Кіріспе

955-958 жылдар аралығында Англия королевасы Эльфгифу, 957 немесе 958 жылға дейін Англия королі Эдвигтің (955-959 жылдары тақ отырған) әйелі ретінде Англия королевасы болды. Ол туралы белгілі мәліметтер көбінесе аңглосаксондық шарттар, мүмкін өсиет, аңглосаксондық жылнама және агиографиялық еңбектердегі жағымсыз әңгімелер арқылы жеткен. Эдвигтің билік құрған жылдарының ішінде жойылған корольмен арадағы одағы, 950-ші жылдардың соңында тақты қоршаған фракциялық бәсекелестіктің нысаны болған секілді. Шамамен 1000 жылға қарай, бенедикт реформаторлары Дунстан мен Освальдтың өмірі агиографияның тақырыбы болғанда, оның естелігі күрт нашарлаған. Дегенмен, 960-шы жылдардың ортасында ол Эдгар патшамен жақсы қарым-қатынастағы, бай жер иесі болған және өсиеті арқылы патшалық отбасымен байланысты шіркеулерге, әсіресе Винчестердегі Ескі және Жаңа монастырларға жомарт көмек көрсеткен.

Отбасылық негіздер

Бұл дереккөздер Эльфгифудың отбасылық тарихы туралы екі фактіні нақты айтады. Біріншіден, анасы Этельгифу аталған, өте жоғары текті әйел (natione præcelsa) болған. Екіншіден, ол күйеуі Эдвигпен туыс болған, себебі 958 жылы архиепископ Ода олардың некесін қандық байланыс тым жақын болғандықтан, яғни тыйым салынған туыстық дәрежесіне дейін бұзған. Эльфгифу сондай-ақ 966 және 975 жылдар аралығында өсиет қалдырған әйел ретінде танылған, бұл оның тегін анықтауға көмектесуі мүмкін. Бұл толыққанды емес іздер, өзіндік құндылығы болмаса да, Эльфгифу үшін екі мүмкін және қатар жүретін шежіре құруға пайдаланылды, екеуі де оған патшалық дәреже береді. Сирил Харт пен Паулин Стаффорд қолдаған бір теория бойынша, ол Мерсиялық асыл әйел, Мерсияның эалдорман Этельфрит пен оның әйелі Этельгиттен тараған. Бұл реконструкция Рисборо (Баккингемшир) Эльфгифудың өсиетте айтылған иеліктерінің бірі бұрын Этельгит иелігінде болған деген болжамға негізделген. Бұл Эльфгифу Букингемширде көптеген иеліктерді мұра еткен болуы мүмкін. Ол өзінің иелігінде болған епископ Этельвольдтан "анасының жаны үшін" дұға етуін сұрағандықтан, ол оны аналық желі арқылы жасаған болуы мүмкін. Егер бұл дұрыс болса, ол саяси жағынан белгілі Этельстан Жарты патшаның отбасымен және оның ұрпақтарымен тығыз байланысты болған. Оның болжамды өсиеті тағы бір, кеңінен қабылданған гипотезаның бастапқы нүктесі болып табылады. Бұл құжатта ол Ельверд пен Этельвердке, көрінетін ағаларына (олардың бірі Этельфледке үйленген) және әпкесі Ельварға мүлік қалдырады. Этельвард пен Эльввард 974 жылғы жасалма патшалық жарғының куәгерлер тізімінде ағайындылар және министрлер ретінде көрінеді. Бұл сол Этельвард болуы мүмкін, ол 958 мен 977 жылдар аралығында патшалық жарғыларды куәландырған, патшаның тегі болған және кейін Батыс провинцияларының көрнекті эалдорманына айналып, латын жылнамасының авторы болған, онда ол Уэссекс патшасы Этельредтен (871 ж. қайтыс болған), король Этельвулфтың төртінші ұлынан шыққан деп мәлімдеген. Бұл просопографиялық зерттеулерден шығатын қорытынды: егер эалдорман және жылнамашы Этельвард оның ағасы болса, олар патша Этельредтен ортақ ата-бабаны бөліскен болуы керек. Осыған сәйкес, Эльфгифу Эдвигтің үшінші туысы болар еді. Бұл екі шежіре бір-біріне қайшы емес. Эндрю Уорхэм патша отбасының осы екі тармағы Эльфгифуны тудырған некеде біріккен болуы мүмкін деп ұсынады. Өсиетте Эльфгифудың "анасының жаны" ерекше аталып өткендіктен, Этельгифу Этельгиттің ұрпағы болған, ал әкесі Этельредтен шыққан болуы мүмкін. Ешбір гипотеза толыққанды емес. Бұл ұсыныстардың ортақ кемшілігі - олар мұрагер Эльфгифу бұрынғы патша жұбайымен бір адам екен деген болжамға сүйенеді. Алайда, төменде талданған себептерге байланысты, көптеген тарихшылар осы сәйкестікті қабылдайды, бірақ көбінесе күдікпен қарайды.

