Ресей императрицасы Мария Александровнаның өмірі мен қызметі

Кіріспе

Мария Александровна, Гессен және Рейн принцессасы Вильгельмина Мария (8 тамыз 1824 – 3 маусым 1880) – 1855 жылдан 1880 жылға дейін Ресей императрицасы, император Александр II-нің бірінші әйелі. Заң бойынша Гессеннің Ұлы герцогы Людвиг II және Баден принцессасы Вильгельминаның қызы, ол жақсы білім алып, қарапайымдылық, діндарлық және отбасылық өмірге баса назар аудара отырып, салыстырмалы түрде қатаң тәрбиеленді. Анасы Мария он екі жасында қайтыс болды, ал он төрт жасында Батыс Еуропаға саяхаттап жүрген кезде әкесінің сарайын қонаққа келген Цесаревич Александр Николаевич оның назарына ілікті. Олар Мария он алтыға толғаннан кейін үйленді. Жаңа цесаревна бастапқыда өзінің ұялшақтығы мен осыған дейін қарапайым өмірге дағдыланғандықтан Ресей сарайының сән-салтанаты мен әсемдігінен қорқып, сарай өмірінен ләззат алмады. Бірақ Мария көп ұзамай өзінің жаңа елімен тез байланысты, ал жас неке оның бейімделуіне көмектесті. 1855 жылы әкесі Николай I қайтыс болғаннан кейін Александр және Мария Ресей императоры және императрицасы болды. 1860 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін Мария қоғамдық өмірде белсенді рөл атқарды. Ол 1863 жылы құрылған Халықаралық Қызыл Крест қозғалысының бөлігі – Ресей Қызыл Крест қоғамын құрушылардың бірі болды, бұл қозғалыс дүние жүзінде медициналық көмек пен мейірімділік көрсетуді мақсат еткен. Ол сонымен қатар Ресейдегі алғашқы толыққанды қыздар мектебін ашты. Мария күйеуіне жеке басын жою заңдарын қабылдауда зор моральдық қолдау көрсетті. Ол өнерге де қызығушылық танытты: Санкт-Петербургтегі Мариинский театры мен Мариинский сарайы оның демеушілігімен салынды және оның құрметіне аталды. Ресейге және орыс мүдделеріне берілгеніне қарамастан, ол 1860-шы жылдардың басынан бастап әр жыл сайын туған Гессенің жеріне барып, өз отбасымен және күйеуінің Еуропа бойынша туыстарымен байланыста болды. 1863 жылдан бастап туберкулезбен ауырып, Ресейдің суық қыстарын болдырмау үшін Оңтүстік Еуропада көп уақыт өткізді. Ұлы ұлы Николай Александровичтың, үйленуге дайындалып жатқанда қайтыс болғаннан кейін денсаулығы нашарлады. Ол өзінің даналығы мен зиялылығымен, отбасына, күйеуінің сүйіктісі мен балаларына деген жомарттықпен танымал болды.

Empress of Russia from 1855 to 1880

Maria Alexandrovna , born Princess Wilhelmine Marie of Hesse and by Rhine (8 August 1824 – 3 June 1880), was Empress of Russia as the first wife of Emperor Alexander II. Legally the daughter of Ludwig II, Grand Duke of Hesse, and of Princess Wilhelmine of Baden, she was given a good education and raised in relative austerity, with an emphasis on simplicity, piety and domesticity. Her mother died when Marie was only twelve, and when she was fourteen, she caught the eye of Tsesarevich Alexander Nikolaevich, who was visiting her father's court while making his Grand tour of Western Europe. The couple were married after Marie turned sixteen. The new tsesarevna did not initially enjoy court life because of her withdrawn nature, and the fact that she found the splendor and extravagance of the Russian court daunting after the frugality that she was accustomed to. Marie soon grew to identify strongly with her adopted country, and her young age at marriage facilitated this adoption. After the death of her father in law, Nicholas I, in 1855, Alexander and, now known as Maria, she became emperor and empress consort of Russia. After the death of her mother in law in 1860, Maria took on a greater role in public life. She became one of the founders of the Russian Red Cross Society, part of the International Red Cross Movement which was founded in 1863 to promote nursing and medical care across the world. She also established Russia's first all female schools. She gave her husband strong moral support as he navigated the legislations to end serfdom. She also interested herself in the arts: The Mariinsky Theatre in Saint Petersburg and the Mariinskyi Palace were built under her patronage and named after her. Despite identifying strongly with Russia and Russian interests, she visited her native Hesse regularly every year from the early 1860s onward, and kept in touch with her own family, as also with her husband's relatives across Europe. She suffered from tuberculosis from 1863 onwards and spent long periods of time in southern Europe to avoid the harsh winters of Russia. Her health worsened after the death of her eldest son, Nicholas Alexandrovich, who died just before the date of his intended wedding. She was noted for her wisdom and intellect, and her generous devotion to family, including her husband's mistress and her children.

