Кіріспе
Нидерланд тарихшысы Ян Мариус Николас Ромейн (30 қазан 1893 – 16 шілде 1962) – нидерланд тарихшысы, журналист, әдебиеттанушы және Амстердам университетінің тарих профессоры. Марксист және Хьюзинганың шәкірті болған Ромейн әйелі Энни Ромен Вершхормен бірлесіп жазған голланд ұлттық тарихы туралы танымал кітаптарымен есте қалады. Оның еңбектері ағылшын, неміс, француз, итальян, поляк, индонезия және жапон тілдеріне аударылған.
Jan Marius Nicolas Romein (30 October 1893 – 16 July 1962) was a Dutch historian, journalist, literary scholar and professor of history at the University of Amsterdam. A Marxist and a student of Huizinga, Romein is remembered for his popularizing books of Dutch national history, jointly authored with his wife Annie Romein Verschoor. His work has been translated into English, German, French, Italian, Polish, Indonesian and Japanese.
Өмірбаян
Ротердамда туған Ромен 1920 жылдың 14 тамызында жазушы және тарихшы Энни Ромен Вершхорға (1895–1978) үйленді. Ромен Лейден университетінде гуманитарлық ғылымдарды оқыған кезде жазуды бастады (1914–1920). Оның профессорларының ішіндегі ең көп шабыттандырған тарихшы Йохан Хуизинга болды. Оқу кезінде Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Ресей революциясының ықпалымен марксизмге қызығушылық танытты. Ол Франц Мерингтің Карл Марксқа арналған өмірбаянын голланд тіліне аударды (1921; кіріспе эссемен). Роменнің досы және бұрынғы оқушысы Ханс Крамерс физик Нильс Бордың ассистенті болған Данияда жеті ай болғаннан кейін, жұбайлар 1921 жылы Амстердамға көшіп келді. Ромен жас Коммунистік партияның (Голландия) күнделікті газеті "De Tribune" редакторы болды. Одан бөлек, ол тәуелсіз жазушы және аудармашы ретінде жұмыс істеді. 1916–1918 жылдары Роман Роланның "Жан-Кристоф" романының голланд тіліндегі аудармасын жариялады (10 томдық, кіріспе эссемен). 1924 жылы Лейден университетінде "Батыс сыншыларының көзімен Достоевский" атты диссертациясын қорғап, докторлық дәрежесін алды. 1927 жылы коммунистік партиядан шықса да, марксизмге, Кеңес Одағы мен Азияның саяси дамуына деген қызығушылығын сақтап қалды. Шығыс Рим империясының тарихына арналған кітабын жариялағаннан кейін (1928, "Византия"), ол басқа тарихшылармен бірлесіп Хармсворттың Дүниежүзілік тарихын голланд тіліне аударды және редакциялады (1929–1932, 9 томдық), оның ішінде үш тарауды өзі жазды. Голланд тарихы саласындағы алғашқы кітабы орта ғасырлардағы голланд тарихнамасының тарихына арналған новаторлық зерттеу болды (1932). Оның ең танымал кітаптарының қатарында Төмен елдердің тарихы (1934) және әйелі, тарихшы Энни Ромен Вершхормен бірлесіп жазылған, маңызды голландтардың 36 қысқа өмірбаянынан тұратын төрт томдық еңбек (1938–1940) бар. 1939 жылы Ромен Амстердам университетінің тарих профессоры болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалды, үш ай бойы неміс полициясымен Амерсфорт полициясының тұтқынға алу лагерінде ұсталды, содан кейін жазу және оқыту ісіне қайта оралды. 2011 жылы Ян Ромен мен оның әйеліне Иерусалимдегі Яд Вашем "Халықтардың арасындағы Адал" атағын берді, олар неміс оккупациясы кезінде қудаланған екі еврей азаматына пана бергендігі үшін. 1937 жылы ол "Прогрестің диалектикасы" (голланд тілінде: "De dialectiek van de vooruitgang") атты технологияға арналған эссе жариялады, онда ол "Алғашқы қадамның тежеуші заңы" ("Wet van de remmende voorsprong") деп аталатын құбылысты сипаттады, бұл "Аяқталмаған өткен" (голланд тілінде: "Het onvoltooid verleden") сериясының бөлігі болды. Бұл мақала "Dialektik des Fortschritts" деген атпен неміс тілінде де жарияланды: Mass und Wert. "Freie deutsche Kulturге арналған екі айлық журнал" (редакторлары Томас Манн мен Конрад Фальке), 2-том (Цюрих, Швейцария, 1939). 1946 жылы Энни Ромен Анна Франктың күнделігін алды және оны жариялауға тырысты. Сәттілікке жетпеген соң, ол күнделікті күйеуіне берді, ол газет "Het Parool" үшін күнделік пен оның авторы туралы алғашқы мақаланы жазды. Оның мақаласы қызығушылық тудырды, нәтижесінде келесі жылы күнделік жарық көрді. Ромен тарихқа (автобиографиялық) көзқарасқа қызығушылық танытты. Неміс оккупациясы жылдарында ол бұл тақырыпта кітап жазды, ол 1946 жылы жарық көрді (неміс тіліне аударылған 1948) және әлі де жанрдың тарихнамасына құнды және түпнұсқалық үлес ретінде қарастырылады. Сондай-ақ 1946 жылы тарихты академиялық бағдарламаға пән ретінде енгізді. Салқын соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай, оның марксистік көзқарастары, догматикалық болмаса да, оны салыстырмалы түрде оқшаулап, 1949 жылы Принстондағы халықаралық ғылыми конференцияда сөз сөйлеуге рұқсат берілмеді, ол бастамашылардың бірі болды. Оның орнына, ол 1951–1952 оқу жылында Индонезияның жас республикасында қонақ профессор ретінде қабылданады. Өмірінің соңғы кезеңін 1889 жылдан 1914 жылға дейінгі 25 жылдық кезеңдегі Еуропа тарихын жазуға арнады: "Екі дәуірдің суайырығы. 1900 жылғы Еуропа", ол 1967 жылы (ағылшын тіліндегі басылымы 1978) жарық көрді. Әртүрлі сыншылардың пікірінше, бұл "1890 жылдар мен Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы арасындағы еуропалық тарихты талдау және синтездеудің өте табысты әрекеті", осы онжылдықтарда Еуропаның әлемдегі үстемдігі әлсіреген кезең. "Бұл - біріктірілген тарихтың осындай кітаптарының ең жақсыларының бірі. Ромен тарихтың әртүрлі салаларын – экономикалық, мәдени және саяси салаларын – сәндіксіз біріктіре білді. Бұл еңбекті жоғары білімді жалпы оқырман, тарих мамандығы бойынша бакалавр, жоғары оқу орнынан кейінгі студенттер және кәсіби тарихшылар үлкен пайдамен оқи алады". Кітапта осы кезеңдегі еуропалық тарихтың барлық аспектілеріне арналған тараулар бар: экономикалық, әлеуметтік, мәдени және саяси тарих, сондай-ақ ғылым, медицина, құқық және криминология, психология, әдебиет, өнер, әйелдердің эмансипациясы, дін және дінсіздік, білім беру және т.б. American Historical Review мынадай қорытынды жасады: "Бұл кітап - нұрлы фактілер мен терең ойлардың қазынасы". 1959 жылы пайда болған созылмалы аурудың салдарынан ол Амстердам университетіндегі профессорлық қызметін Теориялық тарихпен шектеді. Ол 1962 жылдың шілде айында Амстердамда қайтыс болды.