Сатавахана әулеті: тарих және мұрасы

Кіріспе

Үнді әулеті (б.з.д. 2-ғасыр – б.з. 3-ғасыры)

Сатаваханалар (Sādavāhana немесе Sātavāhana, қазіргі ғалымдардың көпшілігі Сатавахана билігінің б.з.д. 2-ғасырының соңында басталғанын және б.з. 3-ғасырының басына дейін жалғасқанын айтады, бірақ кейбіреулері Пураналарға сүйене отырып, олардың билігінің басталуын б.з.д. 3-ғасырына дейін жатқызады, бірақ археологиялық дәлелдермен расталмаған. Сатавахана патшалығы негізінен қазіргі Андхра-Прадеш, Телангана және Махараштраны қамтыды. Әр түрлі уақытта олардың билігі қазіргі Гуджарат, Мадхья-Прадеш және Карнатака аймақтарына дейін созылған. Әулеттің әр түрлі уақытта әр түрлі астаналары болды, соның ішінде Коталингала (Телангана), Пратиштана (Пайтан) және Амаравати (Дхаранькота). Әулеттің шығу тегі белгісіз, бірақ Пураналар бойынша олардың алғашқы патшасы Канва әулетін құлатқан. Мауриядан кейінгі дәуірде Сатаваханалар Деккан аймағында бейбітшілік орнатып, шетелдік басқыншылардың шабуылына қарсы тұрды. Атап айтқанда, олардың сактармен (Батыс сатраптармен) күресі ұзаққа созылды. Әулет Гаутамипұт Сатакарни мен оның мұрагері Васиштипұт Пуламавидің тұсында өркендеді. Б.з. 3-ғасырының басында патшалық кішігірім мемлекеттерге бөлінді. Сатаваханалар өз билеушілерінің суреттері бар үнді мемлекеттік монеталарды шығарған алғашқылардың бірі болды. Олар мәдени көпір болып, саудада маңызды рөл атқарды және Индо-Ганг жазығынан Үндістанның оңтүстік ұшына идеялар мен мәдениетті таратуда маңызды рөл атқарды.

Шығу тегі

Сатаваханалардың пайда болған күні мен орны, сондай-ақ әулет атауының мағынасы тарихшылар арасында даулы мәселе болып табылады. Осы даулардың кейбіреулері аймақтық сипатта болды, қазіргі Махараштра, Андхра-Прадеш, Карнатака және Телангана аймақтары әртүрлі уақытта Сатаваханалардың бастапқы отаны деп есептелді.

Этимология

Шатавахана, Шаливахана, Шатакарни – бұл жергілікті атаудың санскриттелген нұсқалары сияқты, олар пракрит тілінде Салавахана болып келеді. (IAST: Sātavāhana) – санскрит тіліндегі Sapta Vahana (“жеті атпен жүретін”; индуист мифологиясында күн құдайының күймесі жеті атпен тартылады) сөзінің пракрит тіліндегі түрі. Бұл Сатаваханалар бастапқыда ежелгі Үндістанда кең таралғандай, аңызды күн әулетімен байланысты екенін көрсетеді. Ингува Картикея Сарманың пікірінше, әулеттің аты сата (“жіктеу”, “шапшаң” немесе “жылдам”) және вахана (“көлік”) сөздерінен шыққан; осылайша, бұл сөз “шапшаң атқа мінген адам” дегенді білдіреді. Тағы бір теория олардың атын бұрынғы Сатияпута әулетімен байланыстырады. Көзге түсетін үшінші теория олардың атын мунда тіліндегі Садам (“ат”) және Харпан (“ұл”) сөздерінен шығарады, яғни “ат құрбандығын жасаған адамның ұлы”. Әулеттің бірнеше билеушілері “Сатакарни” есімін немесе тақымын таңбалайды. Сатавахана, Сатакарни, Сатакани және Шаливахана – бір сөздің әртүрлі нұсқалары сияқты көрінеді. Дамодар Дхармананд Косамби “Сатакарни” сөзінің мунда тіліндегі сада (“ат”) және кон (“бала”) сөздерінен туындағанын болжайды. Пураналарда Сатаваханалар үшін “Андхра” атауы қолданылады. “Андхра” термині әулеттің этникалық тегін немесе аумағын білдіруі мүмкін (төмендегі “Түпнұсқа отан” бөлімін қараңыз). Бұл атау әулеттің өзінің жазбаларында кездеспейді. Тамилдік дастан “Чилапатикарам” Хималай жорығы кезінде Чера патшасы Сенгуттуванға көмектескен “Нуррувар Каннар” туралы айтады. “Нуррувар Каннар” терминінің тікелей аудармасы – “жүз Карна” немесе “Сатакарни”; сондықтан “Нуррувар Каннар” Сатавахана әулетімен теңестірілген. “Катхасаритсагара” Дипакарни есімді жесір, баласыз патшаның мұрагері ретінде арыстанға мініп жүретін баланы табатыны туралы мифтік әңгіме айтады. Орманды аң аулау кезінде ол Сата есімді арыстанға айналған якшаға мінген баланы кездестіреді. Бала асырап алынғаннан кейін патша болып, Сатавахана немесе Сата деп аталады.