Балалық шақ

Максимилиан Вильгельмина Аугуст Софи Мари Германияның Гессен штатының Дармштадт қаласында дүниеге келді. Ол Гессеннің мұрагерлік князі Людвиг пен Баденнің князесі Вильгельминаның, Ресей императоршасы Елизавета Алексеевнаның әпкесі болған жеті бауырының ең кішісі еді. Оның ата-анасы екі туыс болғанымен, олар үйлеспейтін жұп еді: Людвиг - жайбарақат, ұялшақ және жабық, ал одан он бір жас кіші Вильгельмина әдемі әрі сүйкімді. Осы төрт баланың ішінде Мари мен бір жасқа үлкенірек ағасы Александр ересекке дейін өмір сүрді. Князь Людвиг балаларын мойындағанмен, 1830 жылы әкесінің әкесі Людвиг I Гессен қайтыс болды және әкесі жаңа билеуші Ұлы герцог атанды. Герцогтық жұбай біртіндеп татуласып, жаз айларында Хейлигенбергке барып демалатын болды. Әкесі мен анасы Баденнің Александрин ханшайымын таңдаған еді, бірақ ол оған қызығушылық танытпады. 13 наурызда Пруссия, Вюртемберг және Баден сарайларын аралағаннан кейін Александрдың сүйегі Гессен сарайында жоспарланбаған тоқталым жасады. Олар Дармштадт қаласында бір күн тоқтады, себебі ол олардың жолында жатқан еді және демалуға мұқтаж болды. Александрдың тәрбиешісі, онымен бірге саяхаттаған Василий Жуковский, ханшайымды: "сәл нәрлі, сүйкімді және тіпті зиялы" деп сипаттады. Александр қатты ғашық болды және Мариді қайта көру үшін жалыққан Людвиг II-ге қонаққа барды. Ол Дармштадттан кетер алдында, өзінің шашынан жасалған локетті оған сыйлады. Сол түні Александр әкесіне хат жазып: "Мен оны бір көрісімен-ақ қатты ұнаттым. Әке, рұқсат етсеңіз, Англиядан кейін Дармштадтқа қайта ораламын" деді. Маусымның басында Александр Мариге ұсыныс жасау үшін Дармштадтқа оралды, ол келісті. Ол әлі он бес жасқа толмағандықтан, некеге отыруға дейін ұзақ күту қажет болды. Гессен ханшайымы мен орыс Цесаревичтің арасы 1840 жылдың сәуір айында ресми түрде жарияланды. Лютеран дінінде тәрбиеленген Мари 17 желтоқсан 1840 жылы [ескі стиль бойынша 5 желтоқсан 1840] орыс православие шіркеуіне қабылданды және Мария Александровна атанды. Келесі күні ресми қыз алысу рәсімі Императорлық отбасы, бүкіл сарай, Ресей дворяндары, көптеген танымал шетелдік қонақтар мен шетелдік мемлекеттердің өкілдерінің қатысуымен өтті. Той 1841 жылдың 28 сәуірінде [ескі стиль бойынша 16 сәуір 1841] Санкт-Петербургтегі Қысқы сарайдың кафедралық шіркеуінде Александрдың жиырма үшінші туған күні қарсаңында өтті. Мария күміспен кестеленген ақ көйлек, ақ атлас пен құндызбен әшекейленген қызыл манта, алмас әшекейлер (таяра, сырғалар, әшекей және білезіктер) киді. Болашақ қарындасы оның шашын апельсин гүлдерімен безендіріп, оларды таярадағы алмастардың арасына тығып, кеудесіне кішкентай букет іліп қойды. Тойға Ресей императорлық отбасының мүшелері, сарай және көптеген қонақтар қатысты, одан кейін мерекелік кеш болды.

