Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1492 жылғы еврейлерді Испаниядан қуу туралы жарлық
1492 decree expelling Jews from Spain
Альгамбра жарлығы (сонымен қатар қуу туралы жарлық деп те аталады; испанша: Decreto de la Alhambra, Edicto de Granada) – 1492 жылдың 31 наурызында Испанияның католик монархтары (Кастилияның Изабелла I және Арагонның Фердинанд II) бірлесіп шығарған жарлық. Ол сол жылдың 31 шілдесіне дейін Кастилия мен Арагон тажтарының және оларға қарасты аумақтар мен иеліктерінің шегінде дін ұстанатын еврейлерді қууға бұйрық берді. Жарлықтың басты мақсаты – Испаниядағы үлкен еврей-конверсо жаңа христиан халқына дін ұстанатын еврейлердің ықпалын жою және соңғыларының және олардың ұрпақтарының яһудизмге қайта оралмауын қамтамасыз ету болды. 1391 жылы болған діни қудалау мен погромдардың салдарынан Испания еврейлерінің жартысынан астамы дін аударған. 1415 жылға қарай, үнемі шабуылға ұшырағандықтан, тағы 50 000 адам дін қабылдады. Қалғандарының көпшілігі қуылмау үшін дінін өзгертті. Альгамбра жарлығы және Испаниядан шамамен 300 000 еврей шыққандарды қуғанға дейінгі жылдардағы қудалаулар нәтижесінде, Испанияда қалу үшін 200 000-нан астам адам католицизмге ауысты, ал 40 000 мен 100 000 аралығында еврейлер қалды және қуғын-сүргінге ұшырады. Қуылғандардың белгісіз саны кейіннен Испаниядағы бұрынғы еврей туыстары мен байланыстарынан алыстап, жер аударылу өмірінің қиындықтарына көніп, католицизмге ауысып, қуылғаннан кейінгі жылдары елге оралуға рұқсат алды. :17
The Alhambra Decree (also known as the Edict of Expulsion; Spanish: Decreto de la Alhambra, Edicto de Granada) was an edict issued on 31 March 1492, by the joint Catholic Monarchs of Spain (Isabella I of Castile and Ferdinand II of Aragon) ordering the expulsion of practising Jews from the Crowns of Castile and Aragon and its territories and possessions by 31 July of that year. The primary purpose was to eliminate the influence of practising Jews on Spain's large formerly Jewish converso New Christian population, to ensure the latter and their descendants did not revert to Judaism. Over half of Spain's Jews had converted as a result of the religious persecution and pogroms which occurred in 1391. Due to continuing attacks, around 50,000 more had converted by 1415. A further number of those remaining chose to convert to avoid expulsion. As a result of the Alhambra decree and persecution in the years leading up to the expulsion of Spain's estimated 300,000 Jewish origin population, a total of over 200,000 had converted to Catholicism to remain in Spain, and between 40,000 and 100,000 remained Jewish and suffered expulsion. An unknown number of the expelled eventually succumbed to the pressures of life in exile away from formerly Jewish relatives and networks back in Spain, and so converted to Catholicism to be allowed to return in the years following expulsion. :17
1924 жылы Примо де Ривера режимі сефард еврей диаспорасының бір бөлігіне испан азаматтығын берді, бірақ іс жүзінде одан аз адам пайдаланды. Бұл жарлық 1968 жылдың 16 желтоқсанында Франсиско Франко режимімен, Екінші Ватикан соборынан кейін ресми және символдық түрде жойылды. Бұл, еврейлер Испанияда дінін ашық түрде ұстағаннан кейін және Испанияның діни бостандық заңдарына сәйкес синагогтар қайтадан заңды құлшынып намаз оқитын орындарға айналғаннан кейін бір ғасырдан астам уақыт өткен соң болды. 2015 жылы Испания үкіметі «елдің өткендегі ұятты оқиғаларын өтеу үшін» өтініш білдірген еврейлердің ұрпақтарына екі азаматтық алуға мүмкіндік беретін заң қабылдады. Осылайша, Альгамбра жарлығынан кейін Испаниядан қуылған еврейлердің ұрпақтары екенін дәлелдейтін сефардтар «үйлерін тастамай және қазіргі ұлтынан бас тартпай испандықтарға айнала алатын» болды. Испания заңының күші 2019 жылы тоқтады және сефардтық отбасы тарихы негізінде испан азаматтығына жаңа өтініштер қабылдау тоқтатылды. Алайда, Иберия түбегінен қуылған еврейлердің ұрпақтары португал азаматтығына өтініш беруге құқылы.