Śātavāhana, Śālivāhana, Śātakarṇi seem to be Sanskritised versions of the indigenous name Sātakaṇi, which appear as Sālavāhaṇa in Prakrit vernacular. IAST: Sātavāhana) is a Prakrit form of the Sanskrit Sapta Vahana ("driven by seven"; in Hindu mythology, the chariot of the sun god is drawn by seven horses). This would indicate that the Satavahanas originally claimed association with the legendary solar dynasty, as was common in ancient India. According to Inguva Kartikeya Sarma, the dynasty's name is derived from the words sata ("sharpened", "nimble" or "swift") and vahana ("vehicle"); the expression thus means "one who rides a nimble horse". Another theory connects their name to the earlier Satiyaputa dynasty. Yet another theory derives their name from the Munda words Sadam ("horse") and Harpan ("son"), implying "son of the performer of a horse sacrifice". Several rulers of the dynasty bear the name or title "Satakarni". Satavahana, Satakarni, Satakani and Shalivahana appear to be variations of the same word. Damodar Dharmanand Kosambi theorised that the word "Satakarni" is derived from the Munda words sada ("horse") and kon ("son"). The Puranas use the name "Andhra" for the Satavahanas. The term "Andhra" may refer to the ethnicity or territory of the dynasty (see Original homeland below). It does not appear in the dynasty's own records. The Tamil epic Cilappatikaram mentions a "Nurruvar Kannar", who helped Chera king Senguttuvan during his Himalayan campaign. The direct translation of the term Nurruvar Kannar is "the hundred Karnas" or "Satakarni"; Nurruvar Kannar has therefore been identified with the Satavahana dynasty. The Kathasaritsagara ascribes a mythical etymology in which a widowed, childless king named Deepakarni was prophesied to find a lion riding child as his heir. During a jungle hunt, he found such a child riding a yaksha turned lion named Sāta. After adoption, the child became the king eventually and came to be known as Sātavāhana or Sāta supported.

Варна

Династияның варнасы қазіргі ғалымдар арасында пікірталас тудырып отыр, олар династияның шудра, кшатрия және браман тегінен тарағаны жөнінде әртүрлі пікірлер білдірді. Пураналарда Сатавахана әулетінің негізін қалаушысы вршала (шудра немесе төмен текті) деп сипатталады. Нашиктегі Гаутами Балашри жазуында оның ұлы Гаутамипутра Сатакрни эка бхамхана (санскрит: эка брахмана) деп аталған. Кейбір ғалымдар, мысалы В. В. Мираши, бұл терминді "бірден-бір брахман" деп түсіндіріп, Сатаваханалар браман тегінен шыққан деп санайды. Хем Чандра Райчаудхури бұл терминді "ерекше брахман" деп түсіндіріп, жазуда Гаутамипутра "кшатриялардың мақтаныш пен тәкаппурын жойған" деп сипатталғанын атап өтеді, ол оның Гаутамипутраның өзін браман деп жариялағанын көрсетеді. Бұл теорияны сынаушылар Гаутамипутраның отбасы браман емес шакалармен туыстық қатынас құрғанын, ал Сатаваханалар браман болуы мүмкін емес екенін айтады, себебі сол жазуда Гаутамипутра варналардың араласуын тоқтатқан адам ретінде (vinivatita chatu vana sankara) көрсетілген. Тарихшы В. Сундара Рама Састри "эка бхамхана" терминін "жалғыз брахман" деп түсіндірудің мәні жоқ екенін айтады, өйткені патша әрине өзінің варнасының жалғыз өкілі болмаған: оның орнына ол бұл терминді патшаның "тіпті брамандардан да жоғары тұрғанын" білдіретін атау ретінде қарастырады.

Тарих

Сатаваханалар туралы ақпарат Пураналардан, кейбір буддалық және джайнисттік мәтіндерден, династияның жазулары мен монеталарынан, сондай-ақ саудаға баса назар аударған шетелдік (грек және рим) деректемелерінен келеді. Бұл дереккөздер ұсынып отырған мәліметтер династия тарихын толыққанды және нақты қалпына келтіруге жеткіліксіз. Осының салдарынан Сатаваханалардың тарихын есептеуге қатысты бірнеше теория бар.

Нахапананың басындағы Батыс сатраптардың алғашқы шабуылы

Апилаканың мұрагерлері туралы көп мәлімет жоқ, тек Кунтала Сатакарни туралы сипаттамалар ғана кездеседі. Династияның келесі танымал билеушісі Хала болды, ол Гаха Саттасайын Махараштри пракрит тілінде жазған. Хала сияқты, оның төрт мұрагері де өте қысқа мерзімге (барлығы 12 жыл) билік етті, бұл Сатаваханалар үшін тұрақсыз кезеңді көрсетеді. Эпиграфиялық және нумизматикалық деректер Сатаваханалардың бұрын солтүстік Деккан үстірті, солтүстік Конкан жағалау жазықтары және осы екі аймақты байланыстыратын тау жолдарымен басқарғанын көрсетеді. 15-40 жылдары олардың солтүстік көршілері – Батыс Кшатрапалар – осы аймақтарға ықпалын кеңейтті. Батыс Кшатрапа билеушісі Нахапананың бұрынғы Сатавахана территориясын билегені мәлім, оның губернаторы және күйеу баласы Ришабадаттаның жазбаларында бұл туралы куәліктер бар.

