Әбдулла әл-Халифа – Судан Аңсар басшысы (1846-1899), Махдидің ізбасары. Оның билеуі наразылыққа алып келді, британдықтармен жеңіліске ұшырады. Тарих, Судан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судандық Ансар билеушісі (1846–1899)
Sudanese Ansar ruler (1846–1899)
Абдулла ибн Мұхаммед әл-Халифа немесе Абдулла әл-Халифа немесе Абдаллахи әл-Халифа, сондай-ақ "Халифа" (шамамен 1846 – 25 қараша 1899) деп те белгілі, Мұхаммед Ахмадтың басқарушы ізбасарларының бірі болған судандық Ансар билеушісі еді. Ахмад өзін Махди деп жариялап, көптеген жақтастар жинады. Ахмадтың қайтысынан кейін Абдулла ибн Мұхаммед қозғалысты басқарып, Халифа әл-Махди (көбінесе "Халифа" деп аударылады) атағын алды. Ол патшалық құруға тырысты, бұл кеңінен наразылық тудырды, соңында британдықтар мен египеттіктерден жеңіліп, қаза тапты.
Abdullah ibn Mohammed al Khalifa or Abdullah al Khalifa or Abdallahi al Khalifa, also known as "The Khalifa" (c. عبدالله بن سيد محمد الخليفة; 184625 November 1899) was a Sudanese Ansar ruler who was one of the principal followers of Muhammad Ahmad. Ahmad claimed to be the Mahdi, building up a large following. After Ahmad's death, Abdullah ibn Mohammed took over the movement, adopting the title of Khalifah al Mahdi (usually rendered as "Khalifa"). He attempted to create a kingdom, which led to widespread discontent, and his eventual defeat and death at the hands of the British and Egyptians.
Жеке өмір
Абдулла 1846 жылы Ум Дафұқта Таиша Бақара тайпасында дүниеге келді және уағызшы және қасиетті адам ретінде тәрбиеленді. Оның әкесі, Мохаммед ат-Таки, отбасымен Меккеге көшіп кетуді жоспарлаған еді, бірақ аймақтағы тұрақсыз жағдай оған мүмкіндік бермеді. Ол Абдуллаға Нил өзені бойында паналап, жағдай оңай болғанда Меккеге аттануды кеңес бергеннен кейін Африкада қайтыс болды. Саяхаты барысында Абдулла шамамен 1880 жылы Мұхаммед Ахмедті, "Махдиді" кездестіріп, оның ізбасары болды және 1881 жылы Махди оны халифа етіп тағайындады, осылайша оның бас қолбасшыларының біріне айналды. Ол Хафса Әбделсаламға үйленді, ол кейіннен оған ұл сыйлады. Басқа халифалар – Әли вад Хилу және Мұхаммед Шариф. Абдулла Махди әскерінің ірі бөлігіне қолбасшылық етіп, келесі төрт жылда ағылшын-египет әскерлеріне қарсы бірнеше жеңіске жеткізді. Ол Эль-Обейд шайқасына қатысты, онда Уильям Хикстің ағылшын-египет армиясы талқандалды (1883 жылдың 5 қарашасы), сондай-ақ Хартумды қоршау кезіндегі (1884 жылдың ақпанынан 1885 жылдың қаңтарына дейін) негізгі қолбасшылардың бірі болды.
Abdullah was born into the Ta'aisha Baqqara tribe 1846 in Um Dafuq and was trained and educated as a preacher and holy man. His father, Mahommed et Taki, had determined to emigrate to Mecca with his family, but the unsettled state of the region prevented him, and he died in Africa after advising Abdullah, to take refuge on the Nile, and to proceed to Mecca at a favourable opportunity. On his journey, Abdullah met and became a follower of Muhammad Ahmad "the Mahdi" around 1880 and was named Khalifa by the Mahdi in 1881, becoming one of his chief lieutenants. He married Hafsa Abdelsalam; she eventually bore him a son. The other Khalifas were Ali wad Hilu and Muhammad Sharif. Abdullah was given command of a large part of the Mahdist army, and during the next four years led them in a series of victories over the Anglo Egyptians. He fought at the Battle of El Obeid, where William Hicks's Anglo Egyptian army was destroyed (5 November 1883), and was one of the principal commanders at the siege of Khartoum, (February 188426 January 1885).