Maximiliane Wilhelmine Auguste Sophie Marie was born in Darmstadt, Hesse, Germany, the youngest of seven siblings born to Prince Hereditary Ludwig of Hesse and Princess Wilhelmine of Baden, sister of Russian Empress Elizabeth Alexeievna. Although her parents were double first cousins, they were a mismatched couple: Ludwig was dull, shy and withdrawn, while Wilhelmine, eleven years his junior, was pretty and charming. Of those four children, Marie and her brother Alexander, who was a year older, lived to adulthood. While Prince Ludwig officially recognized the children as his, In 1830, their paternal grandfather, Ludwig I of Hesse, died and their father became the new reigning Grand Duke. The ducal couple gradually reconciled and used Heiligenberg in the summer months. His parents had preselected Princess Alexandrine of Baden, but he was unmoved. On 13 March, after visiting the courts of Prussia, Württemberg and Baden, Alexander's entourage made an unplanned stop at the court of Hesse. they stopped for one day in Darmstadt because it was on their way and they needed some rest. Alexander's tutor, Vasily Zhukovsky, who was traveling with him, described the Princess as: "modest, charming and even intelligent." Alexander was smitten and stayed to dine with the boring Ludwig II to see Marie again. Before he left Darmstadt, she gave him a locket containing a piece of her hair. That night Alexander wrote to his father: "I liked her terribly at first sight. If you permit it father, I will come back to Darmstadt after England." In early June, Alexander returned to Darmstadt to propose to Marie, who accepted. As she wasn't yet fifteen, a long engagement period was necessary before the actual marriage would take place. The engagement between the Princess of Hesse and the Russian Tsesarevich was officially announced in April 1840. Having been raised in the Lutheran religion, Marie was received into the Russian Orthodox Church on 17 December 1840 [O. S. 5 December 1840] and became Grand Duchess Maria Alexandrovna. On the next day, the official betrothal was held in the presence of the Imperial Family, the whole court, the Russian nobility, many notable foreign guests, and representatives of foreign states. The wedding took place on 28 April 1841 [O. S. 16 April 1841] in the Cathedral Church of the Winter Palace in St. Petersburg, on the eve of Alexander's twenty third birthday. Maria wore a white dress richly embroidered with silver, a crimson robe with white satin and fine ermine fastened on her shoulders, and diamond jewelry (tiara, earrings, a necklace, and bracelets). Her future mother in law decorated her hair with orange blossoms sticking them between the diamonds in her tiara and pinned a small branch on her chest. The wedding was attended by members of the Russian Imperial family, the court and numerous guests and it was followed by a festive dinner ball.

Алғашқы жылдары

Мари онымен танысқан барлық ресейліктердің жүрегін жаулап алды. Саша [Искендір II] оған күн сайын көбірек сүйіспеншілік таныта бастады, өйткені ол өзінің таңдауы Құдайдан болған деп сезінді. Бір-бірін тани білген сайын, олардың өзара сенімі арта түсті. Папасы [І Николай] оған жазған хаттарын әрдайым: "Сенің атың қасиетті болсын, Мариям!" - деп бастаған. Әкесі осы жас қыздың күш-қуатын таң қалдырып, оның өзін-өзі ұстауына риза болды. Оның пікірінше, бұл Сашаның энергиясының жетіспеушілігін толықтырды, ол туралы ол үнемі уайымдап жүрді.

Тойдан кейін жас жұбайлар Қысқы сарайдың оңтүстік-батыс бөлігіндегі пәтерге қоныс аударды. Мария Александровна сарайға бейімделіп, достар табуға тырысты. Сансыз балдар мен қабылдаулар оны жалықтырды, бірақ әдеп талаптары бойынша ол патшайымның әйелі ретінде өкілдік міндеттерін орындауға міндетті болды. Ол сарайдағы өмір "күнделікті ерлік талап ететінін" ойлады. "Мен өрт сөндірушідей өмір сүрдім, дабыл қаққанда бірден секіріп тұруға дайынмын. Бірақ қайда баруым керек екенін немесе не істеуім керек екенін білмедім". Ол Царское Селодағы ауылдық өмірді артық жақсы көріп, онда жеке өмірін өткізе алды. Мария қайын атасы Николай І-нің құрметіне ие болды. Николай І ешкімге оның жайлы қандай да болжамдар жасауға немесе тіпті ойлауға рұқсат бермеді. Анасы сияқты, Мария да бағбандарын жақсы көріп, Германиядан лебізгілер мен жұлдызгүлдер сияқты гүлдер әкелді. Таңертең ол күйеуінің қызметкерлерімен бірге Царское Селодағы Екатерина және Александр сарайларының саябақтарында ұзақ серуендеді. Ресейдегі өмірінің басында Марияға күйеуінің тәтесі, Ұлы герцогиня Елена Павловна басшылық етті. Олардың арасындағы жас айырмашылығы он жеті жыл болса да, екеуі жақын дос болып, бірлесіп салон ашты. Мария мен Александр бір-біріне қамқорлықпен қараған бақытты жұбайлар еді. Ол әйеліне таза шілтешендерден жасалған десерт дайындап, таңертең оның төсегінде отырып, оның компаниясын ұнатты. Көп жылдар өткен соң да ол үлкен баласының өліміне қайғырып жылады. 1850 жылдың қаңтарында ол төртінші ұлын, Ұлы князь Алексейді дүниеге әкелді.

