Кіріспе
Швейцария реформаторы Лео Юд (/dʒʌd/; сондай-ақ Лео Юда, Лео Юдэ, Лео Юдас, Leonis Judae, Ionnes Iuda, Лео Келлер; 1482 – 19 маусым 1542), Оның әкесі Йоханнес Юд Гемардан, ал анасы Эльза Хохсанг Солотхурннан. Ол Селестаттағы латын мектебінде Мартин Буцермен оқыды және 1499 жылы Базель университетінде оқуға түсті, онда ол Гулдрих Цвинглимен танысты. Ол медицинадан білім алуды бастады, бірақ Томас Виттенбахтың ықпалымен теологияға ауысты. 1520 жылдар Юд үшін өте өнімді кезең болды. 1522 жылы 9 наурызда ол шіркеудің белгіленген тамақ талаптарына қарсы наразылық білдірген ораза кезінде шұжық даусына қатысты. Сол жазда ол Цвинглидің Констанс (Констанц) епископіне дін қызметкерлерінің некелерін заңдастыру туралы өтінішін латын тілінен неміс тіліне аударды. 1522 жылдың маусым айында Юд Цюрихтегі Санкт-Петер шіркеуінің пасторы болып тағайындалды (Цвинглидің ұсынысы бойынша), бірақ ол өзінің лауазымына 1523 жылдың 2 ақпанына дейін кіріспеді. Юд өзінің уағыздау міндеттерін Бірінші Цюрих даусынан кейін төрт күн өткен соң ғана қабылдады. Сол жазда ол діни қызметкерлердің некеге тұруына тыйым салу туралы уағыз айта бастады, нәтижесінде бір топ монахтар өздерінің анттарынан босату туралы өтініш жасады. Сол жылы ол швейцариялық реформация шіркеуі үшін неміс тіліндегі крещение рәсімін жасады, онда бұрынғы католик элементтері сақталды. Сол жылдың қыркүйек айында Юд діни бейнелерге қарсы қасиетті Петр шіркеуінде уағыз айтты, нәтижесінде Цюрихта бірнеше бейнелерге қарсы шабуылдар болды. Юд (Цвинглимен бірге) апостолдық шіркеуді қалпына келтіруді қалап, бейнелерді толық жоюды талап етті. Бейнелерге қарсы шабуылға шақыру Пьер Вирет пен Гийом Фарель сияқты француз тілінде сөйлейтін швейцариялық реформаторларға да тән еді. Шіркеудегі бейнелер швейцариялық реформаторлар мен билік өкілдері арасында бірнеше жыл бойы дау тудырды. 1525 жылдың қаңтарында анабаптизмнің пайда болуы швейцариялық реформаторларды осы жаңа қозғалысқа назар аударуға мәжбүр етті. 1525 жылдың 17 қаңтарында Юд Цвинглимен және басқа реформаторлармен бірге анабаптистерге қарсы пікірсайысқа қатысты. Анабаптизмнің пайда болуы швейцариялық шіркеуден 1523 жылғы крещение туралы алғашқы мәлімдемеден гөрі толыққанды мәлімдеме жасауды талап етті, сондықтан Цвингли 1525 жылы жаңа крещение рәсімін ұсынды. Жаңа тәртіп бойынша рәсім шіркеуде өткізілуі керек болды, куәгерлерге олардың сенімі туралы сұрақтар қойылмады, ал крещение теологиясы католик шіркеуінің үйреткен түпкі күнәдан құтылу емес, келісім теологиясына сәйкес келді. Крещение рәсімін жаңаша анықтаумен қатар, 1525 жылы Иеміздің соңғы тоқпаны туралы жаңа мәлімдеме пайда болды, оған Юд негізінен жауапты болды.
