Кіріспе
Ежелгі жоғарғы неміс поэмасы Хильдебрандслид (; Хильдебранд жырлары) – ескі жоғарғы неміс тіліндегі аллитеративтік өлеңде жазылған батырлық жыр. Бұл неміс тіліндегі ең ерте поэзиялық мәтін және ол әке (Хильдебранд) пен оны танымайтын ұл (Хадубранд) арасындағы шайқастағы трагикалық кездесу туралы баяндайды. Бұл – герман тайпаларының ауыз әдебиетінде маңызды болған жанрдың неміс тіліндегі жалғыз сақталған үлгісі. Мәтін 830 жылдары Фулда монастырындағы діни кодекстің сыртындағы екі бос параққа жазылған. Екі жазушы белгісіз көне түпнұсқадан көшірген, ал ол түпнұсқаның өзі ауызша дәстүрден пайда болған болуы керек. Хильдебранд пен Хадубрандтың оқиғасы, әлбетте, 7- немесе 8-ғасырлардағы Ломбардияға дейін жетеді. Бұл оқиға 5-ғасырдағы Италиядағы Теодорих пен Одоакр арасындағы тарихи қақтығыс аясында өтеді, ол германдық батырлық аңыздардың маңызды тақырыбына айналды. Әке мен ұлдың шайқас алаңында бір-бірін тани алмай қалуы туралы негізгі оқиға одан да ерте заманға барып, көптеген үнді-еуропалық дәстүрлерде кездеседі. Қолжазбаның өзі де көптеген оқиғаларға толы: екі рет соғыста тоналып, бірақ заңды иесіне қайтарылды, екі рет жойқын әуе шабуылына дейін қауіпсіз жерге көшірілді, 19-ғасыр ғалымдары бірнеше рет химиялық заттармен өңдеді, бірде Гитлерге беруге әрекет етілді, ал кейін адал емес кітап сатушылар оны жыртып, ішінара бүлдірді. Қазір ол Қассельдегі Мурхард кітапханасының қауіпсіз сақтау орнында, көпшілыққа көрсетілуде. Мәтін өте күрделі: жанрының бірегей үлгісі болғандықтан, басқа неміс мәтіндерінде кездеспейтін көптеген сөздерді қамтиды, сондықтан оның интерпретациясы әлі де даулы. Кейбір әріптерді оқудың қиындығы және жазушылардың жіберген қателіктерін анықтау поэманың нақты нұсқасын жасауды мүмкінсіз етеді. Ең қызықты ерекшеліктерінің бірі – диалект, ол жоғарғы және төменгі неміс тілдерінің араласуын көрсетеді, бұл нақты айтылатын диалектті білдіре алмайды. Мәтінге қатысты көптеген белгісіздіктер мен интерпретация бойынша жалғасып жатқан пікірталастарға қарамастан, поэма неміс әдебиетінің алғашқы шедеврі ретінде кеңінен танылған.
The Hildebrandslied (; Lay or Song of Hildebrand) is a heroic lay written in Old High German alliterative verse. It is the earliest poetic text in German, and it tells of the tragic encounter in battle between a father (Hildebrand) and a son (Hadubrand) who does not recognize him. It is the only surviving example in German of a genre which must have been important in the oral literature of the Germanic tribes. The text was written in the 830s on two spare leaves on the outside of a religious codex in the monastery of Fulda. The two scribes were copying from an unknown older original, which itself must ultimately have derived from oral tradition. The story of Hildebrand and Hadubrand almost certainly goes back to 7th or 8th century Lombardy and is set against the background of the historical conflict between Theodoric and Odoacer in 5th century Italy, which became a major subject for Germanic heroic legend. The fundamental story of the father and son who fail to recognize each other on the battlefield is much older and is found in a number of Indo European traditions. The manuscript itself has had an eventful history: twice looted in war but eventually returned to its rightful owner, twice moved to safety shortly before devastating air raids, repeatedly treated with chemicals by 19th century scholars, once almost given to Hitler, and torn apart and partly defaced by dishonest book dealers. It now resides, on public display, in a secure vault in the Murhard Library in Kassel. The text is highly problematic: as a unique example of its genre, with many words not found in other German texts, its interpretation remains controversial. Difficulties in reading some of the individual letters and identifying errors made by the scribes mean that a definitive edition of the poem is impossible. One of the most puzzling features is the dialect, which shows a mixture of High German and Low German spellings which cannot represent any actually spoken dialect. In spite of the many uncertainties over the text and continuing debate on the interpretation, the poem is widely regarded as the first masterpiece of German literature.