Императрица

Алғаш рет Ұлы герцогиняға көз тіккенімде, оған жиырма сегіз жас болған, бірақ әлі де өте жас көрінетін. Өмірі бойы жастығын сақтап келді; қырық жасында отызға тарта әйел деп қателесуге болар еді. Биік бойлы, жұқа болғанымен, императрица тым арық және нәзік болғандықтан, бір қарағанда "сұлу әйел" (belle dame) есімдігін сезіндірмейтін. Дегенмен, ол ерекше әдемілікке ие, мұндай сұлулықты ескі неміс суреттерінде немесе Альберт Дюрердің Мадонналарында ғана кездестіруге болады. Оның сырт келбеті дұрыс болғанымен, сұлулығы нәзік терісінде және үлкен көк көздерінде жатты, ол сізге зерделілік пен ұялдықпен қарады. Ол ана, әйел және императрица рөлінде өзін жайсыз сезінетіндей болды. Ол отбасына шын ниетпен берілген және жоғары мәртебесіне сай міндеттерін адал орындады. Оның санасы жанындай: нәзік, терең, өткір және өте ирониялық, бірақ кеңдігі мен бастамасы жетіспеді. 1855 жылдың 18 ақпанында Николай I пневмониядан қайтыс болды, ал Ресей тағына Александр патша отырды. Бұл – Крым соғысында Ресей әскерлері халықаралық коалициядан жеңіліс тауып жатқан аласапыран кезең еді. Он бір айлық қоршаудан кейін Севастополь 1855 жылдың қыркүйегінде құлдырады. Соғыс жалғаса берсе, батыстан шабуыл қаупі болғандықтан Ресей 1856 жылдың наурыз айында Парижде бейбітшілік туралы келісімге қол қойды. Жеңілістің ұяттылығын 1856 жылдың 14-26 тамызы аралығында Византиялық сән-салтанатпен өткен тәж кигізу тойымен ұмытты. Тәж кигізу рәсімі бес сағатқа созылды және 7 қыркүйекте 1856 жылы Мәскеу Кремлінің Успенский соборында өтті. Төрт ханшайым 30 жастағы императрицаның басына тәжді орнатуға тырысқанда, ол жерге құлай жаздады, тек оның плащінің бүгілуі арқасында құтқарылды, бұл сол кездегі жаман ниеттің белгісі болды. Тәж кигізуден тоғыз ай өткен соң, Мария Александровна 1857 жылдың сәуір айында бесінші ұлы Сергейді дүниеге әкелді. Депрессиядан зардап шегіп, ол емделу үшін Киссингенге жіберілді. 3 қазан [ескі стиль бойынша 21 қыркүйек] 1860 жылы ол өзінің сегізінші және соңғы баласы Полды дүниеге әкелді, бірақ ол соншалықты әлсіреп қалды, сондықтан бірнеше ай бойы Қысқы сарайдағы бөлмесінде демалуға мәжбүр болды. Бір айдан кейін оның қайын енесі қайтыс болды. Әйелдер комитеттері облыстық комитеттер жинаған қаражаттың екі есесін жинады. Мария Александровна Қызыл Кресттің бас қамқоршысы болды: ол барлығы 5 аурухананы, 12 қайырымдылық үйін, 30 баспананы, 2 институтты, 38 гимназияны, 156 төменгі мектепті және 5 жеке қайырымдылық қоғамын қолдады. Мария 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде қайырымдылық шараларын кеңейтті. 1872 жылы барлық одақ әйелдерінің білім беру мекемелерін ашу арқылы Ресейде әйелдер біліміндегі жаңа дәуір басталды. Ал, Алексей Хомяков, екі ағайынды Аксаковтар – Константин мен Иван, Иван Киреевский және оның інісі Петр Киреевский бастаған славянофилдер үш принципті жақтады: автократия, православие және ұлтшылдық. Мария Александровна славянофильдікке құштар болғанымен, бостандық пен капитализмді де қолдады. Ол 3 наурызда 1861 жылы Еріктіру туралы жарлықпен жүзеге асырылған крепостнойларды азат етуде маңызды рөл атқарды [ескі стиль бойынша 19 ақпан 1861 жыл], бұл Ресейде крепостнойлықты жойды. Суық температура мен мұзды желдер көшелерді бос қалдырғанда, сарайларда жылыту жүйесі қосылған күйде балдар мен банкеттер өткізілді, онда олардың мейірімді иесі Александр II "Пальмалар балдары" (Les Bals des Palmières) деп аталатын жақын кештер ұйымдастырды, олар үшін жүздеген пальма ағаштары атпен тартылған қораптарда Қысқы сарайға әкелінді. Алайда Мария Александровна күйеуінің құлшынысын бөліспеді, өйткені ол әлі де сарайдағы шараларды ұнатпайтын және орыс дворяндарының бос сөзділігін сынады. Қоғам оның суық, алыс және киім таңдау талғамсыз екеніне шағымданатын. Мария патшайым Викторияның Ресейге деген жағымсыз көзқарасына және өзінің енесіне, сондай-ақ Мария патшайымның қызы, Ресейдің Ұлы князесі Мария Александровнаға жасаған жаман қарым-қатынасына ашуын білдірді. Ол ағасы Гессеннің Ұлы герцогы Людовик III-ке Англияның "бізге ашық жаулық жасап жатқанын" айтып шағымданды. Бұл патшаны қатты уайымға салады, оның ішінде Маридің де". Ол Викторияның ресейліктерге деген жағымсыз пікірін білгенде, былай деп жазды: "Патша туралы Альфредке жазған хатында патшайымның айтқан қорлау сөздері балық сатушыға лайық. Бұған қоса, "біздің сүйікті Мари" сөздіктерінде шындық, әділдік және адамгершілік сөздері жоқ ұлттың адамы болуы керек деген қайғысы қосылады. Ақымақ қарт". Оның қызы Мария Виктория патшайымның күйіне наразылық білдіргенде, ол Марияға жанашырлық танытып: "Шын айтайын, мұндай қайын енені қабылдау қиын, және Маридің жағдайына өкінемін".