Бірінші қайта өрлеу

Сатавахана билігін Сатавахана билеушілерінің ең ұлысы саналатын Гаутамипутра Сатакарни жаңғыртты. Чарльз Хигам оның билігін шамамен 103 – 127 жылдарға дейін датейді. С. Нагараджу оны 106–130 жылдарға жатқызады, ал Шейлендра Бхандаре, Акира Шимада және Оскар фон Хинубер жаңа консенсусты бөліседі, Гаутамипутра Сатакарнидің билігі шамамен 60–85 жылдарға дейін созылғанын көрсетеді. Тарихтан мәлім болғандай, Гаутамипутра Сатакарни 78 жылы Уджайндағы Викрамадитьяны жеңіп, бұл оқиға "Юг Ади" – Жаңа Дәуірдің Басталуы (Андхра, Карнатака, Махараштра (Гуди падва), Телангана штаттары үшін Жаңа жыл) деп аталып тойланды. Осыдан кейін аталған штаттардың халқы Сатавахана күнтізбесін қабылдады. Эндрю Олетт оның билігін 60–84 жылдарға жатқызады. Ол жеңген патшаның Батыс Кшатрапа билеушісі Нахапана болғандығы айтылады, мұны Гаутамипутраның есімдері мен лақаптарымен мөрленген Нахапананың монеталары дәлелдейді. Гаутамипутраның анасы Гаутами Балашридің Нашик прашасти жазуы, оның қайтысынан кейін 20 жыл өткен соң жазылған, оның жетістіктерін баяндайды. Жазудың ең либералды түсіндірмесі бойынша, оның патшалығы солтүстікте қазіргі Раджастаннан оңтүстіктегі Кришна өзеніне дейін, ал батыстағы Саураштрадан шығыстағы Калингаға дейін созылған. Ол "Раджа Раджа" (Патшалардың патшасы) және "Махараджа" (Ұлы патша) атақтарын алды және Виндхьяның Иесі деп сипатталды. Билігінің соңғы жылдарында әкімшілік істерді анасы басқарған, бұл ауру немесе әскери қиындықтардың салдары болуы мүмкін. Анасы Гаутами Балашри жасаған Насик жазуында айтылғандай, ол кшатриялардың мақтаныштары мен тәкаппарлығын басып тастады; Сакаларды (Батыс сатраптар), Явандарды (Индогректер) және Пахлаваларды (Индопартиялықтар) жойды, Нахапананың Кшахаратар әулетін түбірден жойды және Сатавахана әулетінің даңқын қайта жаңғыртты. Гаутамипутраның орнын ұлы Васиштипутра Шри Пуламави (немесе Пулумайи) басты. Саилендра Натх Сеннің мәліметінше, Пулумави 96–119 жылдары билік еткен. Чарльз Хигам оның шамамен 110 жылы таққа отырғанын айтады, ал Шейлендра Бхандаре, Акира Шимада және Оскар фон Хинубер Васиштипутра Шри Пуламавидің шамамен 85–125 жылдары билік еткенін көрсетеді, Эндрю Олетт оның билігін шамамен 84–119 жылдарға жатқызады. Пулумавидің бейнесі көптеген Сатавахана жазуларында кездеседі және оның монеталары кең аумақта табылған. Бұл оның Гаутамипутраның жерін сақтап, гүлденген мемлекет құрғанын көрсетеді. Ол Сатакарни патшалығына Беларий аймағын қосып алғандығы айтылады. Оның екі мачталы кемелер бейнеленген монеталары Коромадель жағалауында табылған, бұл теңіз саудасына және теңіз күштеріне қатысқандығын көрсетеді. Амараватидегі ескі ступа оның тұсында қайта жаңғыртылған болуы мүмкін, бірақ соңғы зерттеулер осы мерзімді кеңейтуге бейім.

The Satavahana power was revived by Gautamiputra Satakarni, who is considered the greatest of the Satavahana rulers. Charles Higham dates his reign c. 103 – c. 127 CE. S. Nagaraju dates it 106–130 CE, the new consensus is shared by Shailendra Bhandare, Akira Shimada, and Oskar von Hinuber, who regard Gautamiputra Satakarni's reign was ca. 60 85 CE, as it is evident from history that "Gautamiputra Saatakarni" in the year 78CE defeated Vikramaditya of Ujjain, which in turn was celebrated and named "Yug Aadi" means Beginning of New Era (New Year for Andhra, Karnataka, Maharashtra (Gudi padwa), Telangana states). Ever since these states people followed Saatavaahana calendar. Andrew Ollett considers it as 60 84 CE. The king defeated by him appears to have been the Western Kshatrapa ruler Nahapana, as suggested by Nahapana's coins overstuck with names and titles of Gautamiputra. The Nashik prashasti inscription of Gautamiputra's mother Gautami Balashri, dated to the 20th year after his death, records his achievements. The most liberal interpretation of the inscription suggests that his kingdom extended from the present day Rajasthan in the north to Krishna river in the south, and from Saurashtra in the west to Kalinga in the east. He assumed the titles Raja Raja (King of Kings) and Maharaja (Great King), and was described as the Lord of Vindhya. During the last years of his reign, his administration was apparently handled by his mother, which could have been a result of an illness or military preoccupation. According to the Nasik inscription made by his mother Gautami Balashri, he was the one