Қысқаша мазмұны
Өлеңнің алғашқы тармақтары оқиға орнын белгілейді: екі жауынгер шайқас даласында кездеседі, бәлкім, екі әскердің батырлары ретінде. Ересек болғандықтан, Хильдебранд қарсыласының кім екенін және оның тегін сұраудан бастайды. Хадубранд әкесін білмейтінін, бірақ ақсақалдар оның әкесінің Дитрихтің (Теодорихтің) ашуынан қашу үшін шығысқа қашқан Хильдебранд екенін айтады, артында әйелі мен кішкентай баласын қалдырған. Ол әкесінің қайтыс болғанына сенеді. Хильдебранд жауап ретінде Хадубрандтың осындай жақын туысымен ешқашан шайқаспайтынын айтады (өзінің әке екенін ашық айтпай, жанама түрде мәлімдеу) және Гунн билеушісінен сыйлық ретінде алған алтын білезіктерді ұсынады (көргендер бұл Атиллаға сілтеме екенін түсінген болар, өйткені Теодорих оның қызметінде болған). Хадубранд мұны оны жаңылыстыру үшін жасалған әрекет деп қабылдап, Хильдебрандты алдаушылықпен және, мүмкін, батылдығының жетіспеушілігімен айыптап, ұсыныстан бас тартады. Хильдебранд тағдырына мойын бұрып, шайқастан бас тарта алмайтынын түсінеді: ол өзінің ұлын өлтіруге немесе одан өлтіруге мәжбүр. Олар шайқаса бастайды, мәтін олардың қалқандарының сынуымен аяқталады. Бірақ өлең бір тармақтың ортасында тоқталып, нәтижесін ашпайды.
Құрылымы
Поэманың негізгі құрылымы кіріспе және қорытынды баяндау арқылы құралған ұзақ диалогтан тұрады. Маклинток толығырақ талдау ұсынады: Кіріспе әңгіме (жолдар 1–6): Жауынгерлер кездесіп, шайқасқа дайындық жасайды. Хильдебрандтың 1-сөзі, кіріспе формуласы және мінездемесімен (жолдар 7–13): Хильдебранд қарсыласының кім екенін сұрайды. Хадубрандтың 1-сөзі, кіріспе формуласымен (жолдар 14–29): Хадубранд өзін таныстырады, әкесі Дитрихпен қалай кеткенін және оның қайтыс болғанын айтады. Хильдебрандтың 2-сөзі (жолдар 30–32): Хильдебранд Хадубрандпен жақын туыстығын көрсетеді. Баяндама (жолдар 33–35а): Хильдебранд білезік шешеді, Хильдебрандтың 3-сөзі (жол 35b): және оны Хадубрандқа ұсынады. Хадубрандтың 2-сөзі, кіріспе формуласымен (жолдар 36–44): Хадубранд ұсынылған білезікті қабылдамайды, Хильдебрандты оны алдауға тырысқан деп айыптайды және әкесі өлгеніне сенімді екенін қайталайды. Хильдебрандтың 4-сөзі, кіріспе формуласымен (жолдар 45–62): Хильдебранд Хадубрандтың жақсы қару-жарағы оның ешқашан жер аударылмағанын көрсетеді дейді. Хильдебранд тағдырына мойын бұрып, шайқастан бас тартудың қорқыныштылық екенін және Хадубрандты қару-жарағын жеңуге шақырады. Қорытынды баяндама (жолдар 63–68): Жауынгерлер найзаларын лақтырып, шайқасқа түседі және қалқандары қирағанша күреседі. Бұл құрылым қолжазба мәтінін дәл бейнелесе де, көптеген ғалымдар 46–48-жолдардың орналасуына қарсы шықты ("Мен сіздің қару-жарағыңыздан сіздің үйіңізде жақсы иесіңіз бар екенін және сіз бұл билік кезінде ешқашан жер аударылмағаныңызды көре аламын"). Осы жолдарда Хильдебранд Хадубрандтың қару-жарағына қатысты пікір білдіреді және ұлының қауіпсіз өмірін өзінің жер аударылуымен салыстырады. Мұндай салмақты бағалау, әрине, айналадағы әңгіменің қарсыласу тонына сәйкес келмейді. Сондықтан көптеген адамдар жолдарды дұрыс беру үшін Хадубрандқа беру керек деп ұсынды, одан