Кіріспе

Лаураның түпнұсқасы – Владимир Набоковтың 1977 жылы қайтыс болғанда жазылып жатқан аяқталмаған романы. Автордың өлімінен кейін осы туындыны жою туралы өтініші болғанына қарамастан, ол 2009 жылы Набоковтың ұлы Дмитрий Набоков тарапынан жарияланды.

Сюжет

"Таймс" газеті белгісіз ғалымдармен болған әңгімелер негізінде сюжетті былайша баяндайды: шамамен 30 қолжазба беті көлемінде. Набоковтың көптеген туындыларының, мысалы, "Лолита" мен "Pale Fire" романдарының негізінде индекс карточкаларын пайдалану қалыпты жағдай еді.

Атқарушының дилеммасы

Набоков кемелдікті ұстанатын адам болды және ол өлгеннен кейін аяқталмаған ешқандай туындыны жою керектігін нақты айтты. Набоковтың әйелі Вера және ұлы Дмитрий оның әдеби мұрагерлері болды, бірақ соңында оның өсиетін елемей, қолжазбаны жойған жоқ. Дмитрий, Вера Набоковтың «жасы, денінің әлсіздігі және шексіз махаббатына» байланысты бұл міндетті орындай алмағанын атап өтті. Олар оны швейцариялық банк сақтау қапасына салып, жарияланғанға дейін сонда қалдырды. 1991 жылы Вера қайтыс болды, Дмитрий Набоков жалғыз әдеби мұрагер болып қалды. Дмитрий қолжазбаны жою жолында тартысты. Бір жағынан, ол әкесінің өтінішін орындап, «ұлындық парызын» сақтауға міндетті екенін сезінді, бірақ сонымен қатар, романның «әдеби тұрғыдан өзінің барлық туындыларынан өзгеше, керемет, жаңа және әлеуетті түрде радикалды кітап болатынын» айтты. Кіші Набоков қолжазбаның кілті басқа бір адамның қолында екенін сырлы түрде айтты, бірақ ол кім екенін атаған жоқ. Набоков онлайн журналында Сюэллен Стрингер Хаймен сұхбаттасқанда, ол қолжазбаны өртеуді ешқашан ойламағанын мәлімдеді. Дмитрий қолжазбаны жариялауға шешім қабылдағаннан кейін, «бірнеше қысқа үзінділер алдымен "Sunday Times Magazine" журналында, сондай-ақ Набоковтың үлесі бар "Playboy" журналында жарияланды». BBC Newsnight бұл романның жарық көруі «2009 жылдың маңызды әдеби оқиғасы болуы мүмкін» деген болжам жасады.

