Жасылжан (Gaultheria) – қыс бойы жасыл қалатын, хош иісті өсімдіктер. Дәрілік қасиеттері бар, метил салицилат қышқылына бай. Тамаққа хоштандыру үшін қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қымызбақ тұқымдасына жататын шағын бұталар. Гаультерия туысына жататын өсімдіктер, көбінесе қысқы жасыл деп аталады.
Small shrub in the Heath family
the plants of the genus Gaultheria that are commonly known as wintergreen
Қысқы жасыл – хош иісті өсімдіктер тобы. Бұрын қысқы жасыл термині қыс бойы жасыл күйінде қалатын (фотосинтезді жалғастыратын) өсімдіктерді білдіретін. Қазір бұл сипаттама үшін мәңгі жасыл термині жиі қолданылады. Gaultheria туысының көптеген түрлері осы сипаттамаға ие және Солтүстік Америкада қысқы жасыл деп аталады, олардың ең көп таралғаны – американдық қысқы жасыл (Gaultheria procumbens). Гаультерия туысына жататын қысқы жасыл өсімдіктерде метил салицилаты деген хош иісті зат бар және олар қымыз сияқты дәм беру үшін қолданылады.
Wintergreen is a group of aromatic plants. The term wintergreen once commonly referred to plants that remain green (continue photosynthesis) throughout the winter. The term evergreen is now more commonly used for this characteristic. Most species of the shrub genus Gaultheria demonstrate this characteristic and are called wintergreens in North America, the most common generally being the American wintergreen (Gaultheria procumbens). Wintergreens in the genus Gaultheria contain an aromatic compound, methyl salicylate, and are used as a mintlike flavoring.
Қолданылуы
Көптеген түрлерінің жидектерін шикі жеуге немесе пирогтарға қолдануға болады. Қысқы жасыл жапырақ американдық өнімдерде кеңінен қолданылатын хош иіс зат болып табылады, олар шайнамалы таңғыш, мятты және қантты-кондитерлік бұйымдардан бастап, тұтынуға арналған темекіге дейін (америкалық "dip" темекісі) және снусқа дейін. Ол тіс гигиенасы өнімдері үшін, мысалы, ауыз сулары мен тіс пастасының таралған хош иіс заты болып табылады. Ол көбінесе Америка Құрама Штаттарында пайда болған тамыр сырасының құрамына кіреді. Қысқы жасыл жапырақ майы кейбір өсімдік майына негіделген майлау материалдарының құрамында қолданылады, олар қаруды күтіп ұстау үшін пайдаланылады. Seal1 және Frog Lube аттарымен сатылатын бұл өнімдер, қарудың металл бетін тазалау, майлау және сақтауға арналған өсімдік майларының құпия қоспалары болып табылады. Олардың мұнайға негіделген өнімдерге қарағанда артықшылықтары - улы емес және биоразлаган. Таза метил салицилатынан тұратын жасанды қысқы жасыл жапырақ майы, жоғары жарық сыну көрсеткішіне ие болғандықтан микроскопияда қолданылады. Газ хроматографиясы (GC) және GC изотоптық қатынасын массалық спектрометриялық талдау арқылы табиғи қысқы жасыл жапырақ майын жасандыдан ажыратуға болады.
The berries of most species can be eaten raw or used in pies. Wintergreen is a common flavoring in American products ranging from chewing gum, mints, and candies to smokeless tobacco such as dipping tobacco (American "dip" snuff) and snus. It is a common flavoring for dental hygiene products such as mouthwash and toothpaste. It is often a component of root beer, which originated in the United States. Wintergreen oil is an ingredient in some vegetable oil based lubricants used in firearm maintenance. These products, sold under the names Seal1 and Frog Lube, are proprietary blends of vegetable oils intended to clean, lubricate and preserve the metal surfaces of firearms. They have the advantages over petroleum based products of being non toxic and biodegradable. Artificial wintergreen oil, which is pure methyl salicylate, is used in microscopy because of its high refractive index. Natural wintergreen oil can be distinguished from artificial by gas chromatography (GC) and GC isotope ratio mass spectrometry analysis.