олар Хильдебрандтың жер аударылу оқиғасына қарсылық білдіріп, басқа жерге орналастырылуы керек. Ең көп қабылданған орын 57-жолдан кейін, Хильдебранд Хадубрандты қарттың қаруын алуға шақырғаннан кейін. Бұл 49 және 58-жолдардағы артық "Hiltibrant" сөзін түсіндіруге мүмкіндік береді, ол әдетте жаңа спикерді енгізу үшін күтіледі және қолжазба нұсқасында артық (сондай-ақ гиперметриялық) болып көрінеді. Басқаша айтқанда, Де Бур жолдарды ертерек, Хильдебранд білезік ұсынған жердің алдына орналастыруды ұсынады. Алайда, соңғы уақытта осы жолдардың орналасуын қабылдап, мәтіннің мағынасын түсінуге бағытталған үрдіс байқалды.
Introductory narrative (ll. 1–6): The warriors meet and prepare for combat. Hildebrand's 1st speech, with introductory formula and characterization (ll. 7–13): Hildebrand asks his opponent's identity. Hadubrand's 1st speech, with introductory formula (ll. 14–29): Hadubrand names himself, tells how his father left with Dietrich, and that he believes him to be dead. Hildebrand's 2nd Speech (ll. 30–32): Hildebrand indicates his close kinship with Hadubrand. Narrative (ll. 33–35a): Hildebrand removes an arm ringHildebrand's 3rd speech (l. 35b): and offers it to Hadubrand. Hadubrand's 2nd speech, with introductory formula (ll. 36–44): Hadubrand rejects the proffered arm ring, accuses Hildebrand of trying to trick him, and reasserts his belief that his father is dead. Hildebrand's 4th speech, with introductory formula (ll. 45–62): Hildebrand comments that Hadubrand's good armour shows he has never been an exile. Hildebrand accepts his fate, affirming that it would be cowardly to refuse battle and challenging Hadubrand to win his armour. Closing narrative (ll. 63–68): The warriors throw spears, close for combat and fight until their shields are destroyed. While this structure accurately represents the surviving manuscript text, many scholars have taken issue with the position of ll. 46–48 ("I can see from your armour that you have a good lord at home and that you were never exiled under this regime"). In these lines, as it stands, Hildebrand comments on Hadubrand's armour and contrasts his son's secure existence with his own exile. Such a measured observation perhaps seems out of keeping with the confrontational tone of the surrounding conversation. Many have suggested, therefore, that the lines should more correctly be given to Hadubrand — from his mouth they become a challenge to Hildebrand's story of exile — and placed elsewhere. The most widely accepted placing is after l. 57, after Hildebrand has challenged Hadubrand to take an old man's armour. This has the advantage that it seems to account for the extraneous quad Hiltibrant in ll. 49 and 58, which would normally be expected to introduce a new speaker and seem redundant (as well as hypermetrical) in the manuscript version. Alternatively, De Boor would place the lines earlier, before l.33, where Hildebrand offers an arm ring. However, more recently the trend has been to accept the placing of these lines and see the task as making sense of the text as it stands.
