Кіріспе

XIX ғасырдағы австриялық генерал Юлиус Якоб Фрайхерр фон Хайнау (14 қазан 1786 – 14 наурыз 1853) – 1848 жылы және одан кейін Италия мен Венгриядағы көтеріліс қозғалыстарын жаншуға қатысқан австриялық генерал. Ол өте тиімді әскери басшы болғанмен, агрессивті және қатыгез қолбасшы ретінде де танылды. Әскерилері оны "Габсбургтердің жолбарысы" деп атаса, оның қатыгездігінен зардап шеккен қарсыластары оны "Брессияның гиенасы" және "Арадтың дарға асушысы" деп атады.

Ерте өмір және білім

Кассельде туған Юлиус Якоб фон Хайнау, Роза Доротея Риттердің және Гессен-Кассельдің ландгравы (кейіннен курфюрсті) Вильгельм I (1743-1821) некеден тыс ұлы болды. Ол әкесі 20 жыл Данияда болғаннан соң, әйелі мен отбасымен Гессен-Кассельге оралғаннан кейін дүниеге келді. Әкесі осы заңды емес ұлын мойындап, оның білімі мен әскери офицерлер қатарына курсант ретінде қабылдануына көмектесті. 1800 жылы Юлиус Якоб пен оның туыстарына фон Хайнау бароны/баронесса атағы берілді.

Неке және отбасы

Бірнеше жыл әскерде қызмет еткеннен кейін, шамамен 22 жасында, 1808 жылдың 11 қазанында Хайнау Тереза фон Веберге үйленді. Ол фельдмаршал лейтенант фон Вебердің қызы еді. Оның әкесі келесі жылы Наполеон соғыстары барысында Асперн-Эсслинг шайқасында қаза тапты. Джулиус пен Тереза Тереза 1850 жылы қайтыс болғанға дейін қырық жылдан астам бірге өмір сүрді. Ол күйеуі мен жалғыз қызы Клотильдадан (1809 жылдың 27 қыркүйегінде дүниеге келген, 1897 жылдың 25 қарашасында қайтыс болған) аман қалды.

Әскери мансап

1801 жылы Хайнау 15 жасында Австрия армиясына пілдір офицер курсанты ретінде қабылданды. Наполеон соғыстары кезінде ол әскерде көп тәжірибе жинады. 1809 жылы Ваграм шайқасында жарақаттанды, онда француздар соғыстың ең маңызды шайқастарының бірінде жеңіске жетті. Кейін Хайнау 1813 және 1814 жылдары Италиядағы австриялық әскери операцияларында өзін таныстырды. 1815 жылдан 1847 жылға дейін Хайнау бірнеше рет шен бойынша өрледі және фельдмаршал лейтенант шеніне жетті.

Революциядағы рөлі

Хайнаудың ашушаң мінезі болғандықтан, ол жоғары лауазымдағы адамдармен келіспеушіліктерге жиі түсіп отырды. Оның монархияны қолдауы, оны 19 ғасырдың ортасындағы революциялық қозғалыстарға қарсы күреске итермеледі. 1848 жылы Италияда төңкеріс болғанда, Хайнау оларды басу үшін әскерге басшылық етуге таңдалды. Ол Италияда сәтті шайқасты. Осы кезеңде ол Брешиядағы көтерілісті қатаң түрде басуымен және оған қатысушыларды жазалауымен танылды. Брешиядағы наразылар ауруханадағы мүгедек австриялық сарбаздарды өлтірді, ал Хайнау оған жаза беруге бұйрық берді. Көптеген шабуылдаушылар атылды. 1849 жылдың маусым айында Хайнау Венаға резервтік армияға басшылық етуге шақырылды. Оған революция кезінде венгрлерге қарсы майданға шығу бұйрығы берілді және ол, ресейлік интервенциялық күштердің көмегімен, оларды жеңіп, тиімді, бірақ аяусыз басшы екенін көрсетті. Оның агрессивті стратегиясының бір себебі – соғыста Австрияны, Ресейден гөрі, басты жеңімпаз ретінде көрсетуге тырысуы болуы мүмкін. Шындығында, генерал ресейліктерді араласуға шақырудың дұрыс екендігіне күмән келтірді, себебі ол Австрияның Италиядан қосымша күштер келгеннен кейін соғысты өз күшімен жеңе алатынын есептеді. Италияда да, Венгрияда да Хайнау қатыгездік танытты деген айып тағылды. Мысалы, ол бүлікшілерге көмектескен деген күдікпен әйелдерді қамшымен ұруға бұйрық берген. Сондай-ақ, 1849 жылдың 6 қазанында Арадта 13 венгр бүлікші генералын асып өлтіруге бұйрық берді. Оның қарсыластары оны «Брешияның гиенасы» және «Арадтың дарға асушысы» деп атады. Ал австриялық сарбаздар оны құрметпен «Габсбург жолбарысы» деп атады.

Кейінгі жылдар

Бейбітшілік орнағаннан кейін Хайнау Венгриядағы жоғары қолбасшылыққа тағайындалды. Оның шарқы тез арада оны соғыс министрімен жанжалға түсірді, ол 1850 жылы қолбасшылық лауазымынан кетті. Кейінгі жылдары ол шетелге, соның ішінде Батыс Еуропа мен Англияға саяхаттады. Оның қатыгездігі туралы қауесет Батыс Еуропаның бәріне тарады. Брюссельде Хайнау халықтың наразылығынан мүжілмей құтылды. Лондон қаласында Барклей және Перкинс сыра зауытының бірнеше жұмысшылары оған шабуыл жасап, саз бен тыңайтқыш лақтырып, "Австриялық қасапшыға қарсы!" деп айқайлап, Бороу Хай-стрит көшесімен қуды. 1864 жылы Англияға келген итальяндық революционер Джузеппе Гарибальди осы сыра зауытына барып, жұмысшыларға алғыс айтты. Хайнау Австрияның Грац қаласындағы Сент-Леонард зиратында жерленген.

Халықтық мәдениеттегі сілтемелер

1862 жылы, Америка Азамат соғысы кезінде, Одақ генералы Бенджамин Батлер Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласын басып алған федералды күштерге басшылық етті. Олар тұрғындардың күнделікті қорлауларымен күресті. Ол Одақ офицерлеріне құрмет көрсетпеген әйелдерді жалпы жезөкшелер сияқты қарауға бұйрық берді. Конфедерация генералы П.Г.Т. Борегард Батлердің бұл бұйрығы үшін оны "Солтүстіктің Хайнауы" деп атады. Ағылшын жазушысы Г.К. Честертон кейіннен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Англия мен Ирландия Германиямен соғысқанда жарық көрген "Англияның қылмыстары" (1916) кітабында Лондондағы Баркли және Перкинс сыра зауытының жанындағы оқиғаны сипаттады: Басып алынған провинцияларда әйелдерді қамшымен ұрған австриялық генерал Лондон көшелерінде пайда болғанда, бірнеше қарапайым арбагерлер арбадан Сэр Ланселот немесе Сэр Галахадтай ерлікпен әрекет етті. Ол әйелдерді ұрып-соғып, олар оны ұрып-соқты. Олар өзін әйелдерді қорғаушылар деп есептеді, неміс зорбасының қанды қамшысын сындырды. Кейт Хартфилд жазған 2022 жылғы "Assassin's Creed The Engine of History: The Magus Conspiracy" романында фон Хайнаудың ойдан шығарылған образы бейнеленген.