Флоренцияның отты жігіті

Кіріспе

Курт Вейлдің екі актідегі опереттасы.

«Флоренцияның отты жігіті» – Курт Вейлдің (музыка), Ира Гершвиннің (әндер сөздері) және Эдвин Юстус Майер мен Гершвиннің (либреттосы) жазған Бродвейдің екі актідегі опереттасы. Спектакль 1945 жылғы 22 наурызда Альвин театрында (қазір Нил Саймон театры) қойылды және сол жылдың 28 сәуірінде 43 қойылымнан кейін жабылды. Бастапқы қойылымды Джон Мюррей Андерсон қойды, хореографиясын Кэтрин Литтлфилд жасады, ал дирижерлікке Морис Абраванель жетекшілік етті; онда Лотте Ленья герцогиня рөлінде ойнады. 2017 жылы Ким Х. Коуолк және Джон Баксиндин «Венецияның отты жігіті» (шоудың бастапқы атауы – «Махаббатқа көп шу») атты билер жинағын жасады, ол Кит Локхарт дирижерлік еткен Бревард музыка орталығында орындалды.

1-ші акті

Флоренция, 1535 жыл. Мүсінші Бенвенуто Челлини граф Маффио өлтіруге талпынғаны үшін («Қиямет қоңырауы соғып тұрғанда») асылуға үкімделді. Флоренция халқы қоғамдық алаңға жиналып, асылуды («Флоренцияға келіңіз») қуанышпен қарсы алады. Ағашқа тігілген Челлини, өкініш білдірмей, бұл өмірдің де жақсы болғанын айтады («Өмір, махаббат және күлкі»). Флоренция герцогы Алессандро, Челлиниге тапсырыс берген нимфа мүсінінің аяқталмағанын, бірақ ол үшін ақысын алғанын айтып, оны кешіреді. Челлини шеберханасына оралғанда, шәкірті Асканио мен қызметшісі Эмилия оның босағанына қуанады («Мырзамыз тағы да бос»), ал Челлини Маффиомен болған соңғы жекпе-жегінің әшекейленген нұсқасын («Жәй ғана кешірілдім») әңгімелейді. Ол мүсінді қайтадан бастайды, бірақ модель, Анджелаға деген тартылысы зейінін алады. Анджела да оған жақындық сезінеді, бірақ тартынбастан («Тым жақынсың») күдіктенеді. Француз елшісі Челлиниге герцог оны Маффионың өлімі үшін асып тастамақшы екенін айтып, Парижге қашуды ұсынады, онда король оны Фонтенблоны безендіруге шақырады. Бірақ Челлини қашуға асыққанда, герцог Алессандро («Ақылды Алессандро») Анджеланы көру үшін келеді. Герцог Анджеланы жазғы сарайына алып кетуге шешім қабылдайды және Челлиниді үй қамауына алады (Финалетто). Челлини күзетшілерден қашып, Анджеланы құтқару үшін жазғы сарайға беттейді. Жолда Пизға бара жатқан Флоренция герцогинясымен («Герцогиня кірді») кездейсоқ кездеседі. Герцогиня Челлиниге деген құштарлығын жасырмайды, оған махаббат емес, тек сезімдік қанағат керек («Маған баллада емес, ән айт») дейді. Олар кейін кездесуге уаделеседі. Содан кейін Челлини герцогтың туысы Оттавианомен кездеседі, ол одан герцогты өлтіруге көмектесуді талап етеді, бірақ Челлини бас тартады, ал Асканио оған қашуға көмектеседі. Жазғы сарайда герцог Анджеланы өз ықтиярына салу мүмкіндігіне қуанады («Герцогиня жоқ кезде»). Бірақ Челлини жасырын кіріп, герцогтың әрекетін тыңдап қалады. Герцог Челлинидің бар екенін сезінеді және оның ашуы, ал азғыру әрекеті сөздердің ауысуына ұласады («Тыңшы әйел»). Челлини пайда болады, және оның ішінде Челлини Анджеламен қашып кетеді, ал герцогиня күтпеген жерден оралып, герцогты ашуға жетеді. Комедиялық тарантелламен әрекет аяқталады.

