Кіріспе
Кубалық ақын Хосе Мария Хередия и Хередия, сонымен қатар Хосе Мария Хередия и Кампузано (31 желтоқсан 1803 – 7 мамыр 1839) – көптеген адамдардың пікірінше, Американың алғашқы романтикалық ақыны және Латын Америкасы романтизмінің бастамашысы болған Кубада туған ақын. Соңғы кезде бұл көзқарасқа қатысты, Хередияның неоклассицизмдегі тамырлары мен 18-ғасырдың сезімталдық эстетикасы ескеріліп, нақтылаулар енгізілді. Ол "Ниагара жыршысы" ("El Cantor del Niagara") деп белгілі және испан тіліндегі ең маңызды ақындардың бірі саналады. Ол сондай-ақ Кубаның ұлттық ақыны деп танылды. Хередия Гавана университетінде оқып, 1823 жылы заңгер диплом алды. 1823 жылдың күзінде испан билігіне қарсы тәуелсіздік қозғалысына қатысқандығы үшін тұтқындалып, өмір бойына жер аударылды. Үкімнен қашу үшін Хередия АҚШ-қа қашып, 19 жасында Нью-Йоркте екі жыл тұрды. Содан кейін 1825 жылы Мексикаға паналады. Бірнеше ай бойы "El Iris" әдеби журналының редакторларының бірі болды. Мексика азаматтығын алып, судья қызметін атқарды. Оның ерте туындыларының көпшілігі француз, ағылшын және итальян тілдерінен жасалған аудармалар ғана; бірақ "Кудіреті жоқ адамның әні" ("Himno del desterrado"), Эмилияға жолданған хат, "Алданулар" ("Desengaños") және "Ниагараға арналған ода" сияқты шығармалары оның өзгешелігін дәлелдейді. Кубада бала кезінде латын және грек тілдерін оқып-жазуды үйреніп, Гомер, Гораций және басқа классиктердің шығармаларын аударды.
José María Heredia y Heredia, also known as José María Heredia y Campuzano (December 31, 1803 – May 7, 1839) was a Cuban born poet considered by many to be the first romantic poet of the Americas and the initiator of Latin American romanticism. More recently, this view has been qualified, highlighting Heredia's roots in Neoclassicism and the aesthetics of eighteenth century Sensibility. He is known as "El Cantor del Niagara" and regarded as one of the most important poets in the Spanish language. He has also been named National Poet of Cuba. Heredia studied at the University of Havana, and received a law degree in 1823. In the autumn of 1823 he was arrested on a charge of conspiracy against the Spanish government for participating in pro independence activities against the Spanish authorities, and was sentenced to banishment for life. To avoid the sentence, Heredia fled to the United States and spent two years in New York City when he was 19. He then took refuge in Mexico in 1825. For a few months he was one of the editors of the literary magazine El Iris. He became naturalized as a citizen of Mexico and obtained a post as magistrate. Many of his earlier pieces are merely clever translations from French, English and Italian; but his originality is placed beyond doubt by such poems as the Himno del desterrado, the epistle to Emilia, Desengaños, and the celebrated ode to Niágara. As a young boy in Cuba, he learned how to read and write Latin and Greek and translated famous works such as Homer, Horace, and other classical authors and texts.
Орта жастары
Ол 1818 жылы Венесуэладан Кубаға оралып, 14 жасында Гавана университетіне қабылданды. Бірақ ол Гавана университетінде ұзақ қалмады; келесі жылы Мексикадағы мансабын жалғастырды. 1820 жылы әкесі Хосе Франсиско Хередияның қайтыс болуы ұлы Хосе Марияның келесі жылы Мексикадан Кубаға оралуына әкеп соқты. Оның поэзиясының мәні мен әдеби маңыздылығына қатысты, "Егер АҚШ-та Уолт Уитман мен Эдгар Аллан По болған болса, Латын Америкасында кубалық ақын Хередия болды" делінеді. Романтизм қозғалысының көрнекті [Солтүстік] Америка жазушыларымен салыстырылуы оның туындыларының романтизм стилінде екенін көрсетеді. Оның романтизмі – саяси және әдеби еркіндікке ұмтылу мен құштарлық. Осы себепті, оның өлеңдері тікелей өмірінен туындайды.
Маңызды еңбектері
"En el Teocalli de Cholula" ("Чолуланың Теокалиінде" ағылшын тілінде) және "Ниагара" - оның ең маңызды өлеңдері. Оның поэзиясы тақырыптық мазмұнының және туындылардағы терең жеке сезімдердің арқасында ұзаққа созылады. Табиғат романтизм дәуірінің үлгісімен айқын бейнеленген және оның рухани және эмоционалдық жағдайларын көрсетеді. Табиғат оның бостандығының символы болып табылады. Бұл өлеңдерде ақын екі Американың табиғи әсемдігін жұртқа паш етеді. Гередия поэзиясындағы романтизмнің ең айқын белгісі – оның өмірінің өлеңдерімен тығыз байланысы, сондай-ақ оның шығармаларына сіңген өлім, қайғы және көңілсіздіктің қараңғы мотивтері.
"Чолуланың Теокали"
Гередианың Ацтек руиндеріне деген құштарлығы Романтизмнің тақырыптарымен тығыз байланысты. Өткеннің көлеңкесін бейнелейтін бұл руиндер, Романтика дәуірінің өлім мен құпиялылық сезімін оятады. Мексикада әкесі қайтыс болғаннан кейін жазылған лирикалық дауыс, Анахуак аңғарының даласында күн батуын көрудегі қайғыны бастан өткізеді, содан кейін пирамида салып кеткен халықтың жоғалуы және уақыттың өзгеруі туралы ойға келеді.
"Ниагара"
1825 жылы Эри каналының құрылысы аяқталғаннан кейін Ниагара шарлауына жұрттың баруы оңай болды. Оның болуы ұлттық және шетелдік романтиктерді табиғат күштерінің осы керемет көрінісіне таңсық күйде куә болуға шақырды. Иредиа зор таңғалып, "өзінің күйзелісті сезімдерін оның құдіретті ағысына, құлауына және айлануына сіңірді". "Ниагара" алғаш рет 1825 жылы Нью-Йоркте жарық көрген, Гередияның "Өлеңдер" атты тұңғыш жинағында жарияланды. "Ниагара" поэмасында субъект пен объект арасындағы жарылу немесе айырылу тақырыбы, оның елдер арасындағы қилы жағдайдан туындаған сезімімен байланысты.
Басылымдар
Бірнеше жекелеген өлеңдерден басқа, Хередияның еңбектері ағылшын тіліне аударылмаған. Испан тіліндегі көптеген басылымдардың ішінде Тильманн Альтенбергтің жасаған "Хосе Мария Хередияның толық поэзиясы" (Мадрид/Франкфурт: Iberoamericana/Vervuert, 2020) сындық басылымы ерекше көзге түседі.