Кіріспе

18 ғасырдағы Лиженск раввині Елимелех Вайсблум (1717–11 наурыз 1787) – раввин және хасидтік қозғалыстың негізін қалаушы раббилердің бірі. Оның туған қаласы Польшадағы Рзешов қаласының жанындағы Лежайск болды. Ол Мезеричтік Дов Бердің (хасидтік қозғалыстың екінші басшысы) ішкі «Шеврая Кадиша» (Киелі қоғам) мектебінің мүшесі болды, ол 1772 жылы Дов Бер қайтыс болғаннан кейін децентрализацияланған, үшінші буын басшылығына айналды. Елимелех «Ноам Элимелех» еңбегін жазды, ол хасидтердің цaдик теориясын «Практикалық/Халықтық цaдиктік» толық іліміне дамытты. Ол Польша Галициясындағы хасидизмнің негізін қалаушы болды және 19 ғасырдың басында оның шәкірттерінен көптеген басшылар мен хасидтік династиялар пайда болды, оның ішінде Люблиннің Хозе, Козництің Магид және Римановтың Менахем Мендель, үш «Польша хасидизмінің әкелерінің» бірі.

Өмірбаян

Елімелек Тайчин қаласында дүниеге келді. Ол рабби Ахрон Рокач Марголиоттың қызы Спринзаға (Эсперанса) үйленді және олардың бес баласы болды. Оның қайтысынан кейін Елімелек рабби Яков Марголиоттың қызы Гиттелге үйленді. Ол 21 адар күні Лежайск қаласында қайтыс болды.

Елімелек пен оның інісі Зушия

Елімелек Мезерич Довбердің шәкірті болған, сондай-ақ оның інісі Аниполь Мешулам Зушия да шәкірті болған. Екеуі де хасидтік дәстүрде маңызды тұлғалар. Олар екеуі хасидтік ребе үлгісінде қарама-қарсылықты білдірді: Елімелек – аскет ғалым, ал Зушия – харизматикалық «әулиедей қарапайым» адам сияқты көрінді, бірақ ол да хасидтік философияны жақсы білген.

Хасидтік басшылық

Мезеричтің Довберінің қайтысынан кейін хасидтік қозғалыс Баал Шем Тов және Довберде болғандай, бірыңғай басшыдан қашып, одан аулақ болды. Керісінше, Довбердің шәкірттері Польшадан Ресейге дейін Шығыс Еуропаға таралып, хасидизмнің әртүрлі түсіндірмелерін өздерімен бірге алып жүрді. Ол Польшада хасидизмді таратуды бастады, ал кейіннен оның ең көрнекті шәкірті Люблиннің Хозесі басшылығымен бұл қозғалыс одан да кеңірек тарады. Елимелехтің көптеген шәкірттері (талмидимдері) өздері ребе атанды, олардың ішінде Люблиннің Хозесі, Римановтың Менахем Мендель, Кожницер Магид, Аптер Ров және «Маор Вашемеш» авторы Калоним Кальман Эпштейн болды. Оның Польшадағы Лейжайск қаласындағы қабірін мыңдаған хасидтер зиярат етеді, әсіресе оның қайтыс болған күнінің жылдығында – адар айының 21-і (көбік жылдары – адар II айында). 2012 жылы осы мерейтойға Израиль, Украина, Венгрия, Германия, Голландия, Франция, Ұлыбритания, Канада және АҚШ-тан шамамен 6000 қажы келді. Көптеген хасидтік миньяндарда Ноам Елимелехтің Яртзиті күні Таханун оқылмайды.

Ноам Елимелек

Атақты раввиндерде жиі болатындай, ол көбінесе өзінің ең танымал кітабының атымен белгілі – бұл жағдайда «Ноам Елимелех», ол Тораға түсініктеме беріп, хасидизмнің негізгі еңбектерінің бірі саналады. Кітаптың мәтінінде көбінесе түсініксіз жерлерде жұлдызшалар немесе жұлдыздар қойылған. Дәстүр бойынша, бұл жұлдыздарды автор өзі қосады және олардың белгілі бір мағынасы бар. Сондықтан, олар кітаптың барлық келесі басылымдарында да кездеседі. Елимелех «Тзетл Котон» – жақсы яһуди болудың он жеті қағидасынан тұратын нұсқаулықты, сондай-ақ «Ханхагос хаАдам» – ізгі яһудилердің сақтануы тиіс «минхагим» (дәстүрлер) тізімін де жазған.