Қиындықтар
Мұрағаттағы мәтінде бос орын болғанымен, оның мұқият дайындалғанына дәлелдер бар: екі параққа да жазу үшін сызықтар салынған, сондай-ақ бірнеше жерде әріптер өшіріліп, түзетілген. Дегенмен, мәтіннің кейбір бөлімдерін түсіну қиын. Олардың арасында көшіру қателері де бар, себебі көшірушілер түпнұсқаны дұрыс оқымаған немесе өз орнын жоғалтқан. Соңғысының мысалы – 26b-жолдағы “darba gistuotun” сөзінің қайталануы, ол гиперметриялық және мағынасыз. Көшірушінің назары 23-жолдағы “Detrihhe darba gistuontun”-ға емес, 26b-жолдағы “Deotrichhe”-ге ауған болуы мүмкін. Басқа да анық көшіру қателері: 13-жолда “mir” орнына “mih”, ал 24-жолда “fateres” орнына “fatereres” жазылған. Сондай-ақ, жазушылар түпнұсқада қолданылған жазу ерекшеліктерімен толыққандай таныс болмаған сияқты. Мысалы, “wynn” рунасының қолданылу формасындағы сәйкессіздіктер – кейде әріптің үстіндегі өткір сызықпен, кейде жоқ, ал бір рет “p” әріпінен түзетілген – олардың жазу репертуарының қалыпты бөлігі емес екенін көрсетеді. Бұл мәселелердің жауапкершілігі Фулда жазушыларына жүктелсе де, кейбір жағдайларда қателік немесе сәйкессіздік түпнұсқада болған болуы мүмкін. “Hiltibrant/Hiltibraht”, “Hadubrant/Hadubraht”, “Theotrihhe/Detriche/Deotrichhe” аттарының әртүрлі жазылуы түпнұсқада да кездескен болуы мүмкін. Бірнеше жерде жолдың екі жартысын байланыстыратын аллитерацияның болмауы мәтіннің жоғалғанын көрсетеді, сондықтан қолжазбада бірінен соң бірі келген 10a және 11b-жолдар (“fıreo ın folche • eddo welıhhes cnuosles du sis, “оның әкесі кімде болды • немесе қандай руға жатасың?”) дұрыс аллитерациялық құрылымды жасамайды және үшінші тұлғадағы баяндама мен екінші тұлғадағы тікелей сөйлеу арасында күрт ауысуды көрсетеді. 49 және 58-жолдардағы (“Хилдебранд айтты”), сондай-ақ мүмкін 30-жолдағы “quad hiltibrant” тіркесі аллитерацияны бұзады және диалогты түсіндіру үшін жазушының гиперметриялық қосымшасы болып көрінеді. Қателіктер мен сәйкессіздіктерден басқа, мәтіннің түсіндіруді қиындататын басқа да ерекшеліктері бар. Кейбір сөздер тек осы мәтінде ғана кездеседі (hapax legomena), тіпті кейде басқа герман тілдерінде оларға ұқсас сөздер болса да. Мысалға, “urhetto” (“шақырушы”), “billi” (“айқас балтасы”) және “gudhamo” (“қару”) сөздерін келтіруге болады. “Хилдебрандслид” – ең ертедегі поэтикалық мәтін және неміс тіліндегі жалғыз батырлық жыр, сонымен қатар герман тілдерінің барлығындағы ең көне батырлық жыр болғандықтан, мұндай сөздер 9 ғасырда кеңінен қолданылған-дығын немесе (мүмкін архаикалық) поэтикалық тілге тән екенін анықтау қиын. Мәтіндегі тыныс белгілері шектеулі: тек сирек қолданылатын нүкте (•) белгісі ғана қолданылады, ал сөйлемдер мен тарауларды анықтау әрқашан оңай болмайды. Қолжазбада тармақ түріне қатысты ешқандай көрсетім болмағандықтан, жолдардың бөлінуі қазіргі редакторлардың пікірлеріне негізделген. Соңында, тіл ерекшеліктерінің қоспасы – негізінен жоғарғы неміс (жоғарғы диалект) тілі, бірақ төменгі неміс тілінің ерекшеліктерімен – мәтін ешқашан жеке сөйлеушінің тілін көрсетпегенін және орындалуға арналмағанын білдіреді. Фредерик Норман: “Бұл жыр палеографтарға, тіл біліміне және әдебиет тарихшыларына бірдей жұмбақтар тудырады” деген қорытынды жасады.