Florence, 1535. Sculptor Benvenuto Cellini has been sentenced to hang for the attempted murder of Count Maffio ("When the Bell of Doom is Clanging"). The people of Florence gather in the public square, gaily celebrating the hanging ("Come to Florence"). On the gallows, the unrepentant, rakish Cellini says it's been a good life anyway ("Life, Love, and Laughter"). Suddenly Alessandro, Duke of Florence, pardons Cellini, because the statue of a nymph he commissioned from the sculptor has not been finished yet, though Alessandro has already paid for it. Walking away from the scaffold, Cellini is set upon by Maffio; this time he kills him (or so it seems). Back at Cellini's workshop, his apprentice Ascanio and servant Emilia rejoice in the reprieve ("Our Master Is Free Again"), as Cellini presents an embellished version of his latest duel with Maffio ("I Had Just Been Pardoned"). He resumes work on the statue, but he has trouble concentrating because of his attraction to his model, Angela. Angela reciprocates the attraction but with reservations ("You're Far Too Near Me"). The French ambassador enters, telling Cellini that the Duke intends to hang him for Maffio's murder, and suggesting that he flee to Paris, where the king wants him to decorate Fontainebleau. But before Cellini can bolt, Duke Alessandro arrives ("Alessandro the Wise") to ogle Angela. The Duke decides to carry off Angela to his summer palace, and he puts Cellini under house arrest (Finaletto). Cellini escapes his guards and hurries to the summer palace to rescue Angela. He accidentally encounters Alessandro's wife, the Duchess of Florence ("Entrance of the Duchess") on her way to Pisa. The Duchess makes no secret of her yen for Cellini, and she's not interested in romance, just sex ("Sing Me Not a Ballad"). The two plan an assignation for later. Next Cellini encounters the Duke's cousin, Ottaviano, who demands that he conspire to kill the Duke, but Cellini refuses, and Ascanio helps him escape. At the summer palace, the Duke exults in the opportunity to have his way with Angela ("While the Duchess is Away"). But Cellini has sneaked in, and he eavesdrops as the Duke makes his move. The Duke senses Cellini's presence and is unnerved, and his attempt at seduction degenerates into spoonerisms ("The Nosy Cook"). Cellini emerges, and a commotion ensues during which Cellini escapes with Angela and the Duchess unexpectedly returns, to the Duke's chagrin. The act concludes in a merry tarantella.