The first time I set eyes on the Grand Duchess, she was already twenty eight years old, but still looked very young. She retained that youthful appearance all her life; when she was forty, she could have been taken for a woman of thirty. Although she was tall and slender, the Empress was so thin and fragile that at first glance she gave no impression of a 'belle dame'. However, she was unusually elegant, with that special kind of grace only found in old German paintings or Madonnas by Albert Dürer. Although her facial features were regular, her beauty lay in the delicate color of her skin and her large blue eyes, which looked at you with both perception and timidity She seemed almost out of place and uneasy in her role as mother, wife, and empress. She was tenderly attached to her family and conscientiously fulfilled the duties which her exalted rank demanded. Her mind was like her soul: refined, subtle, penetrating and extremely ironic, but lacking in breadth and initiative.|source=Anna Tiutcheva. At the court of two Emperors, pages 78–80. On 18 February 1855, Nicholas I died of pneumonia and was succeeded by Alexander to the Russian throne as Tsar. It was a turbulent period as Russian troops were being defeated by an international coalition in the Crimean War. After a siege lasting eleven months, Sevastopol fell in September 1855. With a prospect of invasion from the west if the war continued, Russia sued for peace in March 1856 in Paris. The humiliation of defeat was left behind by the coronation festivities that were held with Byzantine splendor from 14 to 26 August 1856. The coronation ceremony lasted five hours took place at the Assumption Cathedral of Moscow Kremlin on 7 September 1856 [O. S. 26 August 1856]. When four court ladies tried to fix the crown to the 30 years old Empress's head it nearly clattered to the ground, saved only by the fold of her cloak, a bad omen by the time. Nine months after the coronation, Maria Alexandrovna gave birth to a fifth son, Sergei, in April 1857. Suffering from depression, she was sent to Kissingen to recuperate. On 3 October [O. S. 21 September] 1860, she gave birth to Paul, her eighth and final child, but was so weakened that she was forced to spend several months resting on a couch in her boudoir in the Winter Palace. A month later, her mother in law died. The women's committees recollected twice the average funds recollected by provincial committees. Maria Alexandrovna was the supreme patroness of the Red Cross: In total, she patronized 5 hospitals, 12 alms houses, 30 shelters, 2 institutes, 38 gymnasiums, 156 lower schools, and 5 private charitable societies. Empress Maria expanded charitable activities during the Russo Turkish War of 1877–78. The beginning of a new era in women's education in Russia was marked by her establishment of open all union women's educational institutions in 1872. By contrast, the Slavophiles, led by Aleksey Khomyakov, the two Aksakov brothers, Konstantine and Ivan, and Ivan Kireyevsky and his brother Pyotr Kireevsky advocated three principles: Autocracy, Orthodoxy and Nationalism. Although she embraced Slavism with fervor, Maria Alexandrovna encouraged freedom and capitalism. She played an important role in the liberation of the serfs that came into fruition with the Emancipation Proclamation on 3 March 1861 [O. S. 19 February 1861], ending serfdom in Russia. While subzero temperatures and icy winds kept the streets empty, balls and banquets were held indoors in overheated palaces, where their gracious host, Alexander II, gave intimate parties known as Les Bals des Palmières for which hundreds of palm trees were brought to the Winter Palace in horse drawn boxes. However, Maria Alexandrovna did not share her husband's enthusiasm since she still disliked court events and considered Russian nobility frivolous. Society complained that she seemed cold, distant, and had no taste in dress. Empress Maria expressed her anger about Queen Victoria's negative view of Russia and her poor treatment of her daughter in law and Empress Maria's daughter, Grand Duchess Maria Alexandrovna of Russia. She complained to her brother Louis III, Grand Duke of Hesse that England was "certainly hostile to us. That makes the Tsar very anxious, on Marie's account too." When she learned about Queen Victoria's negative view of Russians, she wrote "The insulting things that the Queen says in her letters to Alfred about the Tsar and the Russian people are worthy of a fish wife. Added to this is her grief that 'our dear Marie' should belong to a nation from whose vocabulary the words truth, justice, and humanity are lacking. Silly old fool." When her daughter Maria complained about Queen Victoria, she sympathized with Maria: "To be quite frank, it is difficult to take such a mother in law seriously, and I am sorry on Marie's account."