who crushed down the pride and conceit of the Kshatriyas; who destroyed the Sakas (Western Satraps), Yavanas (Indo Greeks) and Pahlavas (Indo Parthians), who rooted out the Khakharata family (the Kshaharata family of Nahapana); who restored the glory of the Satavahana race.|Inscription of Queen Mother Gautami Balashri at Cave No.3 of the Pandavleni Caves in Nashik. Gautamiputra was succeeded by his son Vasisthiputra Sri Pulamavi (or Pulumayi). According to Sailendra Nath Sen, Pulumavi ruled from 96 to 119 CE. According to Charles Higham, he ascended the throne around 110 CE, according to Shailendra Bhandare, Akira Shimada, and Oskar von Hinuber Vasisthiputra Sri Pulamavi ruled ca. 85 125 CE, and Andrew Ollett considers it to be ca. 84 119 CE. Pulumavi features in a large number of Satavahana inscriptions and his coins have been found distributed over a wide area. This indicates that he maintained Gautamiputra's territory, and ruled a prosperous kingdom. He is believed to have added the Bellary region to Satakarni's kingdom. His coins featuring ships with double mast have been found on the Coromandel Coast, indicating involvement in maritime trade and naval power. The old stupa at Amaravati was perhaps renovated during his reign. though recent scholarship tends to spread the dates of this wider.

Рудрадаман I-нің басындағы екінші батыс сатраптық шабуыл

Пулмавидің мұрагері оның інісі Вашиштипутра Сатакарни болды. С. Н. Сеннің мәліметінше, ол 120–149 жылдары билік еткен; ал Чарльз Хигамның пікірінше, оның билік мерзімі 138–145 жылдары аралығында болған. Ол Батыс сатраптарымен әулеттік байланыс орнатып, Рудрадаман I-нің қызына үйленді. Рудрадаман I-нің Джунагад жазуында Даксинапатханың (Декан) билеушісі Сатакарниді екі рет жеңгені айтылады. Сондай-ақ, жақын туысқандық байланыс болғандықтан жеңілген билеушінің өмірін сақтап қалғаны да көрсетілген:

"Рудрадаман ( ) екі рет әділ шайқаста Даксинапатханың қожайыны Сатакарниді толық жеңгеніне қарамастан, оны жоймағандықтан жақсы даңққа ие болды, себебі олардың туысқандық байланысы жақын болған." | Джунагад тас жазуы

Д. Р. Бхандаркар мен Динешчандра Сиркардың пікірінше, Рудрадаман жеңген билеуші Гаутамипутра Сатакарни болған. Алайда, Э. Дж. Рапсон жеңілген билеуші оның ұлы Васиштипутра Пулумави болды деп санайды. Шайлендра Натх Сен мен Чарльз Хигам жеңілген билеуші Вашиштипутраның мұрагері Шивасканда немесе Шива Шри Пулумай (немесе Пулумави) болды деген пікірде. Жеңістерінің нәтижесінде Рудрадаман Пуна мен Насик аймақтарын қоспағанда, Нахапананың бұрынғы барлық территорияларын қайтарып алды. Сатавахананың билеуі Декан мен Амаравати маңындағы шығыс-орталық Үндістанмен шектелді.

Екінші қайта өрлеу

Шри Яджна Сатакарни – Сатавахана әулетінің негізгі желісінің соңғы өкілі. С. Н. Сеннің мәліметінше, ол 170–199 жылдары билік құрған. Чарльз Хигам оның билігінің аяқталуын біздің заманымыздың 181 жылы деп көрсетеді. Оның монеталарында кемелердің суреттері бейнеленген, бұл теңіз және теңіз саудасындағы табыстылығын көрсетеді. Оның монеталарының кеңінен таралуы және Нашик, Канхери және Гунтурдағы жазбалар оның билігі Деканның шығыс және батыс бөліктерін қамтығандығын көрсетеді. Ол Батыс Кшатраптардан бұрынғыдан жоғалтқан көптеген аумақтарды қайтарып алды және олардың үлгісімен күміс монеталар шығарды. Оның билігінің соңғы жылдары Абхиралар патшалықтың солтүстік бөлігін, Нашик аймағын жаулап алды.