Сипаттама
Хильдебрандслидтің қолжазбасы қазір Кассельдегі Мурхардсхе кітапханасында сақталады (қолы 2° Ms. theol. 54). Кодекс 76 жапырақтан тұрады, онда Вулгатаның Ескі Ғидаттың екі кітабы (Даналық кітабы мен Екклесиастикус) және Оригеннің уағыздары бар. Ол 820 жылдары англосаксон және каролингтік кішкентай әріптермен жазылған. Хильдебрандслид мәтіні 830 жылдары кодекстің екі бос сыртқы жапырағына (1r және 76v) қосылған. Өлең шайқас ортасында тоқтап қалады және мәтін бастапқыда үшінші жапыраққа (қазір жоғалған) немесе (кейін ауыстырылған) артқы қаптаманың ішкі жағына жалғасқан деген болжам бар. Дегенмен, мәтін толық емес түпнұсқадан көшірілген болуы мүмкін немесе ұзақ әңгімеден белгілі бір эпизодты көрсетеді. Хильдебрандслид мәтінін екі көшіруші жазған, олардың екіншісі екінші жапырақтың басында жеті жарым жол (11 тармақ) жазған. Көшірушілер кодекстің негізгі мәтінін жазғандардан өзгеше. Әріптер негізінен каролингтік кішкентай әріптер. Алайда, w әрпі үшін қолданылған wynn рунасы (ƿ) сияқты бірнеше ерекшеліктер көне ағылшын тілінің ықпалын көрсетеді, бұл англосаксон миссионерлері құрған орында таңқаларлық емес. Қолжазба беттерінде түс өзгерген бірнеше жерлер бар. Бұл бұрынғы ғалымдардың мәтіннің оқылғыштығын жақсарту үшін химиялық заттар қолдануға тырысқан нәтижесі.
Тарих
Бавария диалектісі мен аңглосаксон палеографиялық ерекшеліктерінің үйлесімі Фулда монастырын осы қолжазбаның жазылуы мүмкін жалғыз орынға айналдырады. Солтүстік Германиямен миссионерлік байланыстары бар Фулда, поэманың ескі саксондық ерекшеліктері алғаш рет енгізілген ерте нұсқасының болуы мүмкін ең ықтимал жері болып табылады. 1550 жыл шамасында кодекс монастырь кітапханасының каталогына тіркелді. 1632 жылы, Отыз жылдық соғыс кезінде, Гессен әскерлері монастырды тонап, қиратты. Кітапхананың көптеген қолжазбалары жоғалып кетті, бірақ кодекс Гессен-Кассель ландграфтарына қайтарылған және сот кітапханасына қойылған ұрланған заттардың бірі болды. 1831 жылғы саяси дағдарыстан кейін, Гессеннің жаңа конституциясы бойынша кітапхана ландграфтардың жеке меншігінен мемлекеттік меншікке өтіп, Кассель мемлекеттік кітапханасы (Landesbibliothek) атанды. 1937 жылы Адольф Гитлерге қолжазбаны сыйға беру туралы ұсыныс жасалды, бірақ кітапхана директоры Вильгельм Хопф бұған кедергі келтірді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, қолжазба тағы 19 кітаппен бірге мемлекеттік кітапханадан жергілікті банк сейфіне көшірілді. Осының арқасында 1941 жылдың қыркүйегінде одақтастардың бомбалауынан кітапхананың көп бөлігі жойылғанда, ол зақымдалмады. 1943 жылдың тамызында кодекс (Кассель Виллехальм кодексімен бірге) қауіпсіздік үшін Кассельден толығымен алынып, қаланың оңтүстік-батысындағы Бад Вильдунгендегі бомбалау ошағына көшірілді. Бұл келесі қазанда қала орталығын толығымен қиратқан ауыр әуе шабуылынан құтылуға мүмкіндік берді. 1945 жылдың наурыз айында АҚШ-тың үшінші армиясы Бад Вильдунгенді басып алғаннан кейін, бомбалау ошағы тоналды және кодекс жоғалып кетті. АҚШ әскери үкіметі жүргізген ресми тергеу оның тағдырын анықтауға көмектеспеді. 1945 жылдың қарашасында АҚШ әскери офицері Бад Берман оны Филадельфиядағы сирек кітап сатушы Розенбах компаниясына сатты. Біраз уақыттан кейін, Хилдебрандслидтің бірінші беті бар бірінші парақ алынып тасталды (демек, кодекстің шығу тегін жасыру мақсатында, өйткені бұл парақта кітапхананың мөрі болған). 1950 жылы, Пирпонт Морган кітапханасы кодекстің тегі туралы сұрақтар көтергеніне және Розенбахтар оның тоналғанын білгеніне қарамастан, ол Калифорниялық библиофил Кэрри Эстел Доуениге сатылып, Камариллодағы Эдвард Лоренс Доуени ескерткіш кітапханасына қойылды. 1953 жылы кодекс осы жерде табылды және 1955 жылы Кассельге қайтарылды. Алайда, жоғалған бірінші парақ (және Кассель Виллехальм) Розенбах мұражайында 1972 жылы ғана қайта табылып, кодекспен қайта біріктірілді. Қолжазба қазір Мёрхард кітапханасында тұрақты түрде көрсетілуде.