Денсаулығының нашарлауы

Императрица-консорт Мария Александровна вынуждена была посещать множество государственных мероприятий, но с 1860-х годов ее здоровье ухудшалось. Врачи рекомендовали ей проводить зимы в теплом климате и прекратить супружеские отношения, чтобы продлить жизнь. Предпочитая оставаться в России, она согласилась на предложение отдохнуть в Крыму. Александр II затем приобрел для своей жены Ливадийскую виллу – двухэтажную деревянную виллу у наследников польского графа Лева Потоцкого. В конце августа 1861 года Мария, ее муж и их дети – Алексей, Сергей и Павел – впервые посетили Крым. Скромная вилла была расширена за счет строительства большого дворца, малого дворца и церкви. Строительство проходило в период с 1862 по 1866 год под руководством Ипполито Монигетти, русского архитектора, который в 1850-х годах переделал ее апартаменты в Екатерининском дворце. Почувствовав себя лучше, Мария Александровна финансировала Мариинский театр в Санкт-Петербурге в 1859–1860 годах, построенный по планам архитектора Альберта Кавоса как оперный и балетный театр. Театр открылся 2 октября 1860 года постановкой оперы Михаила Глинки «Жизнь за царя». Новый театр был назван Мариинским в честь своей императорской покровительницы. (Во время советского периода название было изменено на Театр Кирова, но первоначальное название было восстановлено в 1992 году, и в настоящее время в главном фойе находится бюст императрицы.) Влажные лета в Санкт-Петербурге стали негативно сказываться на хрупком здоровье Марии, из-за чего она надолго отсутствовала в российской столице. В июне 1864 года она покинула Россию вместе с мужем и тремя младшими детьми, чтобы пройти лечение в баварском курорте Бад-Киссинген. Король Людвиг II Баварии приехал встретить свою дальнюю тетю и увлекся ею. В конце июля Александр II вернулся в Россию, а Мария отправилась в Бад-Швальбах, где отметила свой день рождения вместе с Людвигом II. В конце августа вся семья воссоединилась в Дармштадте. Поскольку Мария все еще болела, она провела зиму в Ницце, где получила известие о помолвке цесаревича с датской принцессой Дагмар. Николай, однако, был слаб здоровьем и присоединился к матери в Ницце в начале 1865 года, но к тому времени уже серьезно заболел менингитом. В сопровождении своего брата Александра и невестки императрица не покидала сына во время его болезни. Николаю первоначально был поставлен неверный диагноз – простой ревматизм, и его состояние быстро ухудшалось. Вся семья собралась у его смертного одра 24 апреля 1865 года. Принцесса Дагмар, находившаяся с Романовыми в последние дни своего жениха, вскоре была обручена с его братом, будущим императором Александром III, на котором она вышла замуж в следующем году. Александр II и Мария были опустошены смертью своего старшего сына, на которого возлагались их надежды на будущее. Год царица провела в трауре и нашла некоторое утешение с семьей в Гессене, поскольку ее брат Карл недавно потерял свою единственную дочь Анну. Дворец находился в полном запустении и был заброшен почти на полвека после того, как в начале XIX века сгорел в результате серии пожаров. В 1867 году проект был поручен архитектору Константину Маевскому, который использовал старые чертежи и акварели в качестве руководства. Работы проводились с 1868 по 1870 год, после чего Киевский дворец был переименован в Мариинский дворец в честь императрицы Марии Александровны. По ее желанию к южной стороне дворца был разбит большой парк. Дворец использовался в качестве резиденции для посещающих членов императорской семьи до 1917 года.