Аумақтық көлемі

Сатавахана территориясы қазіргі Андхра-Прадеш, Махараштра және Телангана штаттарын қамтитын солтүстік Декан аймағын құрады. Кейде олардың билігі қазіргі Гуджарат, Карнатака және Мадхья-Прадеш штаттарына дейін жетті. Гаутамипутра Сатакарнидің анасы Гаутами Балашри шығарған Нашик прашасти жазуында оның ұлы Гуджараттың солтүгінен Карнатаканың оңтүгіне дейін созылған кең аумақты басқарғаны айтылады. Гаутамипутраның бұл талап етілген аумақтарды тиімді басқарғаны нақты емес. Дегенмен, тарихи деректер оның осы аумақтарды ұзақ уақыт бойы бақылауда ұстағанын көрсетпейді. Сонымен қатар, бұл аймақ тұтас болған жоқ: аймақтың көп бөлігі аңшы-жинаушылар мен басқа да тайпалық қауымдардың билігінде қалды. Тарихшы М. Говинда Пайдың сөзіне сәйкес, Птолемей (100-170 жж.) Сиро Полемей (Васиштипутра Шри Пулумайи) солтүстіктегі Пайтан қаласынан билік құрған кезде (шамамен 85-125 жж.), тағы бір Сатавахана ханзадасы Балеокурос немесе Балеокура (Виливайакура) оңтүстіктегі қазіргі Карнатаканың Виджаяпура ауданындағы Басавана Багевади талуындағы Хиппокура (Хувина Хиппараги) қаласынан билік жүргізген. Бұл ханзада Виливая Кураның Виливая Кумараның (Виливаяның ұлы) тағы бір түрі екенін Пай анықтайды және Виливаяның сол кездегі тілдің сөйлеу түрі болған пракрит тілінің ережелеріне сәйкес Пулумайдың басқаша айтылуы екенін дәлелдейді. Осылайша, Виливайакура – Хувина Хиппарагиден билік жүргізген Пулумайдың ұлы. Пай Птолемей атаған барлық 10 қаланың солтүктегі Бенда (немесе Бинда) немесе Бхима өзені мен оңтүстіктегі Банаваси аралығында орналасқанын көрсетеді: Нагарурис (Нагур), Табасо (Тавси), Инде (Инди), Тирипангалида (Гадхингладж), Хиппокура (Хувина Хиппараги), Субуту (Савади), Сирималага (Мальхед), Каллигерис (Калкери), Модогулла (Мудгал) және Петиргала (Паттадакал) – Солтүстік Карнатакада орналасқан. Сатавахана астанасы уақыт өте келе өзгеріп отырды. Нашик жазуы Гаутамипутраны Бенакатиканың иесі деп сипаттайды, бұл оның астанасының аты болған. Птолемей (б.з. 2-ғасыры) Плумавидің астанасы ретінде Пратиштананы (қазіргі Пейтан) атады. Басқа уақыттарда Сатавахана астаналарына Дараниката және Джуннар кірді. М. К. Дхаваликардың пікірінше, бастапқы Сатавахана астанасы Джуннарда орналасқан, бірақ солтүстік-батыстан Сака-Кушан шапқыншылығынан кейін Пратиштанаға көшірілген. Сатавахана дәуіріндегі бірнеше жазуларда діни монастырларға жасалған сыйлықтар туралы мәліметтер бар. Бұл жазуларда сыйлық берушілердің тұрақты жерлері ретінде Сопара, Кальян, Барух, Куда (белгісіз) және Чаул теңіз порттары жиі аталады. Ішкі аймақтардағы ең көп айтылатын елді мекендер – Дханьякатакам/Дхараникота, Джуннар, Нашик, Пайтан және Карад. Батыс Деканның басқа да маңызды Сатавахана орындарына Говардана, Неваса, Тер және Вадгаон Мадхавпур жатады. Шығыс Декан аймағында Амаравати, Дуликатта, Коталингала және Педабанкур орналасқан.

The Satavahana territory included northern Deccan region, spanning the present day Andhra Pradesh, Maharashtra and Telangana states. At times, their rule also extended to present day Gujarat, Karnataka and Madhya Pradesh. The Nashik prashasti inscription issued by Gautami Balashri, the mother of Gautamiputra Satakarni, claims that her son ruled an extensive territory that stretched from Gujarat in the north to northern Karnataka in the south. It is not clear if Gautamiputra had effective control over these claimed territories. In any case, historical evidence suggests that his control over these territories did not last long. Moreover, this realm was not continuous: many areas in this region remained under the control of the hunter gatherers and other tribal communities. As per historian M. Govinda Pai, Ptolemy (100 170 CE) states that when Siro Polemaios (Vasishthiputra Sri Pulumayi) was ruling from his capital Paithan in the north (reign c. 85 125 CE), another Satavahana prince called Baleokouros or Baleokoura (Vilivayakura) was ruling from Hippokoura (Huvina Hipparagi) of Basavana Bagewadi taluk of Vijayapura district of present Karnataka in the south who was none other than his own son. Pai identifies this prince Vilivaya kura as another form of Vilivaya Kumara (meaning the son of Vilivaya), and he goes on to prove that Vilivaya is indeed merely another rendering of Pulumayi which was transformed as per Prakrit rules, the spoken form of this language during that period, and due to common parlance. Thus, Vilivayakura means a son of Pulumayi who was ruling from Huvina Hipparagi in present Karnataka. Pai identifies all the 10 cities mentioned by Ptolemy as lying between the river Benda (or Binda) or Bhima river in the north and Banaouasei (Banavasi) in the south, viz. Nagarouris (Nagur), Tabaso (Tavasi), Inde (Indi), Tiripangalida (Gadhinglaj), Hippokoura (Huvina Hipparagi), Soubouttou (Savadi), Sirimalaga (Malkhed), Kalligeris (Kalkeri), Modogoulla (Mudgal) and Petirgala (Pattadakal), as being located in Northern Karnataka. The Satavahana capital kept shifting with time. The Nashik inscription describes Gautamiputra as the lord of Benakataka, suggesting that this was the name of his capital. Ptolemy (2nd century CE) mentioned Pratishthana (modern Paithan) as the capital of Pulumavi. At other times, the Satavahana capitals included Dharanikota and Junnar. M. K. Dhavalikar theorised that the original Satavahana capital was located at Junnar, but had to be moved to Pratishthana because of Saka Kushana incursions from the north west. Several Satavahana era inscriptions record grants to religious monasteries. The settlements most frequently mentioned as the residences of donors in these inscriptions include the sea ports of Sopara, Kalyan, Bharuch, Kuda (unidentified), and Chaul. The most frequently mentioned inland settlements include Dhanyakatakam/Dharanikota, Junnar, Nashik, Paithan, and Karad. Other important Satavahana sites in western Deccan include Govardhana, Nevasa, Ter, and Vadgaon Madhavpur. The ones in eastern Deccan include Amaravati, Dhulikatta, Kotalingala and Peddabankur.

