Кіріспе

Лозанналық Генрих (кейде Брюйлік, Клунилік, Тулузалық, Ле-Манстық және Диакон деп, сондай-ақ Генрих Монах немесе Генрих Петробрус деп аталады) – XII ғасырдың бірінші жартысындағы француз еретикшісі. Оның уағыздауы шамамен 1116 жылы басталды және ол 1148 жыл шамасында түрмеде қайтыс болды. Оның ізбасарлары Хенрициандар деп белгілі.

Өмір жолы мен ілімдері

Генридің тегі мен ерте өмірі туралы ештеңе белгілі емес. Ол, мүмкін, Клунидегі Бенедикт монастырында діни білім алған. Егер Бернардтың айтуынша (Эп. 241) дұрыс болса, Генри бенедиктин қара монахы болған. Генри саяхаттап уағыз айтқан. Ол биік бойлы, харизматикалық, сақалды және ұзын шашты аскет еді. Дауысы қуатты, ал көздері оттай жарқылдаған. Ол жалаң аяқ жүрген, алдынан темір крест орнатылған таяқ ұстаған адам басшылық еткен; ол жалаң жерде ұйықтаған және қайыр-садақамен күн көріскен. 1101 жылы Генри Льо Манс қаласына, әлде Лозаннадан келгенде, епископ Хильдеберт қалада болмағандықтан, наурыздан шілдеге дейін уағыз айтуға рұқсат алды, бұл әдетте ресми дін қызметкерлеріне берілетін құқық еді, және көп ұзамай халыққа зор ықпал етті. Оның қызметі туралы мәліметтер көбінесе Клуни аббаты Петрдің жазбаларынан алынған. Ол тәубеге шақырып, қасиеттілердің арашалығына да, екінші некеге де қарсы болған. Әйелдер оның сөздеріне ынталанып, әшекейлерін және сәнді киімдерін тастап, ал жас жігіттер оларды өзгерту үмітімен жезөкшелерге үйленген. Оның ықпалымен Ле-Ман тұрғындары қалалық дін қызметкерлерін сыйламастан, шіркеу билігін жоққа шығара бастады. Римнен оралған Хильдеберт Генрихпен ашық пікір алмасып, мавр Антуан Божендренің Acta episcoporum Cenomannensium еңбегінде айтылғандай, Генрихтің ерестікке ұшырағанына қарағанда, біріккендікке көбірек кінәлі екені дәлелденді. Алайда, ол клерикализмге қарсы көзқарастарынан Ле-Манды тастап кетуге мәжбүр болды және, мүмкін, Пуатьеге, содан кейін Бордоға барды. Кейіннен оны Арль епархиясында табамыз, онда архиепископ оны тұтқындап, ісін Папаның сотына жіберді. 1135 жылы Генри Арль архиепискобымен бірге Пиза соборында Папа Иннокентий II алдына әкелінді, онда ол ерестік көзқарастары үшін айыпталып, монастырға оралуға бұйрық берілді. Сен-Бернард оған Клерводе пана берген. Бірақ ол Мидиге оралып, Пётр Брюидің ықпалына түсті. 1135 жылы ол Петробрусиандық ілімді қабылдап, автор қайтыс болғаннан кейін оны өзгертілген түрінде таратты. 1139 жылы Пётр Клунийский Петр Брюидің шәкірттеріне және Генрих Лозаннаға, оны Генрих Брюи деп атап, қарсы "Epistola seu tractatus adversus Petrobrusianos" (Migne, Patr. Lat. clxxxix) атты еңбек жазды, және оны жазу кезінде Францияның оңтүстігіндегі барлық епархияларда Петр Брюиден мұра еткен қателіктерді уағыздады деп айыптады. Пётр Клунийдің сөзіне қарағанда, Генрихтің ілімі мынадай: шіркеудің ілімдік және тәртіптік билігін жоққа шығару; Евангелияны сенімнің жалғыз ережесі ретінде еркін түсіндіруді қабылдау; нәрестелерді шомылдырудан, евхаристиядан, месса құрбандығынан, қасиеттілердің бірлестігінен және өлгендер үшін дұға етуден бас тарту; және кез келген ғибадат түрін немесе литургияны мойындамау. Бұл ілім Францияның оңтүстігінде тез тарады. Осы аймақ туралы Сен-Бернард (Эп. 241) былай деді: "Шіркеулерде қойлар жоқ, қойларда бақташылар жоқ, бақташыларда құрмет жоқ; бір сөзбен айтқанда, Мәсіхсіз христиандар ғана қалды". Сен-Бернардқа бірнеше рет осы аймақтағы жаңашылдықпен күресуге шақырылды. 1145 жылы Остия кардинал епископы Альбериктің өтінішімен ол Ангулем мен Лимож епархияларынан өтіп, Бордода біраз уақыт тұрып, ақырында Бержерак, Периге, Сарлат, Кахор және Тулуза қалаларына жетті. Сен-Бернардтың жақындауымен Генрих Тулузадан кетуге мәжбүр болды, онда көптеген жақтастары, асыл және қара халықтың өкілдері, әсіресе тоқымашылар қалды.

Өлім және мұра

Бернардтың сөз шешендігі мен хабарланған кереметтері көптеген адамды дінге көндірді, Тулуза мен Альбиде Рим православиесі тез қалпына келтірілді. Генриді пікірсайысқа шақырғаннан кейін, ол қатысудан бас тартты, Санкт-Бернард Клервоға қайтып келді. Одан көп ұзамай Лозанналық Генрих тұтқындалып, Тулуза епискобының алдына әкелінді және өмір бойына түрмеге қамалуы мүмкін. 1146 жылдың соңында жазылған хатында Санкт-Бернард Тулуза халқын ерестің соңғы қалдықтарын жоюға шақырды. Дегенмен, 1151 жылы Лангедокта әлі де бірқатар Генрициандар қалды, өйткені Мэтью Париж (Chron. maj., 1151 жылғы жазба) былай деп хабарлайды: бір қыз, өзін Мәриямнан керемет шабыттанған деп жариялаған, Лозанналық Генрихтің көптеген шәкірттерін дінге көндіргендігі айтылды. Кельнде табылған және Стейнфельдтің провосты Эвервин Санкт-Бернардқа жолдаған хатында сипаттаған екі сектаның біреуін Генрициандар деп анықтап айту мүмкін емес (Migne, Patr. Lat., clxxxii. 676-680). Сондай-ақ, Перігордың еретиктері туралы белгілі бір монах Гериберт (Martin Bouquet, Recueil des historiens des Gaules et de la France, XII.550-551) айтқан. Британдық пуритандық дін қызметкері, доктор Уильям Уолл: «Петробрусиялықтар, басқаша айтқанда, «Генриктер» сумен крещение рәсімін қабылдады, бірақ нәрестелерді крещение рәсімінен бас тартты. Питер Бруис және Генрих [Лозанналық] әлемдегі ең алғашқы антипедобаптист уағызшылары болды» деді. Куәгерлердің Құдайлары Лозанналық Генрих ғасырлар бойы Библия шындығын қорғаған «нағыз майланған христиандардың» қатарында болуы мүмкін деп санайды.