As Empress consort, Maria Alexandrovna had to attend many state functions, but from the 1860s her health declined. The doctors advised her to spend the winters in a warm climate and stop
intercourse with her husband in an effort to prolong her life. Preferring to remain in Russia, she agreed to the suggestion of recuperating in Crimea. Alexander II then bought for his wife the Livadia villa, a two story wooden villa from the heirs of Polish Count Lev Potocki. At the end of August 1861, Maria, her husband, and their children Alexei, Sergei and Paul visited Crimea for the first time. The modest villa was expanded with the additions of a large palace, a small palace, and a church. Construction took place between 1862 and 1866 under the direction of Ippolito Monighetti, a Russian architect who had redecorated her apartments in the Catherine Palace in the 1850s. Feeling better, Maria Alexandrovna financed the Mariinsky Theatre in St Peterburg in 1859–1860, built according to the plans of architect Albert Cavos as an opera and ballet house. The theatre opened on 2 October 1860, with a performance of Mikhail Glinka's opera A Life for the Tsar. The new theatre was named Mariinsky after its imperial patroness. (The name was changed into Kirov Theatre during the Soviet period, but the original name was restored in 1992, and at present there is a bust of the Empress in the main entrance foyer.) The humid summers in Saint Petersburg began to take a toll on Maria's frail constitution, to the point she was absent from Russia's capital for long periods of time. In June 1864, she left Russia, accompanied by her husband and their three youngest children, to take the waters in the Bavarian spa of Bad Kissingen. King Ludwig II of Bavaria came to meet his distant aunt and became infatuated with her. In late July, Alexander II returned to Russia, but Maria traveled to Bad Schwalbach, where she celebrated her birthday with Ludwig II. In late August, the whole family was reunited in Darmstadt. As she was still sick, Maria Alexandrovna spent the winter in Nice, where she received the announcement of the Tsarevich's engagement to Princess Dagmar of Denmark. Nicholas was nevertheless in frail health and joined his mother in Nice in early 1865, but was seriously ill with meningitis of the spine by then. Attended by her brother Alexander and her sister in law, the Empress did not leave her son's side during his illness. Nicholas was initially misdiagnosed with simple rheumatism and deteriorated rapidly. The whole family gathered around his deathbed on 24 April 1865 [O. S. 12 April 1865]. Princess Dagmar, who was with the Romanovs during her fiancé's final days, was quickly engaged to his brother, the future Emperor Alexander III, whom she would marry the following year. Both Alexander II and Maria were devastated by the death of their eldest son on whom their hopes for the future lay. The Tsarina spent the following year grieving and found some solace with her family in Hesse, since her brother Karl had recently lost his only daughter Anna. It was in total disrepair and abandoned for almost half a century after the palace burned down in a series of fires in the early 19th century. The commission was assigned in 1867 to the architect Konstantin Mayevsky, using old drawings and watercolors as guide. Work took place from 1868 to 1870 and the Kievan palace was then renamed Mariinskyi Palace after the Empress Maria Alexandrovna. By her wish, a large park was established off the southern side of the palace. The palace was used as a residence for visiting members of the imperial family until 1917.