Суданның билеушісі
1885 жылы маусымда Махдидің күтпеген өлімінен кейін Абдулла өзін «Махдидің халифасы» немесе Махдидің мұрагері деп жариялап, Махдишілердің басшысы болды. Ол басшылығына қатысты Әшрафтармен ішкі дауларға тап болды және 1885–1886, 1888–1889 және 1891 жылдары бірнеше көтерілістерді басуға мәжбүр болды. Содан кейін ол Махдияның жалғыз басшысы болды. Бастапқыда Махдия джихад мемлекеті ретінде әскери жолмен басқарылды, соттар шариғат заңдарын және Махдидің бірдей күшті қағидаларын орындады. Кейін халифа дәстүрлі басқару жүйесін орнатты. Оның бұйрығымен Хартум тастап кететілді, ал бастапқыда уақытша лагерь ретінде жоспарланған Омдурман оның астанасы болды. Ішкі проблемаларды азайтудың ең дұрыс жолы Эфиопия мен Египетке кеңейу деп ойлады. Халифа 60 000 Ансар әскерімен Эфиопияға шапқындап, 1887 жылы Гондарды тонады, қаладағы дерлік барлық шіркеулерді қиратты. Кейін ол бейбіт келісімге келуден бас тартты. 1889 жылдың 9 наурызында Метемма шайқасында эфиопиялықтарды сәтті жеңіп, эфиопиялық император Йоханнес IV-ті қаза таптырды. Ол Нилдегі бу кемелерін жөндеу және оқ-дәрі өндіру үшін шеберханалар құрды. Бірақ халифа ағылшын-египет әскерлерінің күшін дұрыс бағаламады және Египетте күйреуге ұшырады. Египеттіктер Нілге қарсы шабуылға шыға алмады; алайда 1890 жылдары мемлекет экономикалық қиындыққа тап болып, егін жинау нашар болды. Әшрафтар 1891 жылдың қарашасында қайтадан қарсылық көрсетуге бел буды, бірақ олар соңғы рет басылды; оларға одан әрі проблема тудыруға рұхсат етілмеді. Келесі төрт жыл ішінде халифа Суданның әскери және қаржылық жағдайын нығайтты; алайда бұл жеткіліксіз болды, өйткені Суданды итальяндық, француздық және британдық империялық күштер қоршап тұрды. 1896 жылы генерал Герберт Китченер басқаратын ағылшын-египет әскері Суданды қайта басып алуды бастады.
After the unexpected death of the Mahdi in June 1885, Abdullah succeeded as leader of the Mahdists, declaring himself "Khalifat al Mahdi", or successor of the Mahdi. He faced internal disputes over his leadership with the Ashraf and he had to suppress several revolts during 1885–1886, 1888–1889, and 1891 before emerging as sole leader of the Mahdiyah or Mahdist State. At first the Mahdiyah was run on military lines as a jihad state, with the courts enforcing Sharia law and the precepts of the Mahdi, which had equal force. Later the Khalifa established a more traditional administration. Khartoum was deserted on his orders, and Omdurman, at first intended as a temporary camp, was made his capital. He felt the best course of action to keep internal problems to a minimum was to expand into Ethiopia and Egypt. The Khalifa invaded Ethiopia with 60,000 Ansar troops and sacked Gondar in 1887, destroying nearly every church in the city. He later refused to make peace. He successfully repulsed the Ethiopians at the Battle of Metemma on 9 March 1889, where the Ethiopian emperor Yohannes IV was killed. He created workshops to maintain steam boats on the Nile and to manufacture ammunition. But the Khailfa underestimated the strength of the Anglo Egyptian forces and suffered a crushing defeat in Egypt. The Egyptians failed to counter up the Nile; however in the 1890s the state became strained economically, and suffered from crop failures instead. The Ashraf, in November 1891, decided to press again, but were put down one final time; they were prevented from causing any further issues. During the next four years, the Khalifa strengthened the military and financial situation of Sudan; however this was not enough, as Sudan became threatened by the Italian, French and British imperial forces that surrounded it. In 1896, an Anglo Egyptian army under General Herbert Kitchener began the reconquest of Sudan.
Жеңілісі мен өлімі
1896 жылдың қыркүйегінде Донгола, содан кейін 1897 жылы Китченер армиясына Бербер және Әбу Хамедті жоғалтқаннан кейін, Халифа Абдулла 1898 жылдың 8 сәуірінде Атбара өзені шайқасында жеңілген әскерді жіберді, одан кейін жаңа астанасы Омдурманға шегінді. 1898 жылдың 2 қыркүйегінде Омдурман шайқасында оның 52 мың сарбаздық әскері талқандалды. Халифа содан кейін оңтүстікке қашып, бірнеше жақтастарымен бірге жасырынды, ақырында Реджинальд Вингейттің египет колоннасы оны 1899 жылдың 25 қарашасында Кордофандағы Умм Дивайкаратта қолға түсіріп, өлтірді. Діңгек, зиялы, қабілетті генерал және әкімші болған Халифа Суданды біріктіру үшін тайпалық дау-жанжалды жеңе алмады және Махди мемлекетін сақтау үшін қажетті білікті әкімшілер мен техниктерді қамтамасыз ету үшін египеттіктерді жұмысқа алуға мәжбүр болды.
Following the loss of Dongola in September 1896, then Berber and Abu Hamed to Kitchener's army in 1897, the Khalifa Abdullah sent an army that was defeated at the Battle of Atbara River on 8 April 1898, afterwards falling back to his new capital of Omdurman. At the Battle of Omdurman on 2 September 1898, his army of 52,000 men was destroyed. The Khalifa then fled south and went into hiding with a few followers and was eventually caught and killed by Reginald Wingate's Egyptian column at Umm Diwaikarat in Kordofan on 25 November 1899. Devout, intelligent, and an able general and administrator, the Khalifa was unable to overcome tribal dissension to unify Sudan, and was forced to employ Egyptians to provide the trained administrators and technicians he needed to maintain the Mahdist State.