In 1924, the regime of Primo de Rivera granted Spanish citizenship to a part of the Sephardic Jewish diaspora, though few people benefited from it in practice. The decree was then formally and symbolically revoked on 16 December 1968 by the regime of Francisco Franco, following the Second Vatican Council. This was a full century after Jews had been openly practising their religion in Spain and synagogues were once more legal places of worship under Spain's Laws of Religious Freedom. In 2015, the government of Spain passed a law allowing dual citizenship to Jewish descendants who apply, to "compensate for shameful events in the country's past." Thus, Sephardi Jews who could prove that they are the descendants of those Jews expelled from Spain because of the Alhambra Decree would "become Spaniards without leaving home or giving up their present nationality." The Spanish law expired in 2019 and new applications for Spanish citizenship on the basis of Sephardic family heritage are no longer allowed. However, the descendants of the Jews exiled from the Iberian Peninsula may still apply for Portuguese citizenship.
Өмірбаян
VIII ғасырдың соңына қарай мұсылман әскерлері Иберия түбегінің көп бөлігін жаулап алып, қоныстанды. VI ғасырдан бастап яһудилерге қарсы бірқатар заңдар шығарып, оларды дінін өзгертуге және құлдыққа салуға мәжбүрлеген визигот патшалығының қатал саясатына қарағанда, әл-Андалус мұсылман моор билеушілерінің төзімділігі яһуди қауымдастықтарының гүлденуіне жағдай жасады. Реконкиста, яғни христиандық патшалықтардың мұсылман Ибериясын біртіндеп қайта басып алуы, қуатты діни ниетпен жетектелді: ғасырлар бұрын Умайялардың Испанияны жаулап алуынан кейін Иберияны христиандыққа қайтару. XIV ғасырға қарай Иберия түбегінің (қазіргі Испания мен Португалия) көп бөлігі Кастилия, Арагон, Леон, Галисия, Наварра және Португалия христиан патшалықтарының қолына қайта келді. Христиандық қайта басып алу кезінде Испаниядағы мұсылман патшалықтары зимилерге бұрынғыдай жақсы қатыстырмады. XII ғасырдың соңында әл-Андалустағы мұсылмандар Солтүстік Африкадан келген Альмохад әулетін шақырып, христиандарды солтүстікке ығыстыруға тырысты. Реконкиста аяқталуға жақын келгенде, христиандық Испанияда яһудилерге қарсы ашық жаугершілік күшейді, бұл зорлық-зомбылық пен қысымның қатыгез эпизодтарында көрінді. XIV ғасырдың басында христиан патшалары дін қызметкерлеріне яһуди халқына міндетті түрде уағыз айтуға және пікір таласуға рұқсат беру арқылы өздерінің діндарлығын көрсету үшін бәсекелестікке түсті. Испаниядан кем дегенде бес рет яһудилер қуылды, бірақ Испаниядан яһудилерді қуғын сүргін осы сияқты ең ірі және ресми түрде Батыс Еуропа тарихындағы ең ұзаққа созылған қуғын болып есептеледі. Осы жарлықтардың көпшілігі іске асырылған төрт жүз жылдық кезеңде қуғын-сүргін себептері біртіндеп өзгерді. Бастапқыда яһудилерді елден қуғын сүргінге салу (немесе қуғын-сүргін болмауы) патшалықтың құқықтарын пайдаланумен байланысты болды. Орта ғасырлық Еуропадағы яһуди қауымдары монархтармен қорғалған және олармен байланысты болды, себебі феодалдық жүйеде яһудилер монархтың салықтардың жалғыз сенімді көзі болатын. Бұл мәселе Фердинанд пен Изабелла Гранаданы жаулап алған кезде шиеленісті күйге жетті. Гранаданың тәуелсіз Ислам әмірлігі 1238 жылдан бері Кастилияға тәуелді мемлекет болып келді. Бұл науқан кезінде яһудилер мен конверсолар маңызды рөл атқарды, өйткені олар кең сауда желілері арқылы ақша жинап, қару-жарақ алуға қабілетті болды. Жарлықта яһудилерді "қасиетті католик дінін құлатуға" тырысып, "адал христиандарды олардың сенімінен алшақтатуға" тырысқаны үшін айыптады. Осы яһудилердің көпшілігі Осман империясының билігінде болған Балқанның басқа да аймақтарына, қазіргі Болгария, Сербия және Боснияға қоныстанды. Осы оқиғаға қатысты Баязид II: "Фердинанд пен Изабелланы дана санайтындар адасқан, өйткені ол маған, өзінің жауына, өзінің ұлттық қазынасын, яһудилерді сыйға берді" деді. Сефардтардың көп бөлігі Португалияға көшіп барды, онда олар қуғын-сүргіннен бірнеше жыл ғана тынығып қалды. Португалия патшасы Фердинанд пен Изабелланың қызына үйлену үшін келіссөздер жүргізбейінше, шамамен 600 яһуди отбасысына Португалияда қалуға рұқсат берілді. Испаниямен одақтасуға деген ниеті мен яһудилерге экономикалық тәуелділігі арасында қалған Мануэль I Португалиядағы яһуди қауымын (сол кездегі ел халқының шамамен 10%) патша жарлығымен елден кетпесе христиан деп жариялады. Ол сондай-ақ инквизиция Португалияға 40 жыл бойы келмейтініне уәде берді.
By the end of the eighth century, Muslim forces had conquered and settled most of the Iberian Peninsula. Compared to the repressive policies of the Visigothic Kingdom, who, starting in the sixth century had enacted a series of anti Jewish statutes which culminated in their forced conversion and enslavement, the tolerance of the Muslim Moorish rulers of al Andalus allowed Jewish communities to thrive. The Reconquista, or the gradual reconquest of Muslim Iberia by the Christian kingdoms in the North, was driven by a powerful religious motivation: to reclaim Iberia for Christendom following the Umayyad conquest of Hispania centuries before. By the fourteenth century, most of the Iberian Peninsula (present day Spain and Portugal) had been reconquered by the Christian kingdoms of Castile, Aragon, León, Galicia, Navarre, and Portugal. During the Christian re conquest, the Muslim kingdoms in Spain became less welcoming to the dhimmi. In the late twelfth century, the Muslims in al Andalus invited the fanatical Almohad dynasty from North Africa to push the Christians back to the North. As the Reconquista drew to a close, overt hostility against Jews in Christian Spain became more pronounced, finding expression in brutal episodes of violence and oppression. In the early fourteenth century, the Christian kings vied to prove their piety by allowing the clergy to subject the Jewish population to forced sermons and disputations. The Spanish expulsion was succeeded by at least five expulsions from other European countries, but the expulsion of the Jews from Spain was both the largest of its kind and, officially, the longest lasting in western European history. Over the four hundred year period during which most of these decrees were implemented, the causes of expulsion gradually changed. At first, expulsions of Jews (or absence of expulsions) were exercises of royal prerogatives. Jewish communities in mediaeval Europe often were protected by and associated with monarchs because, under the feudal system, Jews often were a monarch's only reliable source of taxes. These issues came to a head during Ferdinand and Isabella's final conquest of Granada. The independent Islamic Emirate of Granada had been a tributary state to Castile since 1238. Jews and conversos played an important role during this campaign because they had the ability to raise money and acquire weapons through their extensive trade networks. The text of the decree accused the Jews of trying "to subvert the holy Catholic faith" by attempting to "draw faithful Christians away from their beliefs." Many of these Jews also settled in other parts of the Balkans ruled by the Ottomans such as the areas that are now Bulgaria, Serbia and Bosnia. Concerning this incident, Bayezid II is alleged to have commented, "those who say that Ferdinand and Isabella are wise are indeed fools; for he gives me, his enemy, his national treasure, the Jews." A majority of Sephardim migrated to Portugal, where they gained only a few years of respite from persecution. About 600 Jewish families were allowed to stay in Portugal following an exorbitant bribe until the Portuguese king entered negotiations to marry the daughter of Ferdinand and Isabella. Caught between his desire for an alliance with Spain and his economic reliance on the Jews, Manuel I declared the Jewish community in Portugal (perhaps then some 10% of that country's population) Christians by royal decree unless they left the country. In return, he promised the Inquisition would not come to Portugal for 40 years.