Жазулар

Сатавахана кезеңінен бірнеше брахми жазулары сақталған, бірақ олардың көпшілігі жеке тұлғалардың буддалық мекемелерге жасаған қайырымдылықтарын тіркеп, династия туралы көп мәлімет бермейді. Сатавахана патшаларының шығарған жазулары көбінесе діни сыйлықтарға қатысты, алайда олардың кейбіреулері билеушілер мен мемлекеттік құрылым туралы ақпарат береді. Сатавахана дәуіріндегі ең ерте жазу – Нашик үңгірінің 19-шы үңгіріндегі жазу. Онда бұл үңгірді Канха патшаның тұсында Нашиктің Махаматра Саманы салғаны айтылған. Нанегатта Сатакарни I-нің әйелі Наяниканың жазуы табылды. Онда Наяниканың тегі және патшалық отбасы жасаған ведалық құрбандықтар туралы мәліметтер келтірілген. Нанегаттағы тағы бір жазуда Сатавахана патшаларының есімдері бар, олар бейнелі портреттерінің үстінде жазу түрінде көрсетілген. Портреттер қазір толығымен бұзылған, бірақ палеографиялық зерттеулерге сүйене отырып, бұл жазу Наяниканың жазуымен бір дәуірде деп саналады. Келесі ең ерте Сатавахана дәуіріндегі жазу Санчидегі 1-ші ступаның мүсіндік қақпа элементінде кездеседі. Онда бұл элементті Сири Сатакарнидің шеберхана басшысының ұлы Ананда сыйға бергені жазылған. Бұл жазу Сатакарни II билік еткен кезеңде жасалған болуы мүмкін.

Ақша шығару

Сатаваханалар өздерінің портреттері бар монеталарын шығарған ең алғашқы үнді билеушілері болды, бұл практика жеңіске жеткен Батыс Кшатрапалардан алынған, бастапқыда Гаутамипутра Сатакарни патша кезінде қолданылды. Батыс Сатраптары бұрын Индо-грек патшаларының монеталарының үлгілерін солтүстік-батыс аймағында қолданған. Деккан аймағында мыңдаған қорғасын, мыс және потин Сатавахана монеталары табылды, сондай-ақ бірнеше алтын және күміс монеталар да кездеседі. Бұл монеталардың дизайны мен мөлшері біркелкі емес, бұл Сатавахана территориясында бірнеше монета соғу орындары болғандығын көрсетеді, нәтижесінде монеталарда аймақтық ерекшеліктер пайда болды. Сатаваханалардың монеталарындағы жазулар барлық аймақтарда және кезеңдерде ешбір ерекшеліксіз пракрит диалектінде жазылған. Сонымен қатар, кейбір монеталардың артқы жағындағы жазулар телугу емес, дравид тілінде кездеседі.

Мүсіндер

Мадукар Кешав Дхаваликар "Сатавахана мүсіндері, өкінішке орай, өзінің ерекше белгілеріне қарамастан, тәуелсіз мектеп ретінде танылмаған. Уақыт бойынша ең ертегісі – б.з.б. 200 жылға дейінгі Сатавахана билігіндегі Бхажа Вихара үңгірі, ол Сатавахана мүсіндік өнерінің бастауын белгілейді. Ол мүсіндермен тығыз безендірілген, тіпті бағаналардың жоғарғы бөлігі лотос гүлдерімен әшекейленген, олар мифтік жануарларға ұқсайтын құбыжықтармен қабаттасқан." Дхаваликар сондай-ақ Чанкамада "Солтүстік қақпаның батыс бағанындағы панель Будданың өміріндегі маңызды оқиғаны көрсетеді. Онда Будда жүрген жолдың орнына баспалдақ сияқты көрінетін екі жақта екітен адам бейнеленген. Будда ағартуға жеткеннен кейін төрт апта Бодхи ағашының жанында өткізгені айтылады, ал үшінші аптасын ол Чанкамада (серуендеу жолы) қарама-қарсы бағытта жүріп өткізді." Жоғарыда аталған ірі Сатавахана мүсіндерімен қатар, Дварапала, Гаджалакшми, Шалабханджика, Патшалық процессия, Декоративтік бағана сияқты тағы да бірнеше мүсіндер болған.

Қола

Сатаваханаларға жатқызылуы мүмкін бірнеше металл мүсіндер табылған. Брамхапуриден ерекше қола заттардың қоймасы да табылды. Одан алынған көптеген заттар үнділік болғанымен, римдік және итальяндық әсерін де көрсетті. Сол заттар табылған үйден Посейдонның кішкентай мүсіні, шарап құмыралары және Персей мен Андромеда бейнеленген тақта да алынды. Ашмолеан мұражайындағы әдемі піл, Британ мұражайындағы Якши бейнесі және Чхатрапати Шиваджи Махарадж Васту Санграхалаяда сақталатын Пошериден табылған мүйіз мүсіні де Сатавахана кезеңіне жатқызылуы мүмкін.

Сәулет

Амаравати ступасының мүсіндері және Амаравати стилі Сатавахана дәуірінің сәулеттік дамуын көрсетеді. Олар Амраватиде (95 фут биіктікте) буддалық ступалар салды. Сонымен қатар, Голи, Джаггиахпета, Гантсала, Амаравати Бхаттипролу және Шри Парватамда көптеген ступалар тұрғызды. Ажанта суреттері бар IX және X үңгірлерін Сатаваханалар қолдады, ал үңгірлердегі сурет салу олармен басталған болуы мүмкін. Ашока ступалары кеңейтіліп, бұрынғы кірпіш және ағаш құрылыстары таспен ауыстырылды. Бұл ескерткіштердің ең танымалдары – ступалар, олардың ішіндегі ең белгілілері – Амравати ступасы және Нагарджунаконда ступасы.