Қабылдау
Кодекс пен Хилдебрандслингке алғаш рет 1729 жылы поэманың алғашқы басылымын жариялаған Иоганн Георг фон Экхарт назар аударды. Бұл шығарма мәтіннің басынан қолмен салынған факсимилесін, толық транскрипциясын, латын тіліне аудармасын және сөздіктің толық түсіндірмелерін қамтыды. Оның аудармасында көптеген қателіктер мен дұрыс емес түсініктер кездеседі (мысалы, Хилдебранд пен Хадубранд шайқасқа жол тартқан туысқандар ретінде қарастырылады). Сонымен қатар, ол мәтінді өлең ретінде танымады, нәтижесінде оның тарихи маңызы бағаланбады. Аллитерациялық өлең түрінің фактісі мен тарихи маңыздылығын алғаш рет 1812 жылы жарық көрген Гримм ағайындыларының басылымында мойындады, бұл Экхарттың басылымымен салыстырғанда жақсырақ транскрипция мен түсінікті көрсетті. Бұл, әдетте, алғашқы ғылыми басылым деп есептеледі және одан бері көптеген басылымдар жарық көрді. Вильгельм Гримм 1830 жылы қолжазбаның алғашқы факсимилесін жариялады, сол кезде ол мәтіндегі екі түрлі қолтаңбаны және поэманың ауызша шығу тегін анықтады. Ол сондай-ақ мәтінді анықтау үшін алғаш рет реагенттерді қолданды. Алғашқы фотофаксимилені 1872 жылы Сиверс жариялады. Бұл Гримм мен оның ізбасарлары қолданған реагенттердің салдарынан келген зиянды анық көрсетеді.
Тіл
Хильдебрандслидтің ең таңғажайып ерекшеліктерінің бірі – тілі, ол ескі жоғарғы неміс тілінің (кейбір бавариялық ерекшеліктерімен) және ескі саксон тілінің қоспасы. Мысалы, бірінші тұлғалық жалғауы ескі саксон тілінде ik, ал ескі жоғарғы неміс тілінде ih түрінде келеді. Тілдің араласу себебі белгісіз, бірақ бұл соңғы жазушылардың жұмысы болмауы мүмкін және олар көшірген түпнұсқада болған. Өлеңнің басындағы ескі саксондық ерекшеліктер басым, сонымен қатар ескі саксондық түпнұсқаға қарсы келетін бірнеше қателіктер бар. 48-жолдағы riche және reccheo сөздерінің аллитерациясы маңызды дәлел ретінде қарастырылады: оған сәйкес келетін ескі саксондық түрлер, rīke және wrekkio, аллитерацияланбайды және дұрыс емес жолға әкелер еді. Бұрынғы ғалымдар ескі саксондық түпнұсқаны қарастырған, бірақ қазір ескі жоғарғы неміс тілінің түпнұсқасы барлық жерде қабылданды. Ескі саксондық ерекшеліктердегі қателіктер, диалект араласуына жауапты жазушының бұл диалектті жетік білмегенін көрсетеді. Heittu (17-жол) және huitte (66-жол) (қазіргі неміс тіліндегі heißen және weiß) сөздері – ескі саксон тіліндегі бір әріппен жазылған қателер. Бұл жазушының ескі саксон тілін бірінші қолынан білуі шектеулі екенін көрсетеді, өйткені ол ескі жоғарғы неміс тіліндегі zz дыбысының (жоғарғы неміс тіліндегі дауысты өзгерісінен туындаған) осы сөздерде ескі саксон тілінде t-ға, емес tt-ға сәйкес екенін түсінбеген. Дитрих туралы аңыздың Солтүстік Италиядағы шығуы оңтүстік тегінің болуы ықтимал екенін көрсетеді. Фулданың шығыс франкондық диалектісі жоғарғы неміс тілінде болған, бірақ монастырь Солтүстік Германияға миссионерлік қызмет көрсету орталығы болды. Сондықтан, онда ескі саксон тілін білетін, тіпті осы тілде сөйлейтін адамдар болған деген болжам ақылға қонымды. Дегенмен, ескі саксон тіліне аударма жасау ниеті түсініксіз болып қала береді, ал оны Фулданың саксондар арасындағы миссионерлік қызметімен байланыстыру әрекеттері әлі де болжамдық сипатта. Басқаша түсіндіру диалектті біртекті деп қарастырады, оны архаикалық поэтикалық стильдің өкілі ретінде түсіндіреді.
