Мәрия Магдалина мен тірілген Исаның әңгімесі

Кіріспе

Жохан 20:15 – Христиан Киелі кітаптарының Жаңа Келісіміндегі Жохан Ізгі хабарының жиырмасыншы тарауының 15-ші тармағы. Магдалалық Мәриям Исаның қабіріне қайта оралғанда, оны бос екенін тапты. Ол Исаның өлімнен тірілгенін білмейді, сондықтан олар оның кім екенін сезбей әңгімелесе бастайды.

Талдау

Джонның айтуынша, "Әйел, неге жылап тұрсың? Кімді іздеп жүрсің?" - деп сұрады. Бұл Исаның қайта тірілгеннен кейін айтқан алғашқы сөзі. "Неге жылап тұрсың?" деген сөз, періштелердің Жохан 20:13-те айтқан сөзін қайталайды. Иса оған "Кімді іздеп жүрсің?" деп қосты. Бұл сұрақ, Иса бұрын да басқаларға қойған, Ізгі хабарда, көбінесе адамдар өмірінде не іздейтіні туралы кең мағынада түсіндіріледі. Иса Мәриямның неге жылап жатқанын тез түсінгендіктен, періштелерге қарағанда адам баласының сезімдерін және эмоцияларын жақсырақ түсінеді делінеді. Мәриям Исаны тануға тырыспайды, бірақ оның қайғысының тым күшті болғаны болжанады. Реформация теологы Джон Кальвин және басқалар мұны метафора ретінде қарастырады: ол Исаның денесін кімнің алып кеткеніне қатысты дүниелік уайымға толы болғандықтан, оның "жоғалуының" артында тұрған үлкен оқиғаға уақытша соқыр болыпты. Мүмкін, ол жылап тұрғандықтан да анық көре алмаған болар. Ол оны бағбан деп қателеседі, бірақ көпшілік оның Жүсіптің жұмысшыларының бірі екенін санайды. Кальвиннің айтуынша, түпнұсқа мәтінде "мырза" деп аударылған оның сөйлеу әдебі сол кездегі төменгі сыныптың жұмысшыларына тән болған, ал Генри Альфордтың пікірінше, ол "белгісіз адамға деген сыпайы тілдесу". Бұл Киелі кітапта бағбан (кепурос) сөзінің кездесетін жалғыз жері. Бұл сөз осы кезеңдегі әдебиетте жиі кездеседі. Бұл сөздердің Исаны бақта жерлегенін айтқан Жохан 19:41-ге қатысы болуы мүмкін. Бұл туралы тек Жоханның жазбаларында ғана айтылған. Бағбан туралы айтылуы, қайта тірілуді жоққа шығаруға тырысқан еврей әңгімесімен байланысты болуы мүмкін. Осы әңгіменің бір нұсқасында Яһуда есімді бағбан, Исаны көруге келген көпшілік оның көкөністерін таптап кетпесі үшін, Исаның денесін басқа қабірге көшірген дейді. Мәриям мен басқалар қабірдің бос екенін көргенде, қайта тірілу туралы аңыз пайда болды. Сондықтан фон Кампенхаузен бұл әңгімені жоққа шығарып, Жохан кітабының авторы бағбан туралы сөздерді қосып, осы әңгімені жоққа шығаруға тырысқан дейді. Шнакенберг еврей әңгімесінің бастауы осы бағбан туралы айтылған сөздерден болған деп санайды. Хоскинс пен Лайтфут екеуі де Исаның бағбан ретінде бейнеленуі Едем бағына қатысты метафора екенін қолдайды. Мәриямның Исаны қарапайым жұмысшы деп қателесуі, оның неге оны тана алмағанын түсіндіреді. Бұл Исаның денесінің айқышпен шегеленіп, қиналып өлтірілгеннен кейін қаншалықты қираған екені туралы айтылған сөздерге қайшы келеді. Бұл сондай-ақ Кастнердің Исаның қайта тірілген кезде жалаңаш болғаны туралы пікіріне де қайшы келеді, өйткені сол кездегі бағбандар әдетте киім киетін. Мәриям бағбан деп ойлаған адамға кім туралы сөйлеп тұрғанын айтпайды, бұл да оның бір ойлы екендігінің көрсеткіші. Иса оны әйел деп атап, жауабын білетін сұрақтар қойып, оның жаңылысуына ынталандырады. Оның мұны не үшін жасағаны әлі де құпия, бірақ бірнеше түсіндірмелер ұсынылған. Мәриямның Исамен араласып, оның кім екенін білмейтін сәттегі жағдайы, оқиғаға қосымша драмалық шиеленіс қосады. Қайтып келген батырдың танылмауы немесе жасырынуы туралы аңыз кем дегенде Гомердің "Одиссеясынан" бастау алады және көптеген ғасырлар бойы грек-рим әдебиетінде кең таралған. Мартин Дибелиус оны грек-рим құдайларының адамдар арасында жүріп, кенеттен өздерінің құдайлық табиғатын ашатын көптеген әңгімелерімен байланыстырады. Андре Фойе осы үзіндіде "Сол" әнінің эхосын естиді. Ол оның Исаның денесін тауып, қайтадан жерлеуді үміттенеді. Ф. Ф. Брюс оның Исаны қайтадан жерлеуге дайындығы оның бай әйел болғанын көрсетеді, өйткені мұндай жерлеуге көп шығын кеткен болар еді. Брюс сондай-ақ бұл бастама Мәриямның кәсіпкерлік қабілетін көрсетеді деп санайды. Леонардтың айтуынша, Киелі Тереза осы мәтінді Мәриямның батылдығын көрсететін мысал ретінде оқыған.

