Того Республикасындағы сайлаулар тарихы

Кіріспе

Тогодағы мемлекеттік қызметтерге саяси сайлаулар Тогода президенттік жүйе шеңберінде өтеді. Президент және Ұлттық Ассамблея сайлаушылармен тікелей сайланады. Того – билікте «Республика үшін одақ» партиясы бар бір партиялық үстемдік құратын мемлекет.

Сайлау тарихы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аймақ француз Ұлттық Ассамблеясының мүшелерін сайлай бастады. Бұл сайлаулардың алғашқысы 1945 жылғы 21 қазанда өтті, француз Тогосы мен көршілес Дагомея бір сайлау округіне біріктірілді. Екі депутат француз азаматтары мен африкалықтар үшін бөлек сайлаушылар алқасын қолдану арқылы сайланды. Бірінші колледж (француз азаматтары) сайлаған депутаттың 1945 жылғы желтоқсанда қайтыс болғаннан кейін 1946 жылғы ақпанда қосымша сайлау өтті, ал 1946 жылғы маусымда біріктірілген сайлау округі үшін екінші толық сайлау өтті. 1946 жылғы қарашада Тогода бір мандатты округ құрылды, және Того бірлігі комитетінің (CUT) Мартин Аку сайланды. Сол кезеңде өкілдік кеңес құрылды және ол алғаш рет 1946 жылғы желтоқсанда сайланды. CUT ең үлкен партия болып қалыптасты, Екінші колледждегі 24 орынның 14-ін жеңіп алды. 1951 жылы француз Ұлттық Ассамблеясының сайлауы қайтадан өтті, нәтижесінде 1946 жылғы қарашадағы сайлаудың нәтижесі кері болды, Того прогресс партиясының (PTP) Николас Грунтцки Акуды жеңді. Сол жылдың соңында өкілдер жиналысына сайлау өтті, нәтижесінде CUT бір орынға дейін азайтты, Солтүстік басшылар мен халықтар одағы (UPCN) және оның серіктес партиясы PTP 24 орынның 23-ін жеңіп алды. Келесі жылы Грунтцки француз Ұлттық Ассамблеясының мандатына қарсылықсыз үміткер болды. 1958 жылғы парламенттік сайлауда CUT жеңіске жетті, ол 46 орынның 29-ын жеңіп алды. 1961 жылы жалпы сайлау өтті, бұл елдің президентінің алғаш рет тікелей сайлануы болды. Того бірлігі партиясының (PUT, CUT-тың жаңа аты) Сильванус Олимпио жалғыз үміткер болды, ал PUT Ұлттық Ассамблея сайлауында үміткерлерін ұсынған жалғыз партия болды, ол барлық 52 орынды жеңіп алды. 1963 жылы Олимпиоға қарсы төңкеріс жасалып, осыдан кейін мерзімінен бұрын жалпы сайлау өтті, Грунтцки жалғыз президенттік үміткер болды. Төрт партия (PUT, Juvento, Того халқының демократиялық одағы және Того халықтық қозғалысы) Ұлттық Ассамблея сайлауында біріктірілген тізім бойынша қарсылықсыз жарысты, әрқайсысы 56 орынның 14-ін алды. 1967 жылы Гнассингбе Эядема жасаған төңкерістен кейін сайлау 1979 жылға дейін өткізілмеді, ел Того халқының жиналысы (RPT) басшылығымен бірпартиялық мемлекетке айналды. Сол жылы өткен жалпы сайлауда Эядема президенттікке қарсылықсыз қайта сайланды және RPT Ұлттық Ассамблеяның барлық орындықтарын жеңіп алды. Осы жүйе бойынша 1985 және 1990 жылдары парламенттік сайлау өтті, 1986 жылы Эядема президенттікке қайта сайланды. 1992 жылы көппартиялық демократия қайта енгізіліп, 1993 жылы президенттік сайлау өтті. Екі негізгі оппозициялық партияның бойкоттауы нәтижесінде Эядема 96,5% дауыспен қайта сайланды. Келесі жылы өткен парламенттік сайлауда РПТ-ны жаңарту жөніндегі іс-қимыл комитеті (CAR) жеңсе де, Эядема РЦА жетекшісі Яуви Агбойибоны премьер-министр етіп тағайындаудан бас тартты, оның орнына бұл қызметті РЦА-ның кіші серігі Того демократиялық одағының жетекшісі Эдем Коджоға берді, бұл коалицияда жарылысқа әкеп соқты, ал РПТ үкіметке қосылды. 1998 жылы Эядема 52% дауыспен қайта сайланды, ал RPT келесі жылы парламенттік сайлауда сегіз оппозициялық партия бойкот еткен кезде Ұлттық Ассамблеядағы 81 орынның 79-ын жеңіп алды. Партия 2002 жылғы сайлауда көпшілігін сақтап қалды, оны тоғыз партия бойкот етті, ал 2003 жылғы президенттік сайлауда Эядема бесінші рет 58% дауыспен қайта сайланды. 2005 жылы Эядема қайтыс болғаннан кейін сол жылы мерзімінен бұрын президенттік сайлау өтті, оның жеңімпазы оның ұлы Форе Гнассингбе болды, ол дауыстардың 60% жинады. Кейіннен 2007 жылғы парламенттік сайлауда РПТ 81 орынның 50-ін жеңіп алды. Гнассингбе 2010 жылы 61% дауыспен қайта сайланды. 2012 жылы ол RPT-ні таратып, оны Республика үшін одақ (UNIR) деп ауыстырды. UNIR 2013 жылғы парламенттік сайлауда 91 орынның 62-ін жеңіп алды. Гнассибнге 2015 жылы 59% дауыспен қайта сайланды.