Суреттер

Сатавахана кескіндемелері – Үндістандағы ежелгі тас өнерін есептемегенде, сақталған ең көне үлгілер. Олар тек Ажанта үңгірлерінде ғана табылады. Ажантадағы көркемдік қызметтің екі кезеңі болды: біріншісі б.з.д. II-I ғасырларда, Сатавахана билігі тұсында хинаяна үңгірлері қазылған кезде; екіншісі – Вакатакалар тұсында, V ғасырдың екінші жартысында. Табиғаттың күшті әсері мен кейбір қиратушылық Ажанта үңгірлеріне зор зиян келтірді. Сатаваханаларға қатысты бірнеше фрагменттер 9 және 10-шы үңгірлерде сақталған, екеуі де ступалары бар шатия грихалар. Ажантадағы Сатавахана дәуірінің ең маңызды кескіндемесі – 10-шы үңгірдегі «Чхаданта Джатака», бірақ ол да толық емес. Бұл – мифологиялық оқиғаға байланысты алты тісті Бодхисаттва атымен аталатын пілдің суреті. Адамдардың бейнесі, ер және әйел, әдетте Сатаваханаларға тән, олардың сырт келбеті, киімдері мен әшекейлері Санчи қақпаларындағы ұқсас бейнелермен бірдей. Тек бір айырмашылығы – Санчидегі бейнелер салмағынан азайтқан.

Амаравати өнері

Сатавахана билеушілері буддалық өнер мен сәулетке қосқан үлесімен де көзге түседі. Олар Кришна өзені аңғарында, соның ішінде Андхра-Прадеш штатындағы Амараватиде ұлы ступалар салды. Ступалар мәрмәр плиталармен безендірілді және Будданың өмірінен көріністерді бейнелейтін мүсіндермен әшекейленді, олар ерекше жұқа және изящты стильде орындалды. Аймақтық Амаравати мүсін стилі Оңтүстік-Шығыс Азия мүсін өнеріне де ықпал етті.

Пураналарға негізделген тізім

Әр түрлі Пураналарда Сатавахана әулетінің билеушілерінің әртүрлі тізімі келтірілген. Мацья Пуранада Андхраның 30 патшасы 460 жыл бойы билік еткені айтылады, бірақ оның кейбір қолжазбаларында тек 19 патшаның есімі көрсетілген, олардың билік мерзімі 448,5 жылды құрайды. Ваю Пурана да Андхраның 30 патшасы болғанын мәлімдейді, бірақ оның әртүрлі қолжазбаларында тек 17, 18 және 19 патша аталған; олардың билік ету кезеңі тиісінше 272,5, 300 және 411 жылды құрайды. Осы патшалардың көптегені тарихи дәлелдермен расталмаған. Екінші жағынан, кейбір Сатавахана патшалары (мысалы, Рудра Сатакарни) Пураналарда мүлдем есімдері жоқ. Әртүрлі ғалымдар осы қарама-қайшылықтарды әртүрлі жолдармен түсіндіреді. Р. Г. Бхандаркар, Д. С. Сиркар және Х. С. Райчаудхури сияқты ғалымдар Ваю Пурана әулеттің негізгі императорлық тармағын ғана қамтиды, ал Мацья Пурана барлық тармақтарының билеушілерін біріктіреді деп болжайды. Әр түрлі Пураналарда айтылған Андхра патшаларының есімдері (IAST бойынша) төменде келтірілген. Бұл есімдер бір Пурананың әртүрлі қолжазбаларында өзгеше, ал кейбір қолжазбаларда кейбір есімдер кездеспейді. Төмендегі тізімде әрбір Пурананың ең толық нұсқасы берілген. Пураналарда Кришна (IAST: Kṛṣṇa) Канва патшасы Сушарманды жеңген алғашқы патшаның інісі ретінде сипатталады. Басқа барлық патшалар өздерінің ізашарларының ұлдары деп есептеледі. Андхра Бритилердің алғашқы патшасы Шудрак немесе Сурака деп Сканнда Пурананың Кумарика Хандасында (төмендегі кестеде көрсетілмеген) белгілі. Сондай-ақ қараңыз: Вашиштипутра Сатакарни.