Неке

Белгісіз бір күні, таққа отырған кезінде жас король Эдвиг Эльфгифуға үйленді. Бұл одақ 10 ғасырдағы Англиядағы ең даулы патшалық некелердің бірі болды. Эдвигтің ағасы Эдгар мұрагер болуы мүмкін еді, бірақ осы некеден туған заңды ұл Эдгардың патшалық билікке ие болу мүмкіндігін айтарлықтай төмендетіп, әсіресе егер ата-анасының екеуі де патшалық дәрежеде болса. Эдгарды Этельстанның әйелі Этельвайн мен оның ұлы Этельвина асырап алды. Эдгарды Этельстанның әйелі Этельвайн (957 жылдан кейін қайтыс болды) және оның ұлдары қолдады. Егер Харттың Эльфгифуның Мерсиялық патшалық әулетінен шыққандығы және соңғы отбасымен байланысты екендігі туралы ұсынысы дұрыс болса, онда бұл неке Эдвигке Мерсияны Батыс Саксонияның бақылауына алуда саяси артықшылық береді деп үміттенуге болады. Эльфгифудың анасы Этельгифу оның патшаның қасында беделге жетуінде шешуші рөл атқарған көрінеді, бұл туралы олардың көздердегі бірлескен көріністері көрсетеді. Олар бірге епископ Бритхелм мен Этельвольд, содан кейін Абингдонның абысы арасындағы жер алмасу туралы жарғыға куә болады және олардың есімдері 11 ғасырдың басындағы Либер Витае жаңа минстерінің, Винчестердегі жапырағында «талантты» қайырымдылық жасаушылар арасында кездеседі. Өзінің өсиетінде (жоғарыда қараңыз) Эльфгифу өзінің және анасының мүддесін қорғауға ие болған епископ Этельвольдтан өтініш жасайды. Бұл екі әйелдің Эдвигтің жыныстық серіктестері ретінде бейнеленген болуы мүмкін. Дунстанның өміріне сәйкес, Кингстон (Суррей) қаласында таққа отырғызу салтанатынан кейінгі қонақасы кезінде Эдвиг үстелден шығып, екі әйелмен, әдепсіз асыл әйелмен (quaedam, licet natione præcelsa, inepta tamen mulier), кейіннен Этельгифу деп танылған және оның жеті жастағы қызымен (adulta filia) азғындық жасауға бөлмесіне кетті. Олар «өздерін немесе қыздарын заңды некеге қосу үшін» оған қосылды. Эдвигтің әдепсіз түрде кетіп қалғанына таңғалған ақсүйектер Дунстан мен епископ Цинзигеді жіберді, олар патшаны тойға күшпен сүйретіп әкетті. Осы әрекеті үшін Дунстан патшаның қаһарына ұшырап, Этельгифудың үгіт-насихаттарымен елден айдалып кетті. Қазіргі заманның Езабелі деп аталатын ол Эдвигтің ашуын пайдаланып, Дунстанның қуғын-сүргінін және оның мүлкін тонауды бұйырған болар еді. Эдвигтің жыныстық қатынастары туралы естелік ғасырдың басында ластанған және шатастырған, бұл Byrhferth's Life of St. Oswald, ол Эдвигтің екі әйелі туралы айту үшін әлдеқайда керемет әңгімеге ие. Онда патшаның үйленгені, бірақ әйелінен төмен дәрежелі әйелмен қашып кеткені айтылған. Архиепископ Ода патшаның жаңа сүйіктісін өз үйінен ұстап алып, елден қуды және патшаның мінез-құлқын түзетуге қол жеткізді. Бұл оқиғалар 40 жыл өткен соң жазылған, бірақ олардың негізі кейінірек Эдвиг пен оның некелік қарым-қатынасына жала жабу үшін жасалған жала жабу науқанында жатыр. Екі өмірде де басты кейіпкерлердің көзқарасы бойынша жеке мәселелерге назар аударылса да, фракциялық бәсекелестік әсері аяқ астынан көрінеді. 958 жылы Кантерберийлік архиепископ Ода, Дунстанның жақтасы, Эдвиг пен Эльфгифудың некелерін қандастық қатынасы негізінде бұзғаны белгілі. 957 жылы жазда Эдгар Мерсияның патшасы болып сайланды. Автор "Б" мұны Солтүстіктің Эдвигке қарсы көтерілісінің нәтижесі ретінде көрсетеді, ол Темзаның солтүстігіндегі (Мерсия мен Нортумбрия) билігін жоғалтып, Эдгар Англияның сол бөлігінің патшасы болды. Бұл өте асыра айтылған, өйткені Эдвиг өзінің жарғыларында «ағылшын патшасы» атағын сақтап қалды, ал Этельвард «толық» билік етуді көздеді. 956 жылғы алитеративтік жарғыда Эдгарды regulus деп сипаттау тіпті Эдгар көп жасқа толғаннан кейін Мерсияда ағасының вице-королі болатыны туралы алдын ала келісім болғандығын білдіруі мүмкін. Эдвигтің саяси ұстанымының әлсіздігі епископ Этельвольдтың «балалық шақтағы білімсіздік арқылы патшалығын таратып, оның бірлігін бөліп тастады» деген шағымдарымен расталады. Дунстан мен Архиепископ Ода некеге қарсы болған сияқты, бірақ Эльфгифуға шіркеу магнаттарының барлық жауыздықтарына төзуге тура келді. Бенедиктин дінін реформациялаған тағы бір адам - Этельвольд, Абингдон абысы, кейін Винчестер епискобы күйеуінің билігін сынға алмаса да, оны қолдаған көрінеді. Эльфгифу куә болған бірнеше жарғылардың бірі - Абингдонның жоғарыда аталған меморандумы, ол Этельвольд пен Бритхелм арасындағы жер алмасуды растайды. Жазуда ол патшаның әйелі ретінде танылады (þæs cininges wif).