According to John, "Woman, why are you crying? Who is it you are looking for?" is the first thing Jesus says upon his resurrection. The first part "Why are you crying?" repeats the statement made by the angels in John 20:13. Jesus adds "Who is it you are looking for?" This question, which Jesus has asked others previously in the Gospel, is often read as a wider question of what people are seeking in their lives. That Jesus quickly understands why Mary is weeping is also said to show his greater understanding of humanity and human feelings than the angels. Mary fails, for an unexplained reason, to recognize Jesus, but it is speculated that her sorrow is too overwhelming. Reformation theologian John Calvin and others read this as a metaphor: so focused is she on the worldly concern of who took Jesus' body, she is temporarily blind to the greater event behind its "disappearance". It is also possible she could not see clearly because she was weeping. She mistakes him for the gardener, generally believed to be one of the workers of Joseph of Arimathea. According to Calvin, how she addressed him in the original texts, translated as "sir", was the typical form of address for lower class labourers in the period, or according to Henry Alford, "the appellation of courtesy to an unknown person". This is the only place in the Bible where the word gardener, κηπουρός (képouros), is mentioned. The word does occur regularly in secular works from this period. It is perhaps linked with John 19:41, which mentions that Jesus was buried in a garden. John is the only one of the canonical gospels to mention this. The mention of the gardener is also perhaps linked to a Jewish story from the period which attempted to discredit the resurrection. One version of this story supposes that a gardener named Judas was worried that the crowds coming to see Jesus would trample his cabbages and he thus moved Jesus' body to another tomb. When Mary and others found the tomb empty, the resurrection myth was born. Von Campenhausen thus argues that the author of John added the mention of the gardener to try and counter this story. Schnackenberg thinks it is also possible that the Jewish story originated from this mention of a gardener. Hoskyns and Lightfoot both support the idea that Jesus as a gardener is a metaphor relating to the Garden of Eden. That Mary easily mistakes Jesus for a common labourer adds detail to why she has failed to recognize him. It seems to contradict the notion that Jesus' body was horribly mangled by the crucifixion. It also seems at odds with Kastner's view that Jesus was nude at the time of his resurrection as gardeners at the time would normally have been clothed. Mary does not tell the supposed gardener of whom she is speaking, also seen as evidence of her single mindedness. Jesus seems to encourage this confusion by addressing her as woman and asking questions to which he already knows the answer. Why he does this is still something of a mystery, though some ideas have been proposed. The suspense of Mary interacting with Jesus while not knowing his true identity does add considerable extra drama to the scene. The trope of a returning hero being unrecognized or in disguise dates at least to Homer's The Odyssey and was common in Greco Roman literature for many centuries. Martin Dibelius links it to the many stories of the Greco Roman gods walking among men and then suddenly revealing their divine nature. André Feuillet sees echoes of the Song of Sol in this passage. The question she asks him implies that she hopes to recover Jesus' body and rebury it. F. F. Bruce suggests that this willingness to rebury Jesus shows that Mary must have been a woman of some wealth as such a reburial would have been a costly affair. Bruce also believes this initiative shows Mary's enterprising character. According to Leonard, St. Theresa read the same text as an illustration of Mary's audaciousness.