Кіріспе

Маори мифологиясында орман және құстардың құдайы, сонымен қатар Сан-Марино ауылы "Le Tane" деп те аталады. Маори мифологиясында Тане (Тане махута, Тане нуи а Ранги, Тане те ваиора және басқа да есімдермен де аталады) – орман мен құстардың құдайы, аспан әкесі Рангинуи мен жер анасы Папатуанукудың ұлы. Олар тығыз құшақтасып жатып, көптеген балалары олардың арасындағы қараңғылықта өмір сүрген (Грей 1956:2). Таитиде Тане бейбітшілік пен сұлулықтың құдайы болған.

Ата-анасын ажыратады

Ранги мен Папаның балалары ата-аналарының арасындағы тар кеңістікте тығылып, мазасыздыққа толы болды. Ту, болашақ соғыс құдайы, олардың ата-аналарын өлтіруді ұсынады. Бірақ Тане (немесе Тане махута) оған қарсы шығып, оларды бөліп, Рангиді аспанға жіберіп, Папаны төменде оларға күтім жасау үшін қалдырудың жақсырақ екенін айтады. Таненің інілері Ронго, содан кейін Тангароа, Хаумия Тикитике және Ту ата-аналарын ажыратуға тырысып, бірақ сәтсіз аяқтайды. Көптеген әрекеттен кейін Тане арқасына жатып, күшті аяқтарымен итеріп, соңында ата-анасын бөліп жібереді, ал Ранги аспанға көтеріледі (Грей 1956:2 3). Содан кейін Тане әкесі лайықты киінсін деп, аспан денелерін жарық ретінде іздейді. Ол жұлдыздарды алып, оларды, Ай мен Күнді де аспанға лақтырады. Ақыры Ранги сұлу болып көрінеді (Орбел 1998:145). Тавириматеа, дауыл мен желдің құдайы, ата-анасының бөлініп кеткеніне ашуланады. Ол әкесімен бірге аспанға көтеріліп, жер мен теңізге қатыгез дауылдармен жаза жасайды (Грей 1956:3 6, Трегиар 1891:54). Тавириматеа Таненің ормандарына шабуыл жасап, ағаштардың діңдерін сындырып, оларды жерге құлатып, шіруге және жәндіктерге тамақ ретінде қалдырады. Содан кейін ол мұхиттарға шабуыл жасайды, ал теңіз құдайы Тангароа қашып кетеді. Тангароаның екі ұрпағы, балықтардың әкесі Икатере және жорғалаушылардың атасы Ту те вехивехи (немесе Ту те ванавана) Тавириматеаның ашуынан қорқады. Балықтар теңізге, жорғалаушылар орманға қашады. Содан бері Тангароа Танеге балаларын жасырғаны үшін ашулы. Сондықтан Тане Тюматауэнганың ұрпақтарын каноэлермен, балық аулауға арналған сынықтармен және торлармен жабдықтайды, олардың Тангароаның ұрпақтарын ұстауына көмектеседі. Тангароа жауап ретінде каноэлерді аударып, үйлерді, жерді және ағаштарды шайып кететін су тасқынын жібереді (Грей 1971:5 6).

Адамзат ата-бабасы

Кейбір аңыздарда Тане Тики есімді алғашқы адамды жаратқан делінеді. Көбінесе Тане өзіне жұбай табуға тырысқан, бірақ бастапқыда тек адам емес әйелдерді ғана тауып, олардан жәндіктер, құстар және өсімдіктер тудырған. Солардың бірі – Рангахоре, ол тас тудырып, Тане оны тастап кеткен. Сосын ол топырақтан әйел жасады (Орбелл 1998:145). Кейбір әңгімелерде Тане өзінің қызы Хине-титамаға оның кім екенін жасырып үйленеді. Ол әкесіне үйленгенін білген соң, жер астына қашып, өлім құдайы Хине-нуи-те-по болады. Тане оның соңынан еріп, қайта оралуын өтінеді. Ол оған қайта әлемге оралып, балаларын өсіруді, ал ол оларды өлгенде күтіп қабылдау үшін төменде күтетінін айтады (Орбелл 1998:38). Тағы да бір дәстүрлер Тане көктен әкелген білімнің үш себеті туралы баяндайды (Орбелл 1998:145).