Жесірлік

Оның некедегі өмірінің жағдайынан кем емес, Эльфгифуның некеден кейін және әсіресе 959 жылдың күзінен бастап, Эдвиг қайтыс болғаннан кейін (1 қазан 959) барлық Англияның патшасы ретінде ағасы Эдгардың орнын басып, алға басуы мүмкін. Бұл жердегі жазбалар көмектеспейді. Біртферт Эдвигтің сүйіктісін Ода (958 ж. қайтыс болған) жер аударғанын жазады, бірақ архиепископтың араласуы туралы оның айтқандары күмәнді және Хрониканың тарихи мәліметтеріне тек сырттай ғана ұқсайды. Осберн 11 ғасырдың соңында жазған оқиғаға да сену қиын. Эдгардың Мерциядағы билігін Эдвигке қарсы жасалған төңкеріс нәтижесі ретінде бейнелеген Б-нің тұжырымын қабылдап, ол Эдвигтің сүйіктісінің (адамшы) Мерциялықтардың шабуылында жараланып, көп ұзамай қайтыс болғанын айту арқылы оқиғаны күшейтеді. Эльфгифу жасырын өмір сүргені ме, әлде Бертферт айтқандай, шын мәнінде жер аударылғандығы ма, белгісіз. Дегенмен, 960 жылдардың ортасына қарай ол тыныштық пен өркендеуге қол жеткізіп, король Эдгармен және патшалық үймен жақсы қарым-қатынас құрғанына дәлелдер бар. Бұл сурет оның Оңтүстік-Шығыс Англиядағы бай жер иесі және король Эдгардың туысы болған Эльфгифумен сәйкестендірілуіне негізделген. Ол Эдгардың қамқорлығымен 966 жылғы екі патша жарғысында кездеседі, онда ол оны «әлемдік туыстық байланысымен маған байланысты асыл әйел» деп атайды. Эдгар қайтыс болғанға дейін (975 ж.), ол Букингемшир, Оксфордшир және Гертфордширдегі кең аумақтарды, ақшалай қаражатты және түрлі құнды заттарды (1) шіркеу үйлеріне (Ескі және Жаңа Минстер, Абингдон Аббаттығы, Ромси Аббаттығы және Бат Аббаттығы), (2) епископ Этельвольдқа (жеке), (3) патша отбасының мүшелеріне (Эдгар, королева Эльфтрит және Эдуард Шейіт) және (4) оның жақын туыстарына (екі ағасы, әпкесі және ағасының әйелі) қалдырды. Ең маңызды мұралар - король Эдгар мен Ескі Минстерге берілген, ол Принс Рисбородағы 30 терікке тең үлкен иелікті алды. Балалары туралы ештеңе айтылмаған. Эдгарға жасаған сыйлық немесе төлем оның қазасы деп түсіндіріледі, ол әрқайсысы 120 манкустан тұратын екі білезік, сусын тостағаны, 6 жылқы, 6 қалқан және 6 найзадан тұрады (демек, оның «өлген соңғы сыйы»). Бұл туралы нақты дәлел