Аяғы
Хилдебрандс-тың жырының соңы жоғалған, бірақ басым пікірге сәйкес, салыстыратын нұсқалардың дәлелдері шайқастың нәтижесінде Хадубрандтың қаза тапқанын көрсетеді. Кейбір кейінгі ортағасырлық нұсқалары келісіммен аяқталғанымен, мұны кейінгі дәуірдің нәзік сезімталдығына жасалған ұступ ретінде қарастыруға болады. Алдыңғы дәуірдің батырлық қағидалары Хильдебрандқа ұлының опасыздықпен жасаған соққысынан кейін оны өлтіруден басқа жол қалдырмас еді. Осы түпнұсқа әңгіменің Германияда 13 ғасырға дейін сақталғанына қатысты бірнеше деректер бар: Minnesänger de жас Алебрандтың өлімі туралы жырға сілтеме жасайды.
Шығу тегі
"Хилдебрандс" жырының ақыны әке мен ұлының бір-бірін қалайша танымайтынын түсіндіруге тиіс. Ол үшін ол осы кездесуді германиялық батырлық аңыздардағы маңызды тұлға – Ұлы Теодорихтің өміріне негізделген Дитрих аңызының фонына қойды. Тарихи деректер бойынша, Теодорих 489 жылы Италияға жорық жасап, Италияның билеушісі Одоакрды жеңіп, өлтіріп, өзінің Остгот мемлекетін құрды. Теодорих 493 жылдан 526 жылға дейін билік етті, бірақ 553 жылы мемлекет Шығыс Рим императоры Юстиниан I тарапынан жойылды, содан кейін Ломбардтар Солтүстік Италияны басып алды. Осы кезге дейін Теодорих пен Одоакр арасындағы қақтығыс тарихи фактіге қайшы, Теодорихтің жер аударылудан оралуы ретінде бейнеленді, осылайша оның Одоакрға қарсы соғысы себепсіз шабуыл емес, кек алу актісі ретінде ақталады. Дитрих аңызында Хильдебранд Теодорих армиясының аға жауынгері ( "Нибелунг әнінде" ол Дитрихтің қару жасаушысы ретінде көрсетілген). Дегенмен, тарихи Хильдебрандқа қатысты ешқандай дәлел жоқ, және "бранд" атауындағы есімдердің басым көпшілігі готтар емес, ломбардтарға тән болғандықтан, Хильдебранд пен Хадубранд ертегісі алғаш рет гот ақыны емес, ломбард ақыны Теодорихтің жер аударылуы туралы аңызбен байланыстырған болуы мүмкін. Алайда, Теодорихтің генералдарының бірі Ибба есімді лақап атқа ие болғаны белгілі. Бұл лақап ат готтар арасында Хильдебрандқа тән болмаса да, кейіннен ломбардтар арасында осылай түсіндірілуі мүмкін. Дитрих аңызының кейінгі нұсқаларында Теодорихті Одоакр емес, Ерманар (тарихи деректер бойынша 4 ғасырдың готтар патшасы) жер аударады, бұл "Хилдебрандс" жырының ең алғашқы нұсқасы аңыз Одоакрмен болған қақтығыстың тарихи фактісімен байланысы бар кезде жазылғандығын көрсетеді. Бұл әңгіменің алғашқы нұсқасы шамамен 7 ғасырда жазылған болуы мүмкін, бірақ оның сақталған нұсқасына қаншалықты жақын екенін анықтау мүмкін емес.