Арықшамаларды жариялау

1990 жылдардың соңында Дмитрий Набоков Корнелл университетінде әкесінің туған күніне арналған мерекелік шарада 20-ға жуық ғалымға кітаптың бір бөлігін оқып берді. Брайан Бойд пен Лара Делаж Ториел атты ғалымдар осы қолжазбаны оқығанын мәлімдеді. 1999 жылы Набоковқа арналған ғылыми басылым – «Набоковиан» журналында «Лаураның түпнұсқасынан» екі үзінді жарияланды. Набоковты зерттеуші Зоран Кузьманович Корнелл университетінде естіген үзінділер туралы: «Бұл әңгіме қартаю туралы, бірақ өмір бойы сақтап қалған махаббат туралы сияқты» деді. 2006 жылы Лара Делаж Ториелдің кітапқа берген есебінде, Набоковтың кітабының баяндаушысы және басты кейіпкері суретшіден «Мой Лора» деген романды алады. Баяндаушы бұл романның, суретші бір кезде қудалаған әйелі Флора туралы екенін түсінеді. Роман ішіндегі осы романда Лора баяндаушы («Мен») тарапынан «жойылған». Делаж Ториел сондай-ақ Лаура мен Флора есімдері Тициан мен Джорджоненің белгілі әйел портреттеріне сілтеме жасауы мүмкін екенін айтады, бұл есімдер итальяндық шуақыр Петрарканың Лора атты әйелге деген өтелмеген құштарлығын еске түсіреді. Бұл «Менің Лорам» романының сүйіктісі Лора ма, әлде осы роман авторының сүйіктісі, «Лаураның түпнұсқасының» Флорасы ма? Қолжазбаның ойын-құлықпен үйлестірілген элементтері оқырманды екі «түпнұсқаны» біріктіруге итермелейді, ал Набоков 5-тарауда осыны графикалық түрде көрсетеді, қызықты гибрид – «Flaura» жасап. Қолжазбаны жақыннан қарағанда, есімде екі үлкен әріп – «F» және «L» бар екені байқалады, бұл Набоков есімдердің екеуіне де басымдық беруден тартынғандай, типографиялық құбылыс, екі басты шифрді таңдаған. «Лаураның түпнұсқасы» 1998 жылы танымал автордың құпия «жоғалған туындысы» ретінде пайдаланылған әдеби әзілдің нысаны болды. Пенсильвания мемлекеттік университетінің қызметкері және Набоковтың «Zembla» веб-сайтының редакторы Джефф Эдмундс өзінің сайтында «Лаураның түпнұсқасы: Набоковтың соңғы романына алғашқы көзқарас» атты мақала жариялады. Швейцариялық ғалым Мишель Десоммелье жазған деп есептелетін мақалада, ғалымдарды, тіпті Дмитрий Набоковты алдаған, Лорадан алынған ойдан шығарылған үзінділер бар. Кейін Эдмундс Набоковтың орыс тіліне аудармашысы Сергей Ильинмен бірлесіп, бұл жалған үзінділерді орыс әдеби журналдарында жариялады.

Мазмұны

Джон Банвилл Чип Киддтің дизайнымен жарық көрген томды "кітап жасау өнерінің жеңісі" деп атады. Беттері сұр және ауыр. Әрқайсысы жоғарыдағы индекс карточкасының көшірмесін және төмендегі басылған нұсқасын қамтиды. Карточкалардың фотосуреттері перфорацияланған, осылайша оқырман оларды алып, қайта реттей алады. Банвилл перфорацияларды "күмәнді" деп есептеді, ал "Вашингтон Таймс" газетінің рецензиясында бұл "авторды қатты ашуландыратын" "жай ғана әрекеттен асып түспейтін" нәрсе деп бағаланды, бірақ Cornell Daily Sun журналының рецензиясы форматты "таңғажайып" деп атады. Кітапқа сондай-ақ Дмитрий Набоковтың кітаптың жазылуы және оны жариялау туралы шешімі туралы кіріспесі де кіреді.

Әдеби мәні және қабылдануы

"Франкфуртер алгемейне цайтунг" газетіндегі неміс тіліндегі аудармаға жасалған шолуда, бұл үзінді "ортасында беседкасы жоқ, өркендеген ескі бақ" және "көптеген бөліктері жоқ жұмбақ" деп сипатталды. Александр Терустың "The Wall Street Journal" газетіндегі кітапқа берген бағасында, бұл басылым әдеби қуатын жоғалтқан жазушының мысалы ретінде сынға алынды, тек кейбір ишаралар мен "зейінді Набоковтық сәттер" қалған. Мартин Амис "The Guardian" газетіндегі шолуында бұл пікірді тікелейірек жеткізді: "Жазушы жолдан шыға бастағанда, сынықтар мен сынған шыны күтесіз; ал Набоковта, әрине, жарылыс ядролық апаттың ауқымында болады" немесе оқылмауы керек. "Christian Science Monitor" газетінің бір рецензенті кітапты "ақылды юмор мен есте қаларлық бейнелерге толы" деп атады және оның жариялануын "оқырмандарға жасалған жомарт сыйлық" деп санады. "Literary Review" журналына жазған Дэвид Лодж: "Бұл, аннотацияда айтылғандай, Набоковтың "соңғы ұлы кітабы" ма? Жоқ. Онда тек Набоковтың ғана жаза алатын керемет, күлкілі, таңғажайып сөйлемдер бар ма? Иә. Оны сақтап, жариялау керек пе еді? Әрине." Кіріспеге аз ғана рецензенттер назар аударды, бірақ кем дегенде екеуі оны қатаң сынады.