Мұнай
Gaultheria түрлерінің ортақ ерекшелігі – қыста көкжиек майының өндірілуі. Қыста көк майы – ашық сары немесе қызғылт түсті, күшті хош иісті, тәтті, ағаш иісі бар сұйық (құрамы: метил салицилаты (шамамен 98%), α-пинен, мирцен, дельта-3 карен, лимонен, 3,7-гавайадиен және дельта-кадинен). Бұл өсімдіктерге қандай да бір күш түскенде ерекше "дәрілік" иіс сезіледі. Қыста көк майындағы метил салицилатына сезімталдық – жиі кездесетін жағымсыз реакция, ол аллергияға ұқсас белгілерді немесе астманы тудыруы мүмкін. Қыста көк майы әдетте өсімдік жапырақтарын жылы суда мацерациялаудан кейін бу арқылы дистилляциялау арқылы алынады. Метил салицилаты жапырақтардағы гликозидтен ферменттік әрекет арқылы пайда болғанға дейін өсімдікте кездеспейді, бұл процесс жапырақтарды жылы суда мацерациялау кезінде жүзеге асады. Қыста көк майы кейбір қайың түрлерінен де өндіріледі, бірақ бұл жапырақты ағаштар қыста көк деп аталмайды. Spiraea өсімдіктері де көп мөлшерде метил салицилатын қамтиды және қыста көк сияқты қолданылады. Қыста көк күшті "мұздай" иіс пен дәмге ие, бірақ Gaultheria туысына жататын өсімдіктер нағыз мүйіз емес, олар Mentha туысына жатады. Қыста көк парфюмерияда, сондай-ақ тіс пастасы, шайнамалы сағыз, газдалған сусындар, кондитерлік өнімдер, Listerine және мұздай дәмдеуіштердің құрамында дәм беру үшін қолданылады. Қыста көк машиналардан тотық пен майды кетіру үшін, әсіресе теңіз суының коррозиясын жою үшін қолданылады.
The Gaultheria species share the common characteristic of producing oil of wintergreen. Wintergreen oil is a pale yellow or pinkish fluid liquid that is strongly aromatic with a sweet, woody odor (components: methyl salicylate (about 98%), α pinene, myrcene, delta 3 carene, limonene, 3,7 guaiadiene, and delta cadinene) that gives such plants a distinctive "medicinal" smell whenever bruised. Salicylate sensitivity is a common adverse reaction to the methyl salicylate in oil of wintergreen; it can produce allergy like symptoms or asthma. Wintergreen essential oil is usually obtained by steam distillation of the leaves of the plant following maceration in warm water. Methyl salicylate is not present in the plant until formed by enzymatic action from a glycoside within the leaves as they are macerated in warm water. Oil of wintergreen is also manufactured from some species of birch, but these deciduous trees are not called wintergreens. Spiraea plants also contain methyl salicylate in large amounts and are used similarly to wintergreen. Wintergreen has a strong "minty" odor and flavor; however, the Gaultheria genus plants are not true mints, which belong to the genus Mentha. Wintergreen also is used in some perfumery applications and as a flavoring agent for toothpaste, chewing gum, soft drinks, confectionery, Listerine, and mint flavorings. Wintergreen is used for rust removal and degreasing of machinery and is particularly effective for breaking through sea water corrosion.
Мұнайдың уыттылығы
Бір миллилитр (20 тамшы) қышқыл майы шамамен 1860 мг аспиринге немесе ересектерге арналған қалыпты күшті 6 аспирин таблеткасына тең. Емдеу басқа салицилаттарға ұқсас. Метил салицилатты көп мөлшерде жұтқан жағдайда, гемодиализді ерте бастау және ең жоғары деңгейдегі көмекші шаралар қолдану ұсынылады.
One milliliter (20 drops) of wintergreen oil is equivalent to about 1860 mg of aspirin, or almost six regular strength adult aspirin tablets. Treatment is identical to the other salicylates. Early use of hemodialysis in conjunction with maximal supportive measures is encouraged in any significant ingestion of methyl salicylate.