Following World War II, the territory began to elect members to the French National Assembly. The first of these elections took place on 21 October 1945, with French Togoland and neighbouring Dahomey combined into a single constituency. Two MPs were elected using separate electoral colleges for French citizens and Africans. A by election was held in February 1946 after the MP elected by the First College (French citizens) died in December 1945, with a second full election for the combined constituency held in June 1946. By the November 1946 elections, Togo had become a single member seat, and Martin Aku of the Committee of Togolese Unity (CUT) was elected. A Representative Council was established in the same period and was first elected in December 1946. The CUT emerged as the largest party, winning 14 of the 24 seats in the Second College. French National Assembly elections were held again in 1951, with the result being a reversal of the November 1946 elections, Nicolas Grunitzky of the Togolese Party of Progress (PTP) defeating Aku. Representative Assembly elections were held later in the year and saw the CUT reduced to a single seat, with the Union of Chiefs and Peoples of the North (UPCN) and its sister party the PTP winning 23 of the 24 Seconcd College seats. The following year Grunitzky ran unopposed for the French National Assembly seat. Parliamentary elections in 1958 led to a victory for the CUT, which won 29 of the 46 seats. General elections were held in 1961, the first time the country's president had been directly elected. Sylvanus Olympio of the Party of Togolese Unity (PUT, the renamed CUT) was the only candidate, whilst the PUT was the only party to put forward candidates in the National Assembly election, winning all 52 seats. Following a coup in 1963 that ousted Olympio, early general elections were held, with Grunitzky as the sole presidential candidate. Four parties (the PUT, Juvento, the Democratic Union of the Togolese People and the Togolese People's Movement) ran unopposed on a combined list for the National Assembly elections, each taking 14 of the 56 seats. Following another coup by Gnassingbé Eyadéma in 1967, elections were not held again until 1979 and the country became a one party state under the Rally of the Togolese People (RPT); General elections that year saw Eyadéma re elected unopposed as President and the RPT win all the National Assembly seats. Parliamentary elections were held under this system in 1985 and 1990, with Eyadéma re elected as President in 1986. Mulit party democracy was reintroduced in 1992 and presidential elections held in 1993. A boycott by the two main opposition parties saw Eyadéme re elected with 96.5% of the vote. Although parliamentary elections the following year saw the RPT defeated by the Action Committee for Renewal (CAR), Eyadéma refused to appoint CAR leader Yawovi Agboyibo as Prime Minister, instead giving the post to Edem Kodjo, leader of the CAR's junior ally, the Togolese Union for Democracy; this caused a split in the coalition, and the RPT joined the government in their place. Eyadéma was re elected again in 1998 with 52% of the vote and the RPT won 79 of the 81 seats in the National Assembly in parliamentary elections the following year amidst a boycott by eight opposition parties. The party retained its majority in the 2002 elections, which were boycotted by nine parties, and Eyadéma was re elected for a fifth time in the 2003 presidential elections with 58% of the vote. Following Eyadéma's death in 2005, early presidential elections were held in the same year, and were won by his son Faure Gnassingbé, who received 60% of the vote. The RPT subsequently won 50 of the 81 seats in the 2007 parliamentary elections. Gnassingbé was re elected in 2010 with 61% of the vote. In 2012 he dissolved the RPT, replacing it with the Union for the Republic (UNIR). UNIR went on to win 62 of the 91 seats in the 2013 parliamentary elections. Gnassibngé was re elected again in 2015 with 59% of the vote.

Төраға

Того президенті қарапайым көпшілік дауыс беру арқылы сайланады.

Ұлттық жиналыс

Ұлттық Ассамблеяның 91 мүшесі екіден он орынға дейінгі 30 көпмандатты сайлау округінде жабық тізім бойынша пропорционалды өкілдікпен сайланады; орындар ең жоғарғы орташа әдісімен үлестіріледі және сайлау шегі қарастырылмаған. Партиялар сайысқа түсетін орындардың санына қарай екі есе көп үміткерлерді қосып, тізімдер ұсынуға міндетті.

Референдумдар

Колониялық дәуірде сайлаушылар 1945 жылы, 1946 жылдың мамырында, 1946 жылдың қазанында және 1958 жылы француз конституциялық референдумдарына қатысты. Францияның басқа аумақтарынан өзгеше, 1958 жылғы референдумда дауыс беру құқығы тек француз азаматтарына ғана берілді. 1956 жылы БҰҰ-ның қамқорлық аймағы болып қалуы немесе француз одағының құрамында автономиялы аймақ болуы туралы референдум өткізілді, нәтижесінде француз үлгісіне басымдық берілді. Бірақ, БҰҰ Бас Ассамблеясы референдумда тәуелсіздік мүмкіндігі қарастырылмағаны және қамқорлық режимін сақтау туралы шешім қабылданғаны үшін нәтижелерді мойындамады. 1961 жылғы референдум президентті тікелей сайлау және президенттік республика құруға мүмкіндік беретін конституциялық түзетулерді мақұлдады. 1963 жылы төңкерістен кейін тағы бір референдумда конституцияға қосымша түзетулер енгізілді. 1972 жылы 1967 жылғы төңкеріс жетекшісі Эядеманың билікте қалуы жөн бе деген сұраққа референдум өткізілді, оны сайлаушылардың 99,9 пайызы қолдады. 1979 жылғы референдумда мақұлданған конституциялық түзетулер елді бір партиялық жүйеге көшірді. Бұл өзгеріс 1992 жылғы референдумда қабылданған түзетулермен кері қайтарылды.