The various Puranas give different lists of the Satavahana rulers. The Matsya Purana states that 30 Andhra kings ruled for 460 years, but some of its manuscripts name only 19 kings whose reigns add up to 448.5 years. The Vayu Purana also mentions that there were 30 Andhra kings, but its various manuscripts name only 17, 18, and 19 kings respectively; the reigns add up to 272.5, 300, and 411 years respectively. Many of these kings are not attested by historical evidence. On the other hand, some Satavahana kings attested by numismatic evidence (such as Rudra Satakarni) are not mentioned in the Puranas at all. Different scholars have explained these anomalies in different ways. Scholars such as R. G. Bhandarkar, D. C. Sircar and H. C. Raychaudhuri theorised that the Vayu Purana mentions only the main imperial branch of the dynasty, while the Matsya Purana puts together princes of all its branches. The names of the Andhra kings (in IAST), as mentioned in the various Puranas, are given below. These names vary across different manuscripts of the same Puranas, and some names are missing in some of the manuscripts. The list given below for each Purana contains the most exhaustive version. In the Puranas, Krishna (IAST: Kṛṣṇa) is described as brother of the first king, who overthrew the Kanva king Susharman. All other kings are described as sons of their predecessors. The first king of the Andhra Bhrityas is also known as Shudraka or Suraka in the Kumarika Khanda of Skanda Purana (not present in the table below). + Puranic genealogy of Andhra dynasty # Ruler Coins Epigraphy Bhagavata Brahmanda Matsya Vayu Vishnu Reign (years) Alternative names and reigns 1 Simuka ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 23 Śiśuka (Matsya), Sindhuka (Vayu), Śipraka (Vishnu), Chhismaka (Brahmanda) 2 Kṛṣṇa (Kanha) ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 18 3 Śatakarṇi I ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 10 Śantakarṇa (Bhagavata), Mallakarni 10 or 18 years (Matsya), Śri Śatakarṇi (Vishnu) 4 Pūrṇotsanga ✓ ✓ ✓ ✓ 18 Paurṇamāsa (Bhagavata) 5 Skandastambhi ✓ ✓ 18 Śrivasvani (Matsya) 6 Śatakarṇi II ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 56 7 Lambodara ✓ ✓ ✓ ✓ 18 8 Āpīlaka ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 12 Apītaka (Matsya), Ivīlaka (Vishnu), Hivilaka (Bhagavata) 9 Meghasvāti ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 18 Saudāsa (Brahmanda) 10 Svāti (Śatakarṇi) ✓ ✓ ✓ ✓ 12 11 Skandasvāti ✓ ✓ 7 Skandasvati 28 years (Brahmanda) 12 Mṛgendra Svātikarṇa ✓ ✓ 3 Mahendra Śatakarṇi (Brahmanda) 13 Kuntala Svātikarṇa ✓ ✓ 8 14 Svātikarṇa ✓ ✓ 1 15 Pulomavi I ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 24 Pulomavi 36 years (Matsya), Aṭamāna (Bhagavata), Paṭimavi (Vayu), Paṭumat (Vishnu), Ābhi Brahmanda 16 Gaurakṛṣṇa ✓ ✓ ✓ ✓ 25 Gorakśāśvaśri (Matsya), Nemi Kṛṣṇa (Vayu), Arishṭakarman (Vishnu) 17 Hāla ✓ ✓ ✓ ✓ 5 Hāleya (Bhagavata); 1 year in one manuscript 18 Mandalaka ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 5 Talaka (Bhagavata), Saptaka (Vayu), Pattalaka (Vishnu), Bhavaka (Brahmanda) 19 Purindrasena ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 5 Purīṣabhiru (Bhagavata), Purikaṣena 21 years (Vayu), Pravillasena (Vishnu), Pravillasena 12 years (Brahmanda) 20 Sundara Śatakarṇi ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 1 Sundara Svatikarṇa (Matsya), Sunandana (Bhagavata) 21 Cakora Śatakarṇi (Chakora) ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 0.5 22 Śivasvāti ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 28 Svātisena 1 year (Brahmanda), Śivasvāmi (Vayu) 23 Gautamīputra ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 21 Yantramati 34 years (Brahmanda), Gotamīputra (Bhagavata and Vishnu); 24 years according to inscriptions 24 Pulomavi II (Vashishtiputra) ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 28 Purīmān (Bhagavata), Pulomat (Matsya), Pulimat (Vishnu). See also: Vashishtiputra Satakarni. 25 Śivaśri ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 7 Madaśirā (Bhagavata) 26 Śivaskanda Śatakarṇi ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 7 27 Yajñaśri ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 29 Yajñaśri Śatakarṇi 19 years (Brahmanda), Yajñaśri 9, 20 or 29 years (Matsya) 28 Vijaya ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 6 29 Candraśri (Chandrashri) ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 3 Candravijaya (Bhagavata), Daṇḍaśri (Brahmanda and Vayu), Vada Śri or Candra Śri Śatakarṇi 10 years (Matsya) 30 Pulomavi III ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ 7 Sulomadhi (Bhagavata), Pulomavit (Matsya), Pulomarchis (Vishnu)

Билеушілердің тізімі

С. Нагараджу Пураналардағы 30 патшаның тізіміне сүйенеді және келесі патшалық мерзімдерін көрсетеді: Оңтүстік Үндістанда халықаралық сауданың, қала құрылысының және монументалды сәулеттің гүлденуімен. Бхандаре Симуканың шамамен б.з.д. 160-150 жылдар аралығында билік құрғанын айтады, бұл Паргитердің Сатаваханаларға арналған 460 жылдық мерзіміне де сәйкес келеді, себебі бұл династияның соңы шамамен 300 жылына келеді, консенсус бойынша шамамен 3-ші ғасырдың ортасына жақын. Сири Сатакани және оның әйелі Наганикаға қатысты, Бхандаре олардың билігі шамамен б.з.д. 110 ± 20 жылдары болғанын есептейді. Гаутамипута Сатакани (шамамен 60–85 ж.)
Васитхипута Сири Пулумайи (шамамен 85–125 ж.)
Васитхипута Сири Сатакани (шамамен 125–152 ж.)
Васитхипута Сива Сири Пулумайи (шамамен 152–160 ж.)
Васитхипута Сири Хада Сатакани (шамамен 160–165 ж.)
Васитхипута Виджая Сатакани (шамамен 165–170 ж.)
Сири Янья Сатакани (шамамен 170–200 ж.)
Готамипута Сири Када (шамамен 200–215 ж.)
Готамипута Сири Виджая Сатакани (шамамен 215–225 ж.)