жоқ, бірақ екі Эльфгифудың бір адам екендігі олардың патша отбасымен, епископ Этельвольдпен, Винчестердегі Жаңа Минстермен және олардың анасымен тығыз байланыста болғандығынан күдік тудырады. Алайда, оның жалдамалы мүлкінің қайсысы оның құдайына кіргенін және қайсысы мұрагерлік немесе басқа жолмен алынғанын анықтау мүмкін емес. Бұрын айтқандай, Принс Рисбороның аналық желі арқылы берілгені туралы пікір бар. Егер басқа иеліктері де оның болса, оның орнын қалпына келтіру үлкен құнға түсіп, Темзаның солтүстігіндегі жерлермен патша отбасын байытуы мүмкін. Өсиетінде Эльфгифу өзінің «Құдайдың шіркеуіне» берген сыйлықтарын өзінің де, Эдгардың да жанының құтқарылуымен байланыстырады, бұл оның Бенедиктин реформасына ортақ қызығушылық танытқанын көрсетеді, оның Эдгар жомарт демеушісі және епископ Этельвольд көрнекті жетекшісі болды. Ол сондай-ақ оның сыйлықтарын дұрыс пайдалануына үміттенген болар. Либелла Этельвольдиде айтылғандай, бұл Марсворттың жағдайында орындалған сияқты, ол 970 жылы епископ Этельвольд қайта құрған Элий аббаттығына сыйға тартты. Эльфгифу өсиетінің қызықты аспектісі - оның туыстары мен серіктестерін патша отбасымен және жетекші шіркеу мекемелерімен пайдалы қарым-қатынаста тығыз байланыстыруға немесе қауымдастықты қайта растауға арналған болуы мүмкін. Бұл оның Эдгарға арнаған арнайы өтінішімен тікелей көрінеді: «Мен патша иемді Құдайдың сүйіспеншілігі үшін, оның қорғанысын іздейтін және оған лайық болған адамдарымды тастап кетпеуін сұраймын». Ол сонымен қатар Эдвардтың Ньюхэм Муррендағы жаңа иелігінің жанында орналасқан Монгевелл мен Беркхампстедтің тікелей Ескі Минстер қауымына өтпеуіне көз жеткізді, бірақ оны алдымен аға-інілері жыл сайын екі минстерге азық-түлік жалдауы (феорм) төлеген жағдайда жалға алды. Эдвигті Альфред пен Эдвард сияқты Жаңа монастырьге жерлеген болса, Эльфгифу оның денесін жақын маңдағы Ескі монастырьге жерлеуді көздеді. Винчестерде Эльфгифу өзінің жомарттығы үшін есінде сақталған, оның анасы да солай болған: Эльфгифу coniunx Eadwigi regis және Этельгифу, оның анасы болуы мүмкін, 1031 жылғы Жаңа Minster Liber Vitae-нің бетіне қоғамның әйгілі игіліктері арасында пайда болған.