Leo Jud (/dʒ//ʌ//d/; also Leo Juda, Leo Judä, Leo Judas, Leonis Judae, Ionnes Iuda, Leo Keller; 1482 – 19 June 1542), His father, Johannes Jud, was from Guémar and his mother, Elsa Hochsang, was from Solothurn. He studied at the Latin school in Sélestat with Martin Bucer and in 1499 he matriculated at the University of Basel, where he met Huldrych Zwingli. He began his studies in medicine but switched to theology under the influence of Thomas Wyttenbach. The 1520s were a time of great productivity for Jud. On 9 March 1522, he participated in the Affair of the Sausages during Lent, a protest against the established food mandates of the church. That summer he translated Zwingli's petition to the bishop of Constance (Konstanz) for the legitimization of clerical marriage from Latin into German. In June 1522, Jud was selected to be pastor at Saint Peter's in Zürich (on Zwingli's recommendation), although he did not take up his post until 2 February 1523. Jud assumed his preaching duties only four days after the First Zürich Disputation. That summer he began preaching against clerical marriage prohibitions, which resulted in a group of the nuns at petitioning to be released from their vows. The same year, he drew up the baptismal rite for the Swiss Reformed Church in German, which still retained some Catholic elements to it. In September of that year, Jud preached a sermon in Saint Peter's against religious images, and the result was several acts of iconoclasm in Zürich. Jud (along with Zwingli) called for the complete removal of images, desiring the restoral of the apostolic church. This call for iconoclasm was something characteristic of some French speaking Swiss reformers as well, such as Pierre Viret and Guillaume Farel. Images in the church remained a point of contention between the Swiss Reformers and magistrates for another several years. The appearance of Anabaptism in January 1525 forced the Swiss Reformers to divert their attention to this new movement. On 17 January 1525, Jud participated in a dispute alongside Zwingli and other reformers against the Anabaptists. The advent of Anabaptism required a more detailed statement from the Swiss church than the original 1523 statement on baptism, and Zwingli put forth a new baptismal order in 1525. The new order mandated that the ceremony be held in a parish church, the godparents were no longer asked questions about their faith, and baptismal theology was more explicitly in line with covenant theology and not the removal of original sin as taught by the Catholic church. In addition to redefining baptism, a new statement appeared in 1525 on the Lord's Supper, which Jud was largely responsible for.
Реформация
Реформация таралып, бекіне бастағанда, католиктердің ықпалын жоюға бағытталған жаңа шаралар қолға алынды. 1525 жылдың 11 сәуірінде Джуд Звингли, Каспар Мегандер, Освальд Микониус және басқалармен бірге Цюрих қалалық билеушілерінің алдына шығып, миссаны жою туралы петиция ұсынды. 1531 жылы Джуд Звинглиге «Прерочеза» еңбегін көрсететін алғашқы Цюрих Киелі кітабын дайындауға көмектесті. 1520 жылдардың соңы Джуд пен швейцариялық реформаторлар үшін анабаптизм, басқа аймақтардағы католицизмнің қайта жандануы және лютерандармен евхаристиялық даулармен күрестің қарбалас кезеңі болды. Мартин Лютер 1526 жылы «Фанатиктерге қарсы Мәсіхтің денесі мен қанының құрметі» атты кітабында швейцариялық евхаристиялық теологияға қарсы шықты.
Екінші Каппель соғысынан кейін
1531 жылдың қазан айында Каппельдегі екінші соғыстың апатынан кейін Цвингли католик күштерінің қолынан қаза табады, бұл Цвинглидің ізбасарларына қарсы зор қарсылық тудырды. Төбелесшілер Цюрихті шарлап, Цвинглимен байланысты адамдарды ұстап, жазалауға тырысты, оны Каппельдегі сәтсіздікке жалпы жауапты деп есептеді. Джудтың достары оған әйел киімін киіп жасырынуға кеңес берді, бірақ ол Цюрихте батыл түрде уағыздауын жалғастырды, Каппельді католик дінінен айырылғаны үшін емес, реформаны жеткілікті деңгейде жүзеге асырмағаны үшін Құдайдың жазасы деп атады. Евангелиялық күштерді басқарған, бірақ Цвинглиді жек көретін Ханс Эшер, ол оралғанда Джудты өлтіруге ант берді. Келіссөздер жүргізуге жіберілген топ әскер қалаға кірмес бұрын бейбітшілік туралы уәде алуға қол жеткізді. Бірақ көп ұзамай Швицтен келген күштер Цюрихтің сыртында орналасып, Джуд пен Освальд Микониус сияқты адамдарды ең жаман жағдайға дайындады. Дегенмен, әскер Цюрихке шабуылдамай, алға жылжиды. Цвинглидің өлімінен кейін Джуд депрессияға түсіп, шіркеуде басшылық қызметтерді атқара алмады. Сонымен қатар, ол шетелдік болғандықтан сол кезде күдікпен қарастырылды, өйткені Цвингли Цюрихті Каппельдегі апатқа алып келген еді. 9 желтоқсанда Буллингер Цвинглидің орнына сайланды, ал келесі айда ол лауазымына кірісті. Осы депрессиялық кезеңнен басқа, Джудтың теологиялық және шіркеулік көзқарастары, уақытша болса да, неміс мистигі Каспар Швенкфельд пен, аздаған дәрежеде, Йоханнес Оэколампадиусқа түскеннен кейін күрт өзгерді. Ол нәрестелерді шомылдырудан бас тартты және шіркеудің жалпыға ортақ емес, жеке тұлғалық сипатын бағалады. 1532 жылы Джуд богемиялық бауырластардың уағыздаушысы Майкл Вейстің «Иман арқылы ақталу» еңбегін дайындауға қатысты. Буллингер Джудтың бауырластармен байланысына алаңдап, олардан аулақ болуға көндіруге тырысты. 1533 және 1534 жылдар аралығында Джуд пен Швенкфельд арасындағы хат алмасу белсенді болды. Бірақ 1534 жылдың желтоқсанында Джуд реформаланған лагерьге оралып, Буллингермен татуласты. Синод Цюрихтің басқарушы органдары ретінде Эхегирехтпен бірге жұмыс істеді. 1534 жылы Цюрихтегі Киелі кітапты қайта қарау жұмысы басталды. 1531 жылғы басылымдағы қателер түзетілді, сондай-ақ тараулардың қысқаша мазмұны мен параллель үзінділер қосылды. 1530 жылдары Цвинглидің өлімінен кейін Джуд реформатор және Киелі кітапты зерттеуші ретінде халықаралық деңгейде таныла бастады. 1535 жылдың желтоқсанында Джуд Конрад Пеликан, Теодор Библиандер (Цюрихтен) және Освальд Микониус пен Симон Гринай (Базельден)мен теологиялық мәселелерді үйлестіруге тырысты. Цвинглиандық және лютерандық араздықтар Швейцария реформациясын қиындатып, Швейцария конфедерациясындағы реформа орталықтары арасындағы қарым-қатынасты нашарлатты. Нәтижесінде Иеміздің кешкі асы туралы бес мақала жарық көрді, бұл тіпті Лютерден де татуласуға қадам ретінде қабылданды. Бірнеше айдан кейін, 1536 жылдың қаңтарынан бастап Базельдегі билік Реформация шіркеуінің бірінші кеңесін шақырды. Кеңеске Швейцарияның барлық аймақтарынан келген теологтар мен судьялар қатысты, олардың ішінде Джуд жетекші тұлғалардың бірі болды. Басқа да маңызды тұлғаларға Мартин Буцер, Вольфганг Капито, Генрих Буллингер, Симон Гринай және Освальд Микониус кірді. Нәтижесінде «Ең алғашқы гельветтік мойындау» жарық көрді, ал Джуд оны неміс тіліне аудару тапсырылды. Джуд бұл жұмысты орындады, сонымен қатар құжатқа Цвинглилік сипат беру мүмкіндігін пайдаланды. Джудтың неміс тіліндегі аудармасы латын нұсқасынан гөрі бүкіл конфедерацияда қабылданды. 1530-шы жылдардың соңы мен 1540-шы жылдардың басында латын тіліндегі «Вулгатаның» жаңа басылымын шығаруға күш-жігер жұмсалды. 1539 жылы жаңа Вульгата басылып шықса да, алғашқы «реформацияланған» латынша Киелі кітапты шығаруға жауапты болған – Джуд еді. Ол 1530 жылдары ауруына дейін жұмыс істеді. 1542 жылы Цюрихте қайтыс болғаннан кейін, Теодор Библиандер, Рудольф Гвальтер және Конрад Пелликан сияқты швейцариялық теологтар мен ғалымдар Джудтың бастаған ісін аяқтады, ал Biblia Sacrosancta 1543 жылы, Джуд қайтыс болғаннан бір жыл өткен соң жарық көрді.
Жарияланымдар
Джуд 1534 жылы неміс тілінде жарық көрген үлкен және кіші катехизистер, содан кейін 1538 жылы латын тілінде, ал 1541 жылы тағы бір катехизис сияқты бірнеше маңызды басылымдардың жауапты авторы болды. Ол сонымен қатар 1539 жылы Цвинглидің Жаңа өсиеттің түсіндірме лекцияларын, «Proverba Solomonis» (Соломонның мақалдары) және 1543 жылы, оның өлімінен кейін жарияланған «Biblia Sacrosancta» еңбегін жариялады. Джудтың еңбектері Еуропаның барлық аймақтарына таралып, тіпті Венгрияға дейін жетті. Цвинглидің шығармаларын Германияда таратуда маңызды рөл атқарған баспагер Кристоф Фрошауэрдің дінге келуіне де Джудтың ықпалы тиді деп есептеледі. Джуд Цвингли теологиясындағы спиритизмнің терең ішкі сезіміне жарқын мысал болды, бұл швейцариялық қозғалыстардың көпшілігіне тән ерекшелік еді. Лео Джуд 1542 жылы аурудан көз жұмды.