2-ші акті

Флоренцияда, Целлинидің шеберханасында Бенвенуто мен Анджела құмарлықтарын толықтырады. Бірақ олар ертесі күні дауласып алады, ал герцогинядан келген хат ("Герцогиняның хаты") Целлиниді жазғы сарайды безендіруге шақырады. Ол Анджела емес, герцогиняға қызығушылық танытады. Целлинидің тұрақсыздығы Анджеланы қынжырлатады, ол бар кінені Купидонға ("Кішкентай жалаңаш бала") табады. Темдеу уақытта қала сарайының күзетшілері әрдайым дайын тұрады ("Жағдайға қарай"). Сарай ішінде герцог Анджеланы баурап алу үшін махаббат өлеңі жазуды жоспарлайды, бірақ "Анджелге рифма" таба алмайды. Целлини Анджеланы алып кеткенін естігенде, герцог оны тағы да асып өлтірумен қорқытады, бірақ герцогиня оны алдымен соттауға көндіреді. Флоренция халқы тағы да мерекелік көңіл-күйде жиналады ("Тыңдаңыз!"). Сот судьялары Целлиниге қарсы айыптарды оқиды ("Әлем жамандыққа толы"), бірақ Целлини өзінің бұрынғы әрекеттерінің, баршаныңкіндей, жұлдыздармен алдын ала белгіленгенін ("Не істеуге тиіссің, соны істейсің") айтады. Сәтте герцог осы астрологиялық сылтаудың өзінің махаббат құмарлығын жабатынын сезіп, көңілі көтеріледі. Содан кейін Оттавиано Целлини герцогты өлтіруге сөз бергенін куәлік етеді. Целлини өлімге кесілгендей болғанда, Асканио герцогқа қарсы қастандық жасағанның Оттавиано екенін айтады ("Қандай керемет сәттілік!"), ал герцогиня оның айыптауын қолдайды. Герцог тағы да шешімін өзгертіп, Оттавианоны тұтқындап, Целлиниді кешіреді. Енді Целлини Фонтенблоны қайта безендіру жұмысын қабылдауға шешім қабылдайды. Өнер және ұрпақтардың даңқы үшін ("Махаббат – менің жауым"), ол герцогиня мен Анджеладан бас тартады, ал олар бір-біріне аза тартады ("Кішкентай жалаңаш бала" қайталануы). Сахна Фонтенблоға ("Парижге кел") ауысады, онда Анджеладан модель/муза ретінде айырылған Целлини "мүсіншінің шалқаюына" ұшырайды. Кенеттен Флоренция герцогы мен герцогинясы, Анджеламен бірге келеді. Целлини Анджеламен қайта табысады. Соңында ол нимфа мүсінін аяқтап, ашады, ал commedia dell'arte актерлары түрлі-түсті би билейді. Таңқаларлық жайт, Маффио қайтадан пайда болады – ол өлмеген екен. Целлини мен Маффио қылыштарын тартып алғанда, сахнада "Өмір, махаббат және күлкі" әнінің соңғы қайталануымен қуаныш рухы жарқырайды.

Back in Florence at Cellini's workshop, Benvenuto and Angela finally consummate their passion. But they bicker the following morning, and when a missive from the Duchess arrives ("The Duchess's Letter") inviting Cellini to decorate the summer palace, he sets his mind on the Duchess rather than Angela. Cellini's inconstancy aggrieves Angela, who blames it all on Cupid ("The Little Naked Boy"). Meanwhile, at the city palace, the guards always have their spears at the ready ("Just in Case"). Inside the palace, the Duke schemes to woo Angela by writing her a love poem, but he cannot come up with "A Rhyme for Angela." When he learns that Cellini has taken Angela away, the Duke again threatens to hang him, but the Duchess persuades him to put him on trial first. The people of Florence gather in a carnival atmosphere once again ("Hear Ye!"). The judges read the charges against Cellini ("The World is Full of Villains") but Cellini protests that his past behavior, like everyone else's, is predetermined by the stars ("You Have to Do What You Do Do"). For a moment the Duke is amused by this, sensing that this astrological alibi covers his own amatory transgressions. Then Ottaviano testifies that Cellini conspired to kill the Duke. Just when Cellini appears doomed, Ascanio testifies that it was really Ottaviano who was plotting against the Duke ("How Wonderfully Fortunate"), and the Duchess supports the accusation. So the Duke again reverses himself, arresting Ottaviano and pardoning Cellini. Now Cellini decides to accept the commission to redecorate Fontainebleau. For the greater glory of art and posterity ("Love is My Enemy"), he swears off both the Duchess and Angela, while they commiserate with each other ("The Little Naked Boy" reprise). The scene shifts to Fontainebleau ("Come to Paris") where Cellini, deprived of Angela as a model/muse, has a bad case of "sculptor's block." Suddenly the Duke and Duchess of Florence arrive, with Angela in tow. Cellini reconciles with Angela. Finally he finishes and unveils his nymph statue, as commedia dell'arte players perform a motley dance. Bizarrely, Maffio reappears—he had not been killed after all. As Cellini and Maffio draw their swords, a spirit of gaiety lights up the stage in a final reprise of "Life, Love, and Laughter."