Кіріспе
Ортағасырлық жапон буддалық монах Басуи Токушо (抜隊 得勝) қазіргі Канагава префектурасында туған Ринзай Дзен шебері. Ол Сото және Ринзай Дзен шеберлерінен тәлім алған. Басуи жанның мәні не, яғни "Кім көреді, естіп, түсінеді?" деген сұрақпен мазасыздыққа түсті. Бұл сұрақ оның үйретімінің негізгі мәселесі болды және бүгінгі күнге дейін Дзен тәлімгерлеріне шабыт сыйлайды.
Bassui Tokushō (抜隊 得勝) was a Rinzai Zen Master born in modern day Kanagawa Prefecture who had trained with Sōtō and Rinzai Zen masters. Bassui was tormented by the question what the soul is, or "Who is the one that sees, hears, and understands?" This question was also central in his teachings, and still inspires present day Zen practitioners.
Туу және ерте балалық шақ
Басуи 1327 жылы Сагамиде (қазіргі Канагава префектурасы) дүниеге келді, бұл Жапонияда азаматтық соғыс кезінде болған. Осы жылдары елді Ходжо кланынан қайтарып алуға тырысқан император Го Дайго билікте болды. Оның анасы оны тастап, далаға жалғыз қалдырды, себебі жүкті кезінде оның баласының демон болып туатынын көріпті. Бірақ отбасының қызметшісі сәбиді тауып алып, өсірді. Дегенмен, анасы оны сол жерде қалдырған себебі, қызметшінің келіп алатынын білген болуы мүмкін, сонда жаңа туған баланы тастау рәсімі зұлым рухтарды қуу үшін жасалды.
Діни ізденіс басталды
Жеті жасында әкесі қайтыс болды. Басуиді "Жан деген не?" деген сұрақ мазалады, ол "Кім естиді, көреді және түсінеді?" деген сұраққа айналды. Ол өмірінің көп бөлігінде осы сұрақтармен күресті. Ол медитация арқылы осы ізденісті жалғастырды, бір күні "жан" деп аталатын ештеңе жоқ екенін түсінді. Бұл түсінік оның жүгін біршама жеңілдетті, бірақ ол "Ақыл – үй иесі, ал дене – қонақ" деген сөзді оқығанда, сұрағы қайта жанданды. Ол бұл үй иесінің естіп, көріп, түсінген адам болуы керек екенін түсінді, бірақ ол не екенін білмейді. Басуи жиырма жасында Джифукудзи ғибадатханасында Зен шебері Окодан тәлім алды, бірақ монахқа тоғыз жылдан кейін ғана бекітілді. Монах болғаннан кейін ол басқалар сияқты монах киімін кимеді және сутраларды оқымады, тек медитациямен айналысты. Джифукудзиде болғаннан кейін Басуи тау арасында тұратын монах Токукей Джишаны іздеді. Бірінші кездесуде Токукей Басуидің сыртқы түріне (қырылған басы, бірақ қарапайым киім) таңырқағандай болды. Токукей Басуиден неге шапан кимегенін сұрады, оған Басуи оған мұқтаждығы жоқ екенін түсіндірді. Содан кейін Басуи өзінің ізденісінің нағыз мақсатын, яғни басқалардың игілігі үшін рухани ағартуға қол жеткізуге деген ниетін білдірді. Бұл Токукейдің Басуиге деген құрметін арттырды, және осы алғашқы кездесуден кейін екеуі тығыз дос болып қалды.
Жетістік және растау
30 жасында ол өзінің табысын жетілдірді, бұл 1358 жылы Козан Монго растады, осы кезде Басуи 31 жаста болған. Осы шамада Басуи буддалық киім кие бастады. Токукеймен бір жыл бойы қарқынды дзадзенмен айналысқаннан кейін, Басуи Қытайда Чжунфэн Минбеннің және танымал Сото ұстазы Кезан Жокиннің шәкірті болған атақты ұстаз Кохо Какумёмен кездесу үшін жолға шықты. Кохомен бірге оқығанда Басуи тағы да терең рухани оянуға жетті, оны Кохо 32 жасында растады. Осыдан кейін Басуи қайтадан саяхаттады және Нанасавада усақ үй салды. 1361 жылы, 35 жасқа келгенде Басуи Кии провинциясындағы усақ үйге кетті, бірақ Эйнджи ғибадатханасында тоқтап, онда Дзен шебері және хайку ақыны Якусицу Генкомен кездесті. 1362 жылы ол Басуидің түсінігін мойындаған Сото ұстазы Гасан Жосекимен кездесті, бірақ Басуи Гасаннан дхарманы қабылдаудан бас тартты. Осыдан кейін Басуи көп жылдар бойы Жапонияның түкпір-түкпіріндегі көптеген усақ үйлерде өмір сүрді, оның ашық ойлы ұстаз ретіндегі даңқы ауыздан ауызға тарады.
Соңғы жылдар
1378 жылы Басуй Кай провинциясына қоныс аударды, бірақ оны көруге келетін адамдар саны осы уақытқа дейін осыншалықты тез өскендіктен, жалғыз өмір сүруі қиын болды. Сондықтан Басуй Ензанға көшіп, онда Когакуан деп аталатын ғибадатхана салып, өмірінің соңына дейін сонда тұрып, шәкірттерге сабақ берді. Алайда Басуй Когакуанды ғибадатхана немесе монастырь деп атауды ұнатпады және көбінесе оны қарапайым усақ-түйек ретінде айтқан. Когакуанда «Топырақ және су» деген «Уэйдиагси» оның шәкірттеріне арналған сөздері жазылып алынды және 1386 жылы, өліміне бір жыл қалғанда жарияланды. Ол Kannon, мейірімділік бодисаттвасына зор сенім арнады. «Уэйдиагси» кітабында ол Каннонды Сурамгама сутрасында сипатталғандай былай деп айтады: «Ол естіген әрбір дыбыс үшін тыңдаушының санасын зерделеп, өзінің мәнін түсіне білген адам еді». 1387 жылы (61 жасында) Басуй шәкірттерінің арасында зазен медитациясында отырғанда, оларға бұрылып, шәкірттеріне екі рет айтты: «Тіке қараңыздар. Бұл не? Осылай қарасаңдар, адаспайсыздар». Осыдан кейін ол дүниеден озды.
Ұстазы
Басуи үлкен монастырлардан аулақ болып, оқшау және кішкентай шеткерлік орында тұруды ұнататын. Оған қытай Дзен шебері Чухо Мёхонмен (Чжунфэн Минбен, 1263–1323) байланысы бар ұстаздардың әсері тиген сияқты. Вадеигассиде "Дыбысты кім естиді?" деген сұраққа ерекше мән беріледі, бұл – өзінің табиғатын танумен тең. Ол ең ірі коан жинақтарының құрамына кірмесе де, көп рет сондай-ақ қарастырылған. Хакуун Ясутанидің дхарма мұрагері Ямада Коун, коандарды ресми оқып бітіргеннен кейін оны өзінің тәжірибесінде пайдаланған. Бұл практика, немесе ізденіс, сонымен қатар көне буддалық дереккөздерде де кездеседі, яғни 'ішкі жарықты бұру' немесе 'сәулені кері қайтару', өзінің табиғатын көру, мысалы, суньята немесе Будда табиғаты. Басуи коандарды сынап, олардың мәніне түсінік келгеннен кейін ғана оларды зерттеу керектігін ескерткен.