудаға қатысты ережелерді белгілеуге ерекше құқығы бар. Реймонд протекционизмнің «laissez faire» принципіне қарсы екенін мәлімдейді. II кітаптың VIII тарауында, «Монополиялар және отарлық жүйелер» тақырыбында Реймонд былай деп жазды: «Шетелдік елдерді біздің ішкі саудаға қатысудан шеттету қиындық немесе әділетсіздік тудырмайды, бірақ біздің азаматтарымыздың кез келген бөлігін оған қатысудан шеттету өте үлкен қиындықтар мен әділетсіздіктерге әкеледі».

Өнімсіз еңбек туралы

I кітаптың XVII тарауында Реймонд еркін нарық жақтастары ұнататын еңбекті өркениет үшін пайдасыз деп қарастырды. Протекционистер пайдалы іс пен зиянды істі ажырата біледі. Реймонд құрылымсыз кәсіп өркениетке зиян келтіретінін, ал егер ол өмір сүру талаптары мен жайлылығын арттыруға немесе қоғамның қуанышы мен бақытын қамтамасыз етуге қабілетсіз болса, онда ол қоғамға пайда келтірмейді деді. Сондай-ақ, ол ақындар, суретшілер мен музыканттар әдепті ләззаттарды тудыруын тоқтатқанда, олар жағымсыз және өнімсіз болатынын айтты. Дегенмен, ол қоғамға ешқашан лайық болмаған кәсіптің ең көрнекті мысалы спекулянт пен биржа брокері екенін атап көрсетті: "Осы кәсіптермен айналысатындардың мақсаты – өмірдің қажеттіліктерін және жайлылықтарын өндіру емес. Әртүрлі адамдардың осы кәсіптердің моральдық жағына қатысты әртүрлі пікірлері болуы мүмкін, бірақ барлығы олардың қоғам үшін пайдасыз және өнімсіз екеніне келіседі". Содан кейін ол тарауды адам мен үкіметтің міндеттерін баяндаумен аяқтады: әр адам өркениеттің ұзақ өмір сүруіне үлес қосуға тырысуы керек, ешкім уақытын жек көрінетіндей пайдалануға немесе жағымсыз ізденістермен айналысуға құқықсыз. Оның ойынша, үкіметтің басты міндеті – адамзатқа зиян келтіретін және оны улап-булап жіберетін барлық кәсіптерді тоқтату және оларды көмектеспеу.