Соңғы жылдар

1860-шы жылдардың басында және 1870-ші жылдарға дейін Мария Александровна өз отанына ұзақ сапарлар жасап тұрды. Көбінесе күйеуі, балалары және орыс сүйемелдемесімен бірге ол Дармштадттың сыртындағы Югенхаймдегі ағасы Александрдың кішкентай қасары – Шлосс-Хейлигенбергте тұратын. Александр морганатик некеде тұрған әйелі және балаларымен бірге болатын. Ол жерде ол королева Викторияның екінші қызы, және оның жүрегіндегі інісі Гессеннің Людовигінің әйелі, принцесса Алисамен танысты. Ол Алисаның ұсынысын, яғни өзінің жалғыз қызы Марияға Эдинбург герцогы Альфредтің үйленуіне қарсы болды, бірақ 1874 жылы олар бәрібір үйленді. 1875 жылдың желтоқсан айында императрица Мария өзінің алғашқы британдық немересімен кездесу үшін Англияға сапар шекті. Королева Виктория күнделігіне былай деп жазды: "Мен оны өте әдемі, мейірімді және жағымды әйел санадым. Біз бірден тіл табыстық, бірақ оның көңілі мұңлы және денсаулығы нашар көрінеді. Менің ойымша, біз жақсы қарым-қатынаста болар едік, кешіріңіз. Мен оны қатты аяймын." 1878 жылы принцесса Алиса қайтыс болғаннан кейін, Мария Александровна британдық патша отбасына көңіл жайып, анасынан айырылған туыстарын Хейлигенбергте ағасы Александрмен бірге өткізген мерекелерге шақырды. Осы сапарлардың бірінде оның екінші кіші ұлы Сергей, Алисаның екінші қызы, Гессен және Рейн принцессасы Елизаветамен танысты, ол оның болашақ әйелі болды. Сондай-ақ, Мария осы жерде Елизаветаның ең кіші апасы, принцесса Аликспен танысты, ол Марияның үлкен немересі, император Николай II-нің адал, бірақ бақытсыз әйеліне айналды. Патша Александрдың принцесса Долгоруковадан үш баласы болды. 1880 жылдың мамыр айында Ұлы герцогиня Мария анасына барғанда, императордың сүйіктісінің тұрмыс салтынан қорқып, әкесіне қарсы шықты. Сарайдағылар өлген императрица Екатеринаның балаларының үстінен қозғалыс естіліп тұрғанын айтты, бірақ шындығында олардың бөлмелері бір-бірінен қашық болды. Мария Александровна күйеуінің Екатеринадан болған балаларын көруді сұрағаннан кейін, ол екі үлкен баласын, Георгий мен Ольғаны өлім төсегіне алып келді, ол екеуін де сүйіп, батасын берді. Кездесу кезінде екеуі де көздерінен жас шығарды. Оның батасымен олар 1880 жылдың 18 шілдесінде (ескі стиль бойынша 6 шілде) морганатик некеге тұрды. Императрица Мария Александровна 1880 жылдың 3 маусымында 55 жасында қайтыс болды. Ол балаларының қатысуымен толық құрметпен жерленді және даналығы мен әдемілігімен еске алынды. Кейінірек, Николай II-нің үлкен қызы, Ұлы герцогиня Ольга, өзінің бала күтушісі Маргаретта Игардың айтуынша, кішкентай кезінде әжесінің көлеңкесін көргенін айтты.

From the early 1860s through the 1870s, Maria Alexandrovna began to pay extended visits to her homeland. Usually accompanied by her husband, children and their Russian entourage, she stayed at Schloss Heiligenberg, the small castle of her brother Alexander, who lived with his morganatic wife and their children at Jugenheim outside Darmstadt. There she met Princess Alice, second daughter of Queen Victoria and wife of her nephew Louis of Hesse. She resisted Alice's suggestion that her brother, Prince Alfred, Duke of Edinburgh, marry her only daughter Maria, but the couple would wed anyway in 1874. In December 1875, Empress Maria visited England to meet her first British grandchild. Queen Victoria wrote in her diary: "I thought her very ladylike, kind and amiable. We were at ease at once, but she has a sad expression and looks so delicate. I think we should get on very well together, poor thing. I pity her much." After Princess Alice died in 1878, it was Maria Alexandrovna's turn to pity the British royal family. She invited her motherless relatives to visit during the holidays she spent with brother Alexander at Heiligenberg. It was during these visits that her second youngest son Sergei met his future wife, Alice's second daughter, Princess Elisabeth of Hesse and by Rhine. It was also here that Maria met Elisabeth's youngest surviving sister, Princess Alix, who would eventually become the devoted and ill fated wife of Maria's eldest grandson, Emperor Nicholas II. Tsar Alexander had three children with Princess Dolgorukova, When the Grand Duchess Marie made a visit to her mother in May 1880, she was horrified to learn of the imperial mistress' living arrangements and confronted her father. Courtiers spread stories that the dying Empress was forced to hear the noise of Catherine's children moving about overhead, but their rooms were actually far away from each other. After Maria Alexandrovna asked to meet her husband's children with Catherine, he brought their two older children, George and Olga, to her deathbed, where she kissed and blessed both children. Both rulers were in tears during the meeting. With her blessing, the couple entered into a morganatic marriage on 18 July 1880 [O. S. 6 July 1880]. Empress Maria Alexandrovna died on 3 June 1880, aged 55. She was buried with full dignity with her children present and remembered for her wisdom and grace. In later years, Nicholas II's eldest daughter, Grand Duchess Olga, claimed that as a small child she saw the ghost of her great grandmother, according to her nanny Margaretta Eagar.