БЕЙІНДЕМЕ ЖАЛПЫРЫЛЫҒЫ

Ғибадат үйлері: Олд Минстер, Принс Рисбородағы Винчестер иелігі (Бакс. ), құлдыздан босатылған құлдар + 200 манкус алтын, қасиеттермен оның киелі орны + Монгевелл (Окс.) және Беркхампстед (Гертс.) иеліктері, төменде қараңыз. Жаңа Минстер, Винчестер Бледлоу (Бакс.) иелігі + 100 манкус алтын Нүннаминстер (Сент Мэри Аббаттығы), Винчестер табақ (құрбандық дискісі) Ромси (Хэнтс.) Христиан және Сент Мэри монастыры, Эдгардың 967 ж. қайта құрған. Уэддон (Бакс.) иелігі Абингдон Аббаттығы Чешем (Бакс.) Бат Аббаттығы Уикхэм (Вичам), мүмкін Беркширде немесе оңтүстікке қарай, Хэмпширде, бірақ осы атаудың көптігі анықтауды қиындатады.

Патша отбасы

Король Эдгар Уинг (Бакс.), Линслейд (Бакс., қараңыз: S 737), Хавершем (Бакс.), Хэтфилд (Гертс.?), Масворт немесе Марсворт (Бакс.) және Гуссадж (All Saints, Дорсет) иеліктері + 2 білезік (әрқайсысы 120 манкустан), сусын тостағаны, 6 жылқы, 6 қалқан және найзалар (демек, оның «өлген соңғы сыйы»). Этелинг, мүмкін Эдуард Ньюхэм Муррен (Окс.) иелігі, бұрын король Эдгар берген (S 738) + 30 манкустан тұратын білезік Королева (Эльфтрит) 120 манкустан тұратын мойынсымы, 30 манкустан тұратын білезік және сусын тостағаны

Отбасы

Эльфвеард, Этельвеард және Эльфвару Монгевелл (Окс.) және Беркхампстед (Гертс.) иеліктері, өмір бойына, Ескі және Жаңа Минстерге жыл сайын азық-түлік жалдауымен; олардың өмірінен кейін Ескі Минстерге қайтарылады. Эльфвару «оған бергеннің бәрі» Эльфвеард сусын тостағаны Этельвеард әшекейленген сусын мүйізі Этельфлэд, оның ағасының әйелі бас киімі

Епископтар мен аббаттар

Епископ Этельвольд Тэаферсцеат (анықталмаған) иелігі, одан оның және оның анасы үшін шарапаты тілеуімен. Әр аббат олардың монастырын жөндеу үшін жұмсау үшін 5 фунт пенс. Епископ Этельвольд және Этельгар, Жаңа Минстердің аббаты. қалған ақша оларға (1) Ескі Минстерді күтіп ұстау және (2) садақа беру үшін тапсырылды.