Қазіргі испан саясаты
Испания үкіметі қуылған яһудилердің ұрпақтарымен келісімділік саясатын белсенді түрде жүргізіп келеді. 1924 жылы Примо де Ривера режимі сефардтық еврей диаспорасының бір бөлігіне испан азаматтығын алу мүмкіндігін ұсынды. 2012 жылдың қарашасынан бастап сефард яһудилері Испанияда тұру талабы болмай, автоматты түрде испан азаматтығын алу құқығына ие болды. 2012 жылдың қарашасына дейін сефард яһудилері екі жылдық қысқартылған еңбек өтілінен кейін испан азаматтығын алуға құқылы болды (шетелдіктер үшін он жыл, бірақ Филиппин, Экваториалдық Гвинея, Бразилия және тағы 20-ға жуық Америка республикаларының азаматтары сияқты 2 жыл қажет болды). Азаматтық рәсімдері жүргізіліп жатқан кезде сефард яһудилері Испания Корольдігінің консулдық қорғауына құқылы. Бұл Испанияны Еуропа елдері арасында ортағасырлық Еуропалық қуғын-сүргін кезінде қуылған яһудилердің ұрпақтарына автоматты түрде азаматтық беруге құқылы жалғыз мемлекет етеді. Бұл шаралар яһуди қауымдастығында кең қолдау тапқан болса да, кейбір пікір таластарын тудырды. Бірқатар ойшылдар бұл саясаттың нәсілшілдікке қарсы күрес емес, филосемитизмге бет бұру екенін айтады. 2013 жылы Испаниядағы яһудилердің саны 40 000-нан 50 000-ға дейін жетеді деп есептелді. Голдшлягер мен Оржуэла азаматтық алуға себептерді және заңнамалық ережелердің, діни ұйымдардың және көші-қон индустриясының сефардтық болу мағынасын қалай (қайта) қалыптастыратынын зерттеді.
The Spanish government has actively pursued a policy of reconciliation with the descendants of its expelled Jews. In 1924, the regime of Primo de Rivera granted the possibility of obtaining Spanish citizenship to a part of the Sephardic Jewish diaspora. From November 2012 Sephardi Jews have had the right to automatic Spanish nationality without the requirement of residence in Spain. Prior to November 2012, Sephardi Jews already had the right to obtain Spanish citizenship after a reduced residency period of two years (versus ten years for foreigners but similar to nationals from Philippines, Equatorial Guinea, Brazil and about 20 other American republics that also require 2 years.) While their citizenship is being processed, Sephardi Jews are entitled to the consular protection of the Kingdom of Spain. This makes Spain unique among European nations as the only nation that currently grants automatic citizenship to the descendants of Jews expelled during the European medieval evictions. Although these measures are popular in the Jewish community, they have also sparked some controversy. A minority of thinkers hold that these policies represent less the abnegation of prejudice as a shift to Philo Semitism. In 2013, the number of Jews in Spain was estimated to range between 40,000 and 50,000 people. Goldschläger and Orjuela have explored motivations to request citizenship and the ways in which legal provisions, religious associations, and the migration industry become gatekeepers of and (re